Tọa đàm hội tụ các khách mời chuyên môn đại diện cho 3 góc nhìn cốt lõi: từ lý luận - nghiên cứu, tính thực tiễn của các nhà làm phim đương thời đến góc nhìn từ thế hệ đạo diễn trẻ, biên kịch gen Z nhằm tìm lời giải cho câu hỏi lớn mà tọa đàm đặt ra: phim Việt hiện nay có định hình được hình tượng thanh niên như thời kỳ trước hay không, và hình tượng đó ra sao?
 |
Tọa đàm có sự tham gia của các nhà quản lý văn hóa, giới nghiên cứu - lý luận phê bình, các nghệ sĩ, đạo diễn, biên kịch, các nhà sản xuất, đơn vị phát hành và vận hành rạp chiếu, cùng sinh viên, học sinh từ các trường đào tạo nghệ thuật, điện ảnh và khán giả trẻ yêu phim - Ảnh: Minh Khang |
Từ “cái ta” đến “cái tôi”
Tại tọa đàm, các đại biểu nhìn nhận, có một sự chuyển dịch hình tượng thanh niên qua 2 giai đoạn làm phim: từ thời kỳ bao cấp sang xã hội hóa. Theo PGS.TS Phan Thị Bích Hà, có một giai đoạn theo yêu cầu lịch sử, dòng phim chiến tranh - cách mạng phổ biến các nhân vật mang lý tưởng: “tuổi trẻ đẹp nhất là ở chiến trường”. Đó là những nhân vật anh hùng nhưng mang tính tập thể và cái tôi cá nhân phải khép vào cái ta cộng đồng. Các nhân vật tuy lý tưởng nhưng cũng bị nhận xét là một màu, thiếu “tính đời”
“Tuy nhiên, sau khi chiến tranh qua đi, những ngổn ngang thời hậu chiến được sắp xếp lại, cuộc sống đi lên không ngừng thì các nhân vật trên phim cũng dần khác đi. Họ bắt đầu khẳng định cá tính cá nhân, khẳng định cái tôi – không phải là ích kỷ mà là nét riêng khi các nhân vật đã sắc nét hơn…” – cô Phan Bích Hà nhận định.
 |
NSƯT Hạnh Thúy đề xuất giải pháp xây dựng hình tượng thanh niên trong phim Việt - Ảnh: Minh Khang |
 |
Đạo diễn Vũ Thành Vinh nói về sự phát triển của thị trường phim với hơn 75% người trẻ ra rạp - Ảnh: Minh Khang |
Nhà sản xuất - đạo diễn Vũ Thành Vinh cũng nhìn lại sự xuất hiện của dòng phim mang tính thị trường vào đầu thập niên 90 vẫn hay bị gọi là “mì ăn liền”. “Tôi không thích từ đó khi một dòng phim ra đời phản ánh sự vận động của thị trường và nỗ lực của người làm phim bắt kịp xu thế mới. Và những bộ phim của thời kỳ đó cũng đã gợi lên một thế hệ thanh niên, sinh viên với những ước mơ, khao khát vào đời, những rung động tình yêu đầu đời rất riêng…” – đạo diễn Vũ Thành Vinh chia sẻ.
Cũng theo đạo diễn Vũ Thành Vinh, làn sóng làm phim xã hội hóa manh nha từ những năm 1990 như một “luồng gió mới” làm thay đổi tư duy sáng tác, công nghệ và ngôn ngữ điện ảnh để đến nay có khoảng 70 phim ra rạp hàng năm (hơn 1 phim/tuần). Đặc biệt, hơn 75% khán giả ra rạp xem phim trong độ tuổi 16 – 29 tuổi. Vì vậy việc “giải mã hình tượng thanh niên trong phim Việt” hiện nay là rất cần thiết, nhất là khi có nhiều ý kiến cho rằng, hình tượng đó đã mờ nhạt đi, chưa đủ đậm nét, thậm chí là có khoảng trống dù phim về người trẻ, dành cho khán giả trẻ đang chiếm ưu thế.
Cần thời gian và định hướng cụ thể
Theo Th.S Phan Trọng Bình, hiện nay, có một hình tượng thanh niên mang nét đặc trưng của thời đại mà chưa được chú ý khai thác. Đó là hình tượng về một “thế hệ bánh mì kẹp thịt”, những người trong độ tuổi 30 – 45 được coi là “chớm già” và chịu áp lực từ nhiều phía: vừa báo hiếu cha mẹ vừa chăm lo cho con cái. Đặc biệt, ở các đô thị lớn còn thêm áp lực của lao động di dân và cả áp lực cạnh tranh với lao động nước ngoài nhập cư ở những người có năng lực cao. “Đó cũng là một thế hệ đã vươn xa, bước ra thế giới với lý tưởng và áp lực khẳng định thanh niên Việt Nam đứng ở đâu trong thị trường lao động Đông Nam Á, châu Á và xa hơn nữa” – Th.S Phan Trọng Bình chia sẻ về một hình tượng thanh niên mà phim Việt cần chú ý và làm bật lên.
 |
NSND Mỹ Uyên chăm chú xem ảnh chụp các bộ phim nổi tiếng thời phim video/thị trường - Ảnh: Minh Khang |
 |
Các em học sinh tham quan Không gian trải nghiệm "Movie Fair" - Ảnh: Minh Khang |
NSƯT - đạo diễn Hạnh Thúy phân tích: với 60 - 70 phim ra rạp trong năm thì thời lượng tồn tại của phim trong tầm mắt công chúng không nhiều. Dù doanh thu có đạt hàng trăm tỷ thì cũng chỉ 2 - 3 tuần trụ rạp rồi giảm dần, nhường chỗ cho các phim khác, trong khi vẫn còn rất nhiều thú giải trí khác có thể lựa chọn. “Khác các giai đoạn trước, bây giờ nhu cầu giải trí của chúng ta rất cởi mở, có ví von là “vừa nhanh vừa ảo”. Cho nên, hình tượng thanh niên trong phim Việt chúng ta không thiếu, có nhiều nhưng không đủ thời gian để bám trụ trong lòng chúng ta” – NSƯT Hạnh Thúy nói. Chị cũng đề xuất giải pháp là nhà nước cần có chiến lược định hướng hình tượng thanh niên phù hợp từng thời điểm và có chính sách hỗ trợ cụ thể, kể cả đặt hàng tác phẩm, đừng để nhà làm phim đơn độc trong hành trình này.
 |
Đạo diễn Nguyễn Thành Nam (phải) của bộ phim "Quỷ nhập tràng" phát hiện trong số hiện vật trưng bày có tấm poster giới thiệu bộ phim "Quỉ nhập tràng" của Pháp chiếu ở rạp Nam Quang từ 70 năm trước - Ảnh: Minh Khang |
NSƯT - đạo diễn Công Ninh khẳng định, bản thân tác phẩm nghệ thuật phải hướng đến chân - thiện - mỹ và giá trị chân - thiện - mỹ đó phải phù hợp từng giai đoạn, đến cuối cùng cũng là phục vụ điều thiện, tránh điều ác. Người thanh niên trong thời đại nào cũng phải xem đó là cốt lõi trong bản chất và hành động của họ. “Nhiệm vụ của người làm nghệ thuật là đem đến những sản phẩm giải trí cho khán giả và phải đưa ra được hình tượng nhân vật chân - thiện - mỹ để khơi gợi lý tưởng, làm mẫu cho thanh niên” – NSƯT Công Ninh nói.
Triển lãm hơn 1.000 hiện vật về điện ảnh Việt Nam
Trong khuôn khổ chương trình, BTC cũng tổ chức không gian trải nghiệm “Movie Fair” với nhiều hoạt động trải nghiệm, thử thách và sáng tạo.
Nổi bật là trưng bày chủ đề “Hình bóng của thời gian” giới thiệu các poster phim, bìa báo, tạp chí, ảnh về phim và các diễn viên qua 5 thời kỳ: điện ảnh sơ khai và thuộc địa (trước 1955); thị trường đô thị miền Nam (1955 – 1975); bao cấp và quốc doanh (1975 – 1989); thời kỳ “chuyển tiếp” với phim video/thị trường (1989 – 2002); xã hội hóa toàn diện và công nghiệp điện ảnh (2003 – nay). Các hiện vật được trưng bày nằm trong bộ sưu tập cá nhân được nhà sưu tập Huỳnh Minh Hiệp tìm kiếm và sưu tầm trong nhiều năm.
Ngoài ra còn có các sân chơi cho khán giả: viết suy nghĩ, góc nhìn cá nhân về nhân vật phim; nghe nhạc đoán tên phim; chuỗi thử thách chuyên môn cho cá nhân và nhóm bạn trẻ đam mê làm phim.
