Theo bà, bên cạnh chăm sóc thể chất và quan tâm đến thành tích học tập, cha mẹ cần học cách lắng nghe để thấu hiểu cảm xúc, nuôi dưỡng sự tự tin và giúp con trưởng thành trong môi trường an toàn.
 |
Đừng để những câu hỏi về điểm số lấn át cảm xúc của con
Cha mẹ nào cũng mong con khỏe mạnh, học hành tiến bộ và có một tương lai tốt đẹp. Tình yêu thương ấy thường được thể hiện qua những việc làm quen thuộc như chuẩn bị những bữa ăn đủ chất, nhắc con đi ngủ đúng giờ hay quan tâm đến kết quả học tập. Thế nhưng, giữa những lo toan thường nhật, không phải lúc nào người lớn cũng nhận ra rằng con còn có những nhu cầu khó nhìn thấy hơn. Đằng sau một ngày đến trường là những niềm vui, nỗi buồn và cả những áp lực mà trẻ chưa chắc đã biết cách chia sẻ. Khi câu chuyện giữa cha mẹ và con cái chỉ xoay quanh việc học hay những điều con cần làm, thế giới cảm xúc của trẻ đôi khi lại trở thành điều ít được nhắc đến nhất.
Theo Irene Vasilaki, bên cạnh sức khỏe và thành tích, mỗi đứa trẻ đều cần được sống trong môi trường an toàn, cảm nhận sự gắn bó với những người xung quanh và có niềm tin vào tương lai. Trong đó, sự an toàn về tinh thần bắt đầu từ những điều rất giản dị, như việc trẻ có thể nói ra cảm xúc của mình và biết rằng luôn có người sẵn lòng lắng nghe. Bà đặc biệt nhấn mạnh ý nghĩa của câu hỏi “Con cảm thấy thế nào?”, bởi đây không chỉ là một lời hỏi thăm mà còn mở ra cơ hội để cha mẹ bước vào thế giới nội tâm của con, nơi có những suy nghĩ và cảm xúc không dễ dàng bộc lộ.
Không phải đứa trẻ nào cũng có thể diễn đạt rõ ràng những điều đang khiến mình lo lắng. Có em chọn im lặng vì chưa biết bắt đầu từ đâu, có em ngại chia sẻ vì sợ bị trách mắng hoặc khiến cha mẹ thất vọng. Trong những tình huống ấy, điều trẻ cần đôi khi không phải một lời khuyên ngay lập tức, mà là sự kiên nhẫn của cha mẹ để lắng nghe được hết những điều con đang nghĩ. Nếu người lớn vội vàng đánh giá cảm xúc của con bằng kinh nghiệm của mình, cuộc trò chuyện có thể khép lại trước khi trẻ thực sự mở lòng. Ngược lại, khi cảm thấy được tôn trọng và đón nhận, trẻ sẽ có thêm sự tự tin để bày tỏ suy nghĩ, từng bước học cách nhận diện cảm xúc và tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp khó khăn.
Từ góc nhìn của Irene, lắng nghe không đơn thuần là dành thời gian trò chuyện mà còn là cách người lớn tạo dựng cảm giác an toàn cho trẻ. Điều đó đòi hỏi cha mẹ không chỉ quan tâm con đã làm được gì trong ngày, mà còn cần hiểu những trải nghiệm ấy có ý nghĩa thế nào với con. Cha mẹ không nhất thiết phải có câu trả lời cho mọi vấn đề, nhưng sự hiện diện và thái độ sẵn lòng lắng nghe có thể giúp trẻ hiểu rằng mình không phải đối diện với khó khăn một mình.
Hạnh phúc của con được vun đắp từ sự đồng hành mỗi ngày
Bên cạnh việc chăm sóc đời sống tinh thần, Irene Vasilaki cũng đề cao vai trò của những thói quen sinh hoạt lành mạnh đối với sự phát triển của trẻ. Theo bà, dinh dưỡng hợp lý, vận động thường xuyên, nghỉ ngơi đầy đủ và hiểu biết về cơ thể là những nền tảng cần được hình thành từ sớm. Tuy nhiên, những kiến thức ấy sẽ khó mang lại thay đổi nếu chỉ dừng ở lời nhắc nhở. Trẻ cần được thực hành trong đời sống hằng ngày, với sự hướng dẫn và đồng hành của người lớn, để dần hiểu được ý nghĩa của việc chăm sóc sức khỏe và chủ động duy trì những thói quen tốt.
Điều đáng nói là chăm sóc thể chất và nuôi dưỡng tinh thần không phải hai việc tách biệt. Một đứa trẻ có thể được chuẩn bị những bữa ăn đầy đủ, được tạo điều kiện học tập tốt nhưng vẫn cần những khoảng thời gian gần gũi để chia sẻ với cha mẹ. Bữa cơm gia đình, một buổi đi dạo hay cuộc trò chuyện trước giờ ngủ không chỉ là những sinh hoạt thường ngày mà còn có thể trở thành dịp để người lớn hiểu con hơn. Khi những cuộc trò chuyện không bị giới hạn bởi điểm số, bài tập hay lời nhắc nhở, trẻ có thêm không gian để kể về những điều khiến mình vui, những khó khăn đang gặp phải và cả những suy nghĩ chưa từng nói ra. Sự gắn bó trong gia đình cũng được hình thành từ chính những lần lắng nghe và chia sẻ như thế.
Từ việc chăm sóc bản thân, Irene Vasilaki còn hướng sự quan tâm đến cách trẻ ứng xử với cộng đồng và môi trường sống. Theo bà, trẻ em trưởng thành trong mối liên hệ với gia đình, nhà trường và thế giới xung quanh. Vì vậy, giáo dục không chỉ giúp các em có kiến thức hay sức khỏe tốt mà còn cần nuôi dưỡng ý thức trách nhiệm, sự sẻ chia và niềm tin vào khả năng đóng góp của bản thân. Chẳng hạn như những bài học về bảo vệ môi trường sẽ trở nên gần gũi hơn khi trẻ được trực tiếp tham gia cùng gia đình và cộng đồng, thay vì chỉ nghe về những nguy cơ đang đe dọa hành tinh. Bởi điều người trẻ cần không chỉ là nhận thức về trách nhiệm, mà còn là hy vọng rằng những việc mình làm có thể tạo nên thay đổi.
Quan điểm ấy cũng cho thấy vai trò của cha mẹ không dừng lại ở việc bảo vệ hay chuẩn bị sẵn mọi điều kiện cho con. Khi được khuyến khích trải nghiệm, tham gia vào những công việc chung và tự đưa ra những lựa chọn phù hợp, trẻ sẽ có cơ hội hình thành sự tự tin và ý thức trách nhiệm. Sự đồng hành của người lớn vì thế cần thay đổi theo từng giai đoạn trưởng thành, từ chăm sóc, hướng dẫn đến lắng nghe và tôn trọng khả năng tự chủ của con. Đó cũng là cách giúp trẻ từng bước bước ra khỏi sự che chở của gia đình mà vẫn giữ được cảm giác an toàn và niềm tin vào bản thân.
Nuôi dạy con chưa bao giờ là hành trình dễ dàng, bởi tình yêu thương không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với sự thấu hiểu. Cha mẹ có thể dành cho con những điều tốt đẹp nhất trong khả năng của mình, nhưng vẫn có lúc không biết con đang nghĩ gì, cần gì hay mong muốn điều gì. Những chia sẻ của Irene Vasilaki gợi nhắc rằng, bên cạnh việc chăm lo cho tương lai, người lớn cũng cần dành sự quan tâm cho cuộc sống hiện tại của trẻ, nơi mỗi niềm vui, nỗi buồn đều đáng được lắng nghe.
Đôi khi, khoảng cách giữa cha mẹ và con cái không bắt đầu từ những bất đồng lớn, mà từ những câu chuyện nhỏ chưa có dịp nói ra. Và để thu hẹp khoảng cách ấy, cha mẹ có thể bắt đầu bằng một câu hỏi giản dị: “Hôm nay con cảm thấy thế nào?”, rồi dành đủ thời gian để thực sự lắng nghe câu trả lời.
