Cá nục sau khi thu mua về được bà Thuộc dự trữ trong kho đông lạnh.
Cá có chất "cực độc"
Cách đây 1 tuần, công chúng gần như hoảng loạn với thông tin "phát hiện chất cực độc trong cá nục đông lạnh tại Quảng Trị". Cụ thể, ngày 7/6 cơ quan chức năng tỉnh Quảng Trị đã kiểm tra lấy 6 mẫu tại kho đông lạnh chứa 110 tấn cá của bà Lê Thị Thuộc (trú thị trấn Cửa Tùng, huyện Vĩnh Linh). Kết quả phân tích cho thấy trong 6 mẫu thì phát hiện 1 mẫu đại diện cho 30 tấn cá mua sau thời điểm cá chết có hàm lượng Phenol là 0,037 mg/kg. Sở Y tế Quảng Trị ngay sau đó, đã trình văn bản đề nghị UBND tỉnh Quảng Trị cho tiêu hủy 30 tấn cá trên.
Theo quan chức ngành y tế địa phương, phenol là chất cực độc và cấm dùng trong thực phẩm. Trao đổi với báo chí khi đó (chiều 10/6), ông Hồ Sĩ Biên - Chi cục trưởng Chi cục an toàn vệ sinh thực phẩm Quảng Trị khẳng định: Phenol là chất hóa học cực độc thường chỉ dùng trong công nghiệp tẩy rửa, tuyệt đối cấm sử dụng trong thực phẩm, ngay cả trong việc sản xuất bao bì cũng không được sử dụng. Cũng theo ông Biên, với hàm lượng 0,037 mg/kg như trong mẫu cá nục này thì chưa đủ gây ngộ độc cấp nhưng nguy hiểm ở chỗ nếu tích lũy nhiều chất này thì có thể gây chết người.
Độc hay không độc?
Dù ngành y tế Quảng Trị khăng khăng là cực độc, trong thực phẩm tuyệt đối cấm sử dụng Phenol, và đã trình cấp trên kế hoạch tiêu hủy (và hỗ trợ không quá 70% giá trị thị trường cho 30 tấn cá nục) thì đại diện Sở NN&PTNT tỉnh Quảng Trị lại cho rằng, chất Phenol không có trong quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm của ngành nông nghiệp. Hơn nữa, trong quá trình cấp đông, chế biến hải sản cũng tự phát sinh chất phenol.
 |
Sở y tế Quảng Trị báo cáo kết quả kiểm nghiệm lô hàng cá đông lạnh.
Sự việc nhùng nhằng giữa 2 quan điểm thì đến chiều 13/6, cấp trên theo ngành dọc của ông Biên - Phó Cục trưởng Cục An toàn Thực phẩm Nguyễn Hùng Long khẳng định với báo chí, lượng 0,037 mg/kg phenol có trong cá nục ở Quảng Trị không ảnh hưởng đến sức khỏe. Ông Long cũng cho biết thêm, với mức phát hiện 0,037mg so với 0,18 mcg thì nếu trung bình một người Việt nặng 50- 50kg, mỗi ngày ăn 2 lạng cá, ăn hàng ngày có chứa chất này vẫn ở dưới mức 0,18 thì không ảnh hưởng đến sức khỏe.
Ông Long cho biết, hiện nay, Cục ATTP đang yêu cầu các cơ quan chức năng địa phương lấy thêm một số mẫu nữa để kiểm nghiệm. “Nếu kết quả kiểm nghiệm vẫn là như vậy thì có thể kết luận lô cá này không có gì ảnh hưởng đến sức khoẻ con người” - Ông Long khẳng định. Ông Phó Cục trưởng Cục An toàn Thực phẩm cho biết: “Ngay lập tức, Cục đã yêu cầu Quảng Trị báo cáo. Họ nói sau khi có kết quả, Chi cục có làm tờ trình kiến nghị hướng xử lý lên ủy ban nhân dân tỉnh nhưng không hiểu sao thông tin lại lọt ra ngoài”.
Không hiểu sao thông tin lọt ra ngoài? Điều này có lẽ ông Hồ Sĩ Biên - Chi cục trưởng Chi cục an toàn vệ sinh thực phẩm Quảng Trị rõ nhất.
"Nhanh mồm" giết doanh nghiệp
Vụ "cá nhiễm chất cực độc" có vẻ tương tự như vụ "xúc xích có chất gây ung thư" kéo dài từ tháng 4 đến tháng 5 vừa qua. Trong vụ xúc xích, phải sau vài văn bản của ngành y tế, Chi cục Quản lý thị trường (QLTT) Hà Nội mới trả lô hàng 2,2 tấn xúc xích bị tạm giữ. Lúc trả hàng, QLTT không hề có một lời xin lỗi cũng chưa hề hủy bỏ biên bản vi phạm hành chính đối với Vietfoods.
Trong thời gian tạm giữ lô hàng thực phẩm, ông Hoàng Đại Nghĩa (Đội trưởng Đội QLTT số 14, đơn vị trực tiếp giữ lô hàng xúc xích của Vietfoods) chính là người "hào hứng" công bố thông tin về việc "xúc xích có chất gây ung thư" cho báo chí. Dù sau này ông này đổ lỗi cho báo chí rằng báo chí dẫn sai lời ông. Ông này phân bua (sau khi phải trả lại lô hàng cho doanh nghiệp) rằng: “Tôi khẳng định không nói Viet foods sản xuất hàng hóa gây ung thư mà chỉ nói chất natri nitrat 251 có thể là tác nhân gây ung thư như là một cảnh báo đến người tiêu dùng. Nhiều tờ báo đã dẫn lời của tôi nói lô hàng Viet foods gây ung thư là chưa chính xác”.
Trong khi đó, thiệt hại từ lời "buột miệng" này của ông cán bộ QLTT đối với doanh nghiệp là không nhỏ. “Ước tính tới nay chúng tôi bị thiệt hại hàng chục tỷ đồng vì Đội QLTT số 14 (Chi cục QLTT TP Hà Nội) đưa thông tin cho báo chí rằng sản phẩm của chúng tôi chứa chất cấm, chất gây ung thư” - ông Lưu Minh Sang, chủ Cơ sở chế biến thực phẩm Việt (Viet foods, Bình Dương) bức xúc.
Ở vụ cá nục, bà tiểu thương Lê Thị Thuộc cũng nhìn ra vấn đề, một số cơ quan báo chí đã dùng hình ảnh cá hấp sấy, phơi khô nục xuất khẩu để làm hình minh họa cho bài viết về lô 30 tấn cá của bà đã khiến việc buôn bán của người dân, đặc biệt là người làm nghề hấp, sấy cá xuất khẩu trở nên khó khăn.
Một doanh nghiệp có thể chết. Một phường nghề có thể lụn bại vì những thông tin được cung cấp một cách thiếu trách nhiệm từ các quan chức với sự hỗ trợ vô tình của các nhà báo. Một đồng nghiệp của tôi, nhà báo Đức Hoàng, gọi đó là "những bản án không công đường". Án tuyên sai có thể sửa. Nhưng những phát ngôn vô trách nhiệm có thể gây hại dài lâu hơn. Ấy là khi dư luận đã đóng đinh khái niệm xúc xích có chất cấm, cá có chất kịch độc thì phải rất lâu sau ấn tượng này mới phai mờ. Hãy nhìn dân mạng ném đá những ý kiến "đính chính" vụ cá nục của ông Phó Cục trưởng Cục An toàn Thực phẩm Nguyễn Hùng Long thì thấy.
Các cụ bảo "lời nói, đọi máu" cấm có sai!
Dương Tiêu
