Tại Diễn đàn “Năng lượng cho phát triển bền vững” được tổ chức tại TP.HCM, các chuyên gia cho rằng, để phát triển bền vững, ngành năng lượng cần tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, thúc đẩy đầu tư tư nhân và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ.
Theo thống kê của Bộ Công Thương được đề cập tại diễn đàn, trong giai đoạn 2021-2025, sản lượng điện thương phẩm của Việt Nam tăng bình quân 8-9% mỗi năm, cao hơn tốc độ tăng trưởng GDP. Đáng chú ý, tính đến hết 10 tháng năm 2026, sản lượng điện thương phẩm tăng 9,84%. Hệ số đàn hồi điện/GDP ở mức 1,1-1,2, phản ánh nhu cầu năng lượng tiếp tục tăng nhanh cùng đà phát triển của nền kinh tế.
Trong khi đó, bức tranh kinh tế năm 2026 ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Theo số liệu của Bộ Công Thương, tăng trưởng GDP 9 tháng đầu năm đạt 9,01% so với cùng kỳ. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa sau 10 tháng lần đầu tiên vượt mốc 1.011 tỷ USD, trong đó xuất siêu riêng tháng 10 đạt 7,3 tỷ USD.
Những kết quả này cho thấy nhu cầu năng lượng sẽ tiếp tục chịu áp lực lớn khi hoạt động sản xuất, công nghiệp và logistics mở rộng. Đặc biệt, tại khu vực phía Nam, nơi tập trung nhiều khu công nghiệp và trung tâm sản xuất, việc bảo đảm nguồn cung điện ổn định có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động của doanh nghiệp và khả năng thu hút đầu tư.
Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI cho rằng, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển dịch năng lượng để thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Đây vừa là áp lực đối với cộng đồng doanh nghiệp, vừa mở ra cơ hội phát triển cho những đơn vị chủ động đầu tư vào mô hình sản xuất xanh, tuần hoàn và giảm phát thải carbon.
Thực tế, nhiều doanh nghiệp trong các lĩnh vực dệt may, xây dựng và công nghiệp đã bắt đầu tích hợp giải pháp năng lượng sạch, như lắp đặt điện mặt trời ngay từ giai đoạn thiết kế nhà xưởng. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi vẫn gặp khó khăn do chi phí đầu tư ban đầu lớn, thời gian hoàn vốn kéo dài, chính sách chưa đồng bộ và thiếu công cụ tài chính phù hợp.
Theo ông Hoàng Quang Phòng, để phát triển năng lượng bền vững, Việt Nam cần đồng thời bảo đảm nguồn cung năng lượng đầy đủ, an toàn, ổn định và xây dựng hệ thống hiện đại, hiệu quả. Trong đó, các giải pháp trọng tâm là hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ, huy động nguồn lực đầu tư và tăng cường hợp tác công – tư.
Ông cũng nhấn mạnh vai trò kết nối giữa chính sách, công nghệ và thị trường nhằm đưa các định hướng phát triển vào thực tiễn, rút ngắn khoảng cách từ chủ trương đến triển khai dự án và thúc đẩy các cơ hội hợp tác đầu tư cụ thể.
Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Huỳnh Anh Tuyên, Phó Trưởng đại diện Văn phòng Bộ Công Thương tại khu vực Miền Trung – Miền Nam nhận định, bài toán năng lượng hiện nay không còn đơn thuần là bảo đảm đủ điện, mà còn phải hướng đến nguồn điện sạch.
Theo ông Tuyên, các đối tác thương mại lớn đang áp dụng những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về phát thải, trong đó có Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu. Nhiều tập đoàn đa quốc gia cũng yêu cầu chuỗi cung ứng sử dụng năng lượng tái tạo. Nếu chậm chuyển đổi, hàng hóa của doanh nghiệp Việt Nam có nguy cơ suy giảm lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Tại khu vực phía Nam, dù có nhiều tiềm năng về năng lượng mặt trời ở Đông Nam Bộ và năng lượng gió dọc bờ biển Đồng bằng sông Cửu Long, quá trình phát triển các dự án vẫn tồn tại những điểm nghẽn. Đáng chú ý là hệ thống lưới điện truyền tải chưa theo kịp tốc độ phát triển nguồn điện, trong khi cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), lưu trữ năng lượng và điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ vẫn cần được hoàn thiện để phù hợp hơn với thực tiễn.
Để giải quyết những vấn đề này, ông Huỳnh Anh Tuyên đề xuất bốn định hướng trọng tâm.
Thứ nhất, ưu tiên phát triển hạ tầng truyền tải và hệ sinh thái năng lượng thông minh. Theo đó, cần đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng, tạo điều kiện để các dự án lưới điện trọng điểm sớm triển khai. Đồng thời, khuyến khích nhà đầu tư ứng dụng công nghệ quản trị hệ thống điện và hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS), nhằm giải quyết tính biến thiên của các nguồn năng lượng tái tạo.
Thứ hai, thúc đẩy cơ chế mua bán điện trực tiếp và hình thành các khu công nghiệp xanh. Ngành Công Thương tại các địa phương cần phối hợp với các bộ, ngành để đẩy nhanh triển khai DPPA, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tận dụng điện mặt trời mái nhà và điện gió. Cùng với đó là bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng để khu vực tư nhân tham gia phát triển năng lượng.
Thứ ba, phát triển các nguồn năng lượng mới gắn với kinh tế biển và nông nghiệp. Trong đó, Đồng bằng sông Cửu Long có thể trở thành khu vực phát triển năng lượng sinh khối, điện gió ngoài khơi và hydrogen xanh. Các mô hình kết hợp điện gió với nuôi trồng thủy sản, sản xuất năng lượng từ phụ phẩm nông nghiệp cũng được xem là hướng đi cần quan tâm, vừa khai thác tiềm năng năng lượng, vừa tạo thêm sinh kế cho người dân.
Thứ tư, đẩy mạnh sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Theo ông Tuyên, chuyển đổi xanh không chỉ nằm ở việc tạo ra điện sạch mà còn phải thay đổi cách sử dụng điện. Doanh nghiệp sản xuất cần mạnh dạn đổi mới công nghệ, áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng để giảm chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Ở góc độ doanh nghiệp và nhà đầu tư, bà Lê Ngọc Ánh Minh, Chủ tịch CLB Hydrogen Việt Nam - ASEAN (VAHC), Chủ tịch Điều hành Pacific Group cho rằng, để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 10% mỗi năm trong giai đoạn tới, Việt Nam cần nguồn cung năng lượng dồi dào, xanh và bền vững. Tuy nhiên, quá trình chuyển dịch vẫn đối mặt với ba điểm nghẽn lớn liên quan đến cơ chế giá và hợp đồng, nguồn vốn ưu đãi và tiêu chuẩn kỹ thuật.
Cụ thể, dù cơ chế DPPA đã được ban hành từ năm 2025, các hướng dẫn về khung giá, chi phí bù trừ qua lưới điện quốc gia và thủ tục triển khai vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Điều này khiến doanh nghiệp khó xây dựng phương án tài chính ổn định và dự báo hiệu quả đầu tư.
Bên cạnh đó, chi phí đầu tư ban đầu đối với các dự án năng lượng xanh thường lớn, trong khi doanh nghiệp vẫn cần những gói tín dụng xanh, chính sách ưu đãi thuế cụ thể và có thời hạn đủ dài để giảm áp lực tài chính. Đối với các lĩnh vực mới như hydrogen, việc thiếu quy chuẩn kỹ thuật đồng bộ cũng khiến nhà đầu tư còn e ngại khi triển khai dự án.
Để tháo gỡ những vướng mắc này, bà Lê Ngọc Ánh Minh đề xuất xây dựng Sàn giao dịch DPPA tích hợp trên nền tảng số theo mô hình SaaS Marketplace - Real-time. Nền tảng được đề xuất gồm các phân hệ ứng dụng trí tuệ nhân tạo để kết nối nhu cầu giữa bên mua và bên bán điện; hỗ trợ phát triển hydrogen xanh; quản lý dữ liệu carbon, chứng chỉ năng lượng tái tạo và đối soát sản lượng điện.
Theo đề xuất của bà Minh, việc ứng dụng công nghệ có thể giúp rút ngắn thời gian đàm phán giữa các bên, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp quản lý rủi ro biến động giá và đáp ứng các yêu cầu về báo cáo phát thải. Bà cũng kiến nghị Chính phủ sớm áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) đối với mô hình này trước khi xem xét nhân rộng.
Ngoài ra, bà Minh đề xuất VCCI tiên phong xây dựng Cổng thông tin liên thông về các hội thảo năng lượng, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để thu thập, phân loại tham luận, hình thành kho dữ liệu dùng chung và lựa chọn những sáng kiến khả thi để trình Chính phủ xem xét.