Khảo sát tại Trung Quốc cho thấy việc học cùng các nữ sinh xuất sắc giúp cải thiện đáng kể điểm số của các bạn nữ cùng lớp, đặc biệt là nhóm học sinh có hoàn cảnh khó khăn về kinh tế - xã hội và học lực yếu.
Nghiên cứu do đội ngũ chuyên gia từ Đại học Bắc Kinh và Đại học Chiết Giang thực hiện, được công bố hồi giữa tháng 4 trên Tạp chí Kinh tế Phát triển uy tín.
Dù khoảng cách giới trong hệ thống giáo dục Trung Quốc đang dần thu hẹp, sự mất cân bằng vẫn chưa hoàn toàn bị xóa bỏ. Tại bậc đại học, nam giới vẫn áp đảo nữ giới trong các chuyên ngành thuộc khối STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học). Giới chuyên gia nhận định tình trạng này một phần xuất phát từ sự thiếu vắng những nhà khoa học nữ xuất chúng và đầy tham vọng để làm hình mẫu truyền cảm hứng.
Khám phá mới cho thấy việc tôn vinh thành tích học tập xuất sắc của nữ giới có thể giúp các nữ sinh trung học cơ sở "phát huy tối đa tiềm năng học tập của mình", nhóm nghiên cứu nhận định. Trong toàn bộ mẫu khảo sát cấp quốc gia, dù đạt điểm trung bình cao hơn nam giới, các nữ sinh lại cho thấy mức độ tự tin thấp hơn.
Nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu của 3.726 học sinh thuộc 88 lớp học, được trích xuất từ Dự án Khảo sát Giáo dục Trung Quốc. Đây là một cuộc khảo sát dài hạn và mang tính đại diện cấp quốc gia do Đại học Nhân dân Trung Hoa thực hiện.
Dữ liệu bao gồm điểm thi giữa kỳ của học sinh lớp 7 trong năm học 2013, kỳ thi lớn đầu tiên sau khi các em chuyển lên bậc trung học cơ sở tại hầu hết các khu vực ở Trung Quốc, cùng kết quả học tập của nhóm học sinh này vào năm 2014.
Nhóm nghiên cứu cho biết họ chọn điểm kiểm tra giữa kỳ vì những bài thi chuẩn hóa đầu tiên có thể tạo "ấn tượng ban đầu" sâu sắc về sự phân cấp học lực trong một tập thể lớp mới.
Tác động này thể hiện rõ rệt nhất ở nhóm học sinh có thứ hạng thấp và các em xuất thân từ gia đình nông thôn khó khăn, thay vì nhóm học sinh giỏi vốn đã đủ khả năng cạnh tranh vị trí dẫn đầu. Điều này minh chứng rằng sức mạnh của yếu tố hình mẫu có tầm ảnh hưởng lớn hơn sự cạnh tranh học thuật đơn thuần.
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng sự hiện diện của nữ sinh xuất sắc đã thúc đẩy phụ huynh của các học sinh nữ khác nâng cao kỳ vọng và đầu tư nhiều hơn cho việc học cùng định hướng nghề nghiệp của con gái, bao gồm hỗ trợ làm bài tập và tạo điểm tựa tinh thần vững chắc hơn.
Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của cả hình mẫu tại trường học lẫn sự tham gia của gia đình khi xây dựng các chính sách thúc đẩy bình đẳng giới trong giáo dục.
Đáng chú ý, các chuyên gia không tìm thấy tác động tương tự ở nhóm học sinh nam cùng độ tuổi.
Từ những năm 2000, giới chức giáo dục Trung Quốc đã từng bước cấm công khai thứ hạng học tập nhằm giảm bớt áp lực và tâm lý lo âu cho học sinh, đây cũng là nguyên nhân khiến nhóm nghiên cứu không thể sử dụng bộ dữ liệu ở các năm học gần đây hơn.
Nhóm nghiên cứu nhận định những phát hiện này cho thấy các chính sách ẩn danh thành tích có thể đi kèm với những sự đánh đổi nhất định. Nguyên nhân là do việc không làm nổi bật những nữ sinh xuất sắc có thể vô tình làm mất đi nguồn cảm hứng vươn lên cho các em gái yếu thế đang thiếu tự tin.
Đồng thời, giới chuyên gia đề xuất các nghiên cứu trong tương lai nên đi sâu vào tác động dài hạn của việc tương tác với những nữ sinh ưu tú, từ cơ hội trúng tuyển đại học, lựa chọn chuyên ngành, cho đến lộ trình sự nghiệp và cơ hội việc làm. Hướng tiếp cận này cũng cần làm rõ mức độ hiệu quả của các hình mẫu nữ giới sẽ thay đổi ra sao dưới những bối cảnh văn hóa và thể chế khác biệt.
