Từ những lon nước collagen với sắc hồng rực rỡ cùng lời hứa hẹn xóa nhòa nếp nhăn, đến bột pha cà phê chứa “collagen peptide” cam kết kiểm soát cơn đói. Hiện nay, thị trường đang tràn ngập những sản phẩm “thần thánh hóa loại protein này. Ngay cả các loại thanh năng lượng cũng được các đơn vị sản xuất đua nhau đưa collagen vào bảng thành phần như một giải pháp vàng cho nhan sắc và sức khỏe.
Vốn là "ngôi sao" trong ngành chăm sóc da suốt nhiều năm, collagen giờ đây đang lấn sân mạnh mẽ sang mảng thực phẩm và đồ uống. Các nhà sản xuất đang nỗ lực chiều lòng những khách hàng mong muốn tăng cường hàm lượng protein hoặc mong đợi những lợi ích sức khỏe mà loại hoạt chất này mang lại.
"Mục đích của xu hướng này bắt đầu từ những mục tiêu tốt cho sức khỏe", Tiến sĩ Lauren Taglia, bác sĩ da liễu tại Tập đoàn Northwestern Medicine nhận định. Tuy nhiên, bà và các chuyên gia khác cũng cảnh báo rằng các chiến dịch quảng cáo đang tạo ra những kỳ vọng thái quá về công dụng thực sự của collagen, cũng như khả năng giúp người dùng đạt được mục tiêu về hàm lượng protein cho cơ thể.
Collagen là gì?
Collagen là một trong những thành phần cơ bản bản nhất cấu tạo nên da, cơ bắp, xương, gân, dây chằng, và các mô liên kết. Bước vào độ tuổi 20, cơ thể chúng ta dần sản sinh collagen ít đi, đồng thời lượng collagen sẵn có cũng giảm nhanh hơn theo từng năm.
Collagen được sử dụng trong các loại thực phẩm chức năng và thực phẩm chế biến sẵn thường được chiết xuất từ phụ phẩm của quá trình xử lý thịt hoặc cá, ví dụ như xương, hoặc da của bò và lợn.
Ông Xavier Bruno, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển sản phẩm thực phẩm Cornell (New York) cho biết các nhà sản xuất thường tinh chế collagen để loại bỏ mùi vị dư thừa, giúp hoạt chất này dễ hòa tan vào thực phẩm, đồ uống và hỗ trợ cơ thể hấp thụ tốt hơn.
Collagen còn đóng vai trò tạo nên kết cấu xốp mịn cho các loại thanh năng lượng. Đặc biệt, đây có thể là giải pháp tối ưu hóa chi phí so với đạm whey, thành phần vốn rất phổ biến trong các loại sữa bột và thanh protein hiện nay, ông chia sẻ thêm.
Collagen có phải là nguồn protein chất lượng?
Câu trả lời có thể khiến nhiều người bất ngờ. Ông Stuart Phillips, Giáo sư ngành Khoa học vận động của Đại học McMaster cho biết collagen không thực sự hữu ích trong việc đáp ứng nhu cầu protein của cơ thể, đặc biệt là xây dựng cơ bắp.
Nguyên nhân là bởi collagen bị thiếu một "mảnh ghép" quan trọng để tạo nên protein hoàn chỉnh, một loại axit amin thiết yếu mang tên “tryptophan”. Đây là thành phần không thể thiếu để cơ thể phát triển, phục hồi cơ bắp và các loại protein khác.
Để đánh giá chất lượng các nguồn đạm, các nhà khoa học dinh dưỡng sử dụng một hệ thống thang điểm dựa trên mức độ tương thích của các loại axit amin đối với nhu cầu của cơ thể người. Trong khi đạm whey hay trứng đạt điểm số tuyệt đối, thì collagen lại nhận về điểm 0 trên thang đo này. Nguyên nhân là do collagen chỉ chứa hàm lượng cao các axit amin mà cơ thể vốn dĩ đã có thể tự tổng hợp được.
Nếu một thanh năng lượng được quảng cáo chứa 20g protein nhưng thành phần chủ yếu là collagen, thì giá trị dinh dưỡng nó mang lại thực tế thấp hơn nhiều so với một thanh chỉ làm từ đạm whey. Đây cũng chính là lý do vì sao trên nhãn thành phần dinh dưỡng, hàm lượng protein từ collagen thường không được tính vào tỷ lệ giá trị dinh dưỡng hàng ngày, Tiến sĩ Kevin Klatt giải thích thêm.
Bà Heather Leidy, Phó Giáo sư tại Đại học Texas cho biết một vài nghiên cứu hiếm hoi về khả năng kiềm chế cơn thèm ăn của collagen cho thấy loại protein này hầu như không mang lại hiệu quả rõ rệt.
Để nạp đủ lượng đạm và cảm thấy no lâu hơn, Tiến sĩ Phillips khuyên người tiêu dùng nên ưu tiên các nguồn thực phẩm tự nhiên như sữa chua Hy Lạp, trứng, các loại đậu hoặc thịt gà. Nếu muốn dùng thực phẩm bổ sung, hãy tìm các loại bột hoặc thanh năng lượng chứa đạm whey, đậu nành hoặc đậu Hà Lan với bảng thành phần tối giản. "Thú thật, collagen là thứ cuối cùng tôi tìm kiếm trong một thanh năng lượng", ông cho biết.
Collagen có thực sự tốt cho khớp, da và tóc?
Tiến sĩ Taglia cho biết bệnh nhân thường xuyên hỏi bà về việc có nên dùng thực phẩm chức năng bổ sung collagen hay không, bởi những sản phẩm này luôn hứa hẹn những lợi ích "độc nhất" cho khớp, da, tóc và móng tay.
"Tôi nghĩ hầu hết mọi người dùng chúng vì thấy trên mạng, và họ cảm giác việc này dễ dàng hơn nhiều so với việc phải bôi kem chống nắng mỗi ngày", bà chia sẻ.
Tuy nhiên, chuyên gia dinh dưỡng Julia Zumpano từ Hệ thống Y tế Cleveland Clinic (Ohio) khẳng định chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy việc tiêu thụ collagen, dù từ thực phẩm chức năng, thanh năng lượng hay nguồn tự nhiên như nước hầm xương, có thể thực sự làm tăng lượng collagen trong cơ thể người.
Tiến sĩ Taglia cho biết thêm rằng việc dùng các loại thực phẩm bổ sung này nhìn chung không gây hại cho sức khỏe. Tuy nhiên, bà và các chuyên gia khác đều đồng ý rằng những lời quảng cáo này mang tính thương mại nhiều hơn là khoa học. Các nghiên cứu hạn hẹp hiện nay về lợi ích của collagen phần lớn đều do chính ngành công nghiệp thực phẩm chức năng tài trợ. Các cuộc thử nghiệm này thường có quy mô nhỏ và sử dụng liều lượng collagen cao hơn nhiều so với lượng thực tế có trong các loại thực phẩm đóng gói.
Thay vào đó, có những nguyên nhân thực tế khiến cơ thể chúng ta sụt giảm collagen nhanh chóng mà mọi người thường bỏ qua, bao gồm hút thuốc, không sử dụng kem chống nắng và tiêu thụ quá nhiều đường.
Thay vì tốn kém cho một món đồ uống bổ sung collagen, bà Zumpano khuyên: "Tốt hơn hết, bạn nên tập trung vào các thói quen sinh hoạt lành mạnh và đảm bảo một chế độ ăn uống thực sự cân bằng".
