Chuyển từ xuất khẩu hàng hóa sang khẳng định thương hiệu Việt

Ngày 4/11, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn Xúc tiến xuất khẩu Việt Nam 2026 với chủ đề “Go Global – Cùng doanh nghiệp vươn ra thế giới”. Sự kiện đánh dấu một trong những hoạt động triển khai Chương trình Go Global giai đoạn 2026–2030, theo Quyết định số 626/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái nhấn mạnh, hội nhập kinh tế quốc tế đã tạo động lực quan trọng cho tăng trưởng, giúp hàng hóa và doanh nghiệp Việt Nam ngày càng tham gia sâu hơn vào thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, trước những biến động của kinh tế thế giới, cạnh tranh gia tăng và các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy gia công, cung ứng sang xây dựng thương hiệu, làm chủ công nghệ và nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị.

Theo Thứ trưởng, Go Global là chương trình cụ thể nhằm chuyển hóa các định hướng hội nhập thành năng lực thực tế của doanh nghiệp. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo môi trường, kết nối nguồn lực; địa phương chủ động tổ chức thực hiện; các đối tác đồng hành, còn doanh nghiệp là trung tâm và chủ thể tạo ra giá trị.

Thứ trưởng cũng ghi nhận 18 địa phương đã ban hành chương trình hành động Local Go Global, đồng thời đề nghị các địa phương lựa chọn ngành hàng, nhóm doanh nghiệp có tiềm năng để triển khai hỗ trợ phù hợp, tránh dàn trải và hình thức.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái phát biểu khai mạc diễn đàn.

Hỗ trợ doanh nghiệp nâng tầm quốc tế

Theo định hướng của Bộ Công Thương, Go Global không áp dụng một mô hình quốc tế hóa chung cho tất cả doanh nghiệp mà khuyến khích lựa chọn con đường phù hợp với quy mô, nguồn lực và mục tiêu phát triển. Các hướng đi bao gồm mở rộng thị trường xuất khẩu, phát triển thương hiệu, kinh doanh số xuyên biên giới, tham gia chuỗi cung ứng quốc tế và đầu tư ra nước ngoài.

Đến năm 2030, chương trình đặt mục tiêu đào tạo 10.000 lượt doanh nghiệp về đầu tư và kinh doanh toàn cầu; tư vấn, xây dựng kế hoạch vươn ra quốc tế cho 1.000 doanh nghiệp. Đồng thời, hỗ trợ chuyên sâu 100 doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài, trong đó có 30 doanh nghiệp thông qua hoạt động mua bán, sáp nhập (M&A); hỗ trợ 100 doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu, với ít nhất 20 doanh nghiệp lớn thuộc các ngành mũi nhọn, chiến lược.

Trong lĩnh vực thương mại điện tử xuyên biên giới, Go Global hướng tới hỗ trợ 100 doanh nghiệp hoạt động hiệu quả trên các sàn quốc tế, trong đó ít nhất 10 doanh nghiệp đạt doanh thu xuất khẩu trực tuyến trên 10 triệu USD.

Ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), cho rằng các doanh nghiệp muốn xây dựng năng lực cạnh tranh toàn cầu cần trải qua quá trình tích lũy về chất lượng sản phẩm, năng lực tiếp cận thị trường, công nghệ, thương hiệu và hiện diện quốc tế.

Nâng cao năng lực tự chủ, giảm phụ thuộc vào khối FDI

Từ góc độ địa phương, ông Nguyễn Thế Thi, Phó Giám đốc Sở Công Thương thành phố Bắc Ninh, cho biết địa phương đã triển khai Chương trình Go Global theo Quyết định số 1098/QĐ-UBND ngày 19/8/2026.

Ước tính 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Bắc Ninh đạt hơn 204,7 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 101,3 tỷ USD, tăng 32,51% so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, đại diện địa phương nhìn nhận quy mô xuất nhập khẩu lớn chưa đồng nghĩa với năng lực cạnh tranh và mức độ tự chủ cao. Hoạt động xuất khẩu vẫn tập trung chủ yếu ở nhóm hàng điện tử, linh kiện của khối doanh nghiệp FDI, trong khi doanh nghiệp nội địa còn hạn chế về khả năng tham gia các công đoạn có giá trị gia tăng cao, phát triển thương hiệu và xây dựng mạng lưới phân phối quốc tế.

Để khắc phục những điểm nghẽn này, Bắc Ninh tập trung nâng cao năng lực nhà cung ứng nội địa, thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và FDI, đa dạng hóa thị trường, phát triển thương hiệu và tăng cường hỗ trợ phòng ngừa rủi ro trong kinh doanh quốc tế.

Ở góc độ chuyên gia, ông Marco Foerster, chuyên gia tư vấn chiến lược từ Stratburg, cho biết quy mô GDP Việt Nam năm 2026 ước đạt 542 tỷ USD, tiệm cận mức 599 tỷ USD của Thái Lan. Thị trường nội địa phát triển nhanh đang tạo nền tảng về quy mô và nguồn lực để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hoạt động ra nước ngoài.

Dù vậy, cơ cấu xuất khẩu vẫn cho thấy sự phụ thuộc lớn vào khu vực FDI. Trong tổng kim ngạch xuất khẩu 475 tỷ USD năm 2025, khối doanh nghiệp FDI đóng góp 77%; riêng ngành điện tử, tỷ lệ này lên tới 98%. Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm 97% tổng số doanh nghiệp nhưng chỉ đóng góp khoảng 7% kim ngạch xuất khẩu.

Theo ông Marco Foerster, những hạn chế về vốn, công nghệ, nhân lực và thông tin thị trường đang là rào cản đối với quá trình quốc tế hóa của doanh nghiệp trong nước. Ông đề xuất doanh nghiệp triển khai theo lộ trình ba giai đoạn: thử nghiệm thị trường với chi phí thấp trong năm đầu tiên; xây dựng chỗ đứng trong giai đoạn từ năm thứ nhất đến năm thứ ba; sau đó mở rộng quy mô thông qua đầu tư hoặc liên doanh.

Tại diễn đàn, Mạng lưới đối tác đồng hành Go Global chính thức được ra mắt. Cục Xúc tiến thương mại cũng ký kết các thỏa thuận hợp tác với những tổ chức trong và ngoài nước, trong đó có Chương trình SIPPO của Thụy Sĩ và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).