Hướng dẫn cho nhà sưu tầm: 4 phong cách đèn Tiffany đặc trưng

0:00 / 0:00
0:00
(Ngày Nay) - Đèn Tiffany - biểu tượng của nghệ thuật trang trí đầu thế kỷ 20 - không chỉ là vật chiếu sáng mà còn là kiệt tác thủ công với giá trị sưu tầm cao. Với bốn phong cách đặc trưng: Hoa lá, Hình học, Damascene và Lily, đèn Tiffany thể hiện sự tinh xảo trong từng chi tiết thiết kế và kỹ thuật chế tác kính màu độc đáo của Louis Comfort Tiffany.

Louis Comfort Tiffany thành lập “Tiffany Glass Company” vào năm 1885, sau đó đổi tên thành “Tiffany Glass and Decorating Company” vào năm 1892, và đến năm 1900 trở thành “Tiffany Studios.” Thời kỳ đỉnh cao, xưởng sản xuất này có hơn 300 nhân công bao gồm nhà thiết kế, nghệ sĩ, thợ thổi thủy tinh và nhiều thợ thủ công khác.

Những chiếc đèn Tiffany đầu tiên được sản xuất thương mại khoảng năm 1898, dù trước đó đã có một số mẫu trưng bày tại Hội chợ Thế giới ở Chicago năm 1893.

Cũng trong năm 1898, công ty phát hành một tập quảng cáo mang tên Tiffany Favrile Glass Lamps, tất cả đều là đèn sử dụng nhiên liệu, rất ít còn tồn tại đến ngày nay. Cuối năm đó, xưởng thủy tinh của Tiffany bắt đầu sản xuất đèn điện. Việc sử dụng điện giúp loại bỏ bình nhiên liệu cồng kềnh, cho phép tạo ra phần chân đèn (đế đèn) thanh mảnh hơn như mẫu đèn Favrile Lily Light nổi tiếng. Đến năm sau, Tiffany bắt đầu sản xuất mạnh các chao đèn kính màu ghép (leaded glass).

Phần lớn các chao đèn kính màu tại Tiffany Studios được chế tác theo phương pháp tương tự như làm kính màu trong nhà thờ. Đầu tiên là hoàn thiện bản vẽ chi tiết, đôi khi cần nhiều bản để thể hiện đầy đủ độ phức tạp. Sau đó là bản màu dạng quạt để thể hiện hình khối 3D thành 2D. Bản thiết kế được chuyển lên khuôn gỗ, rồi cắt khuôn đồng thau cho từng mảnh kính. Kính được chọn bởi những người thợ chuyên biệt (đa phần là phụ nữ vì Tiffany tin rằng họ có khả năng cảm màu sắc tốt hơn). Mỗi mảnh kính sau khi cắt được quấn viền đồng mỏng rồi hàn lại với nhau trên khuôn gỗ, tạo ra các đường viền “chì” đặc trưng.

Khi độ phổ biến tăng, nhiều thiết kế đèn Tiffany được sản xuất hàng loạt. Tuy nhiên, khách hàng vẫn có thể đặt làm theo yêu cầu, tuy tốn thời gian và chi phí cao hơn. Các chụp đèn kính màu ghép có thể dạng nón (coned) hoặc vòm (domed), viền trên và dưới thường được gia cố bằng vòng đồng chắc chắn. Một số thiết kế phá cách có viền dưới bất đối xứng như mẫu Dragonfly hay Wisteria, đòi hỏi kỹ thuật cao để đảm bảo độ bền. Phần đỉnh chụp cũng có thể thay đổi, như dùng họa tiết filigree hoặc các nhánh cây kim loại thay cho vòng đồng truyền thống. Các chi tiết này vừa có tác dụng trang trí vừa tạo hiệu ứng đổ bóng độc đáo, như trong mẫu Poppy hay Dragonfly.

Macklowe Gallery tập trung nghiên cứu và giới thiệu chủ yếu bốn dòng sản phẩm đặc trưng: Hoa – Hình học – Damascene – Lily.

1. Hoa (Floral)

Nhóm “Hoa” là sự kết hợp giữa thiết kế hình học và họa tiết hoa lá. Thường là chao đèn hình cầu, nền hình học có họa tiết hoa, dây leo và lá cây. Những loài hoa Tiffany ưa chuộng bao gồm: tulip, mẫu đơn, hoa mộc lan, anh túc, thủy tiên, hoa sen cạn và hoa nghệ tây. Nhóm này được chia thành: Các mẫu rải đều hoa hoặc lá trên nền hình học; và các mẫu có “đai hoa” bao quanh phần thân chao đèn (gọi là belted floral shades).

Hướng dẫn cho nhà sưu tầm: 4 phong cách đèn Tiffany đặc trưng ảnh 1

2. Hình học (Geometric)

Nhóm “Hình học” là những chụp đèn có thiết kế đơn giản nhất, sử dụng các hình cơ bản như vuông, tam giác, chữ nhật, oval. Khác với nhóm Damascene, nhóm này dùng các miếng kính đúc, cắt theo khuôn, viền đồng và hàn lại. Các đường hàn được phủ lớp đồng có lớp gỉ (patina) để đồng bộ màu sắc. Có hai kiểu chính: Chao đèn từ vài mảnh kính lớn như mẫu “Gạch mai rùa” nổi tiếng; và loại chao đèn từ rất nhiều mảnh kính nhỏ ghép lại.

  • Hướng dẫn cho nhà sưu tầm: 4 phong cách đèn Tiffany đặc trưng ảnh 2

3. Damascene

Từ năm 1895, Tiffany Studios bắt đầu bán các chao đèn thủy tinh thổi, được gọi là Damascene do lớp trang trí ánh kim dạng sóng, hay còn gọi là kính Dychroide.

Arthur J. Nash, giám đốc sản xuất tại Tiffany Furnaces, đã sáng tạo ra kỹ thuật này: phủ lớp oxit kim loại để tạo hiệu ứng ánh kim, sau đó mới thổi thành hình. Một số chao đèn còn được “chải” đều trong quá trình nóng chảy để tạo hiệu ứng sóng cuối cùng.

Hướng dẫn cho nhà sưu tầm: 4 phong cách đèn Tiffany đặc trưng ảnh 3
“Damascene” là tên gọi một nhóm chao đèn bằng kính thổi (blown glass) có họa tiết ánh kim lượn sóng, còn được gọi là kính "Dychroide" — do ứng dụng kỹ thuật tráng oxit kim loại để tạo độ ánh ngũ sắc (iridescent) rất đặc trưng.

4. Lily

Dòng “Lily” nổi bật bởi chao đèn hình bông hoa rủ xuống, ánh sáng tỏa ấm áp về phía sàn nhà. Dòng này thường kết hợp hai loài hoa yêu thích của Tiffany: hoa loa kèn nước (pond lily) và hoa bìm bìm (morning glory). Chao đèn thường mang hình dạng hoa bìm bìm, được Tiffany vẽ màu nước nhiều lần vì ông yêu thích màu sắc rực rỡ và hình dáng kèn trumpet của loài hoa này. Chân đèn thường lấy cảm hứng từ vườn lily tại Laurelton Hall – dinh thự của Tiffany ở Long Island – nơi ông trồng loài lily màu đầu tiên trên thế giới (Latour-Marliac Lily), cũng chính là cảm hứng cho loạt tranh nổi tiếng về hoa súng của danh họa Claude Monet.

Hướng dẫn cho nhà sưu tầm: 4 phong cách đèn Tiffany đặc trưng ảnh 4
Theo Macklowe Gallery
Hội đồng ban giám khảo quốc tế tại DANAFF Talents 2026. Ảnh: VFDA
Lộ diện hội đồng giám khảo quốc tế "cầm cân nảy mực" tại DANAFF Talents 2026
(Ngày Nay) - Sau khi công bố 18 dự án xuất sắc góp mặt tại Vườn ươm dự án DANAFF Talents 2026, Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng (DANAFF) tiếp tục hé lộ những gương mặt sẽ đảm nhiệm vai trò “cầm cân nảy mực” của chương trình. Họ đều là những nhà giám tuyển, nhà sản xuất, nhà sáng lập liên hoan phim, giám đốc nghệ thuật giàu kinh nghiệm, đã có nhiều đóng góp cho sự phát triển của điện ảnh khu vực và thế giới.
Định danh điện tử đã thay đổi cuộc sống của người dân ra sao?
Định danh điện tử đã thay đổi cuộc sống của người dân ra sao?
(Ngày Nay) - Gần bốn năm kể từ khi ứng dụng định danh điện tử VNeID chính thức được đưa vào vận hành, hình ảnh người dân mang theo xấp giấy tờ để thực hiện thủ tục hành chính đang dần trở thành câu chuyện của quá khứ. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, nhiều thủ tục từ đăng ký cư trú, khám chữa bệnh đến thực hiện dịch vụ công trực tuyến có thể được thực hiện nhanh chóng, thuận tiện hơn.
Người trẻ lan tỏa giá trị di sản ca trù
Người trẻ lan tỏa giá trị di sản ca trù
(Ngày Nay) - Chiều 14/6, sự kiện trải nghiệm văn hoá “Cổ Âm Nhã Hội” đã diễn ra tại Bích Câu Đạo Quán (Cát Linh, Hà Nội). Chương trình do nhóm sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền phối hợp cùng Nhà hát Ca trù Bích Câu tổ chức nhằm lan tỏa giá trị của nghệ thuật ca trù, đồng thời tạo cầu nối giữa di sản văn hóa truyền thống với thế hệ trẻ trong đời sống hiện đại.
Công nghệ mới cho phép tạo video AI chỉ bằng thao tác chuột
Công nghệ mới cho phép tạo video AI chỉ bằng thao tác chuột
(Ngày Nay) - Các nhà nghiên cứu tại Viện Công nghệ Technion của Israel vừa phát triển một công nghệ mới cho phép người dùng điều khiển chuyển động trong các video do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra chỉ bằng những thao tác kéo thả chuột đơn giản, mở ra khả năng phổ cập công nghệ sản xuất video AI tới đông đảo người dùng mà không cần hạ tầng tính toán đắt đỏ.
 nhiếp ảnh gia người Pháp Nicolas Cornet là Olivier Jeandel trong buổi trò chuyện tại Hà Nội
Ký ức, tâm linh và con người Việt Nam qua ống kính của Nicolas Cornet
(Ngày Nay) - Sáng ngày 14/5 tại không gian nhà sách quốc tế Inbook Hà Nội, nhiếp ảnh gia người Pháp Nicolas Cornet - người đã gắn bó, yêu thương và liên tục ghi lại những khoảnh khắc đổi thay của Việt Nam từ cuối những năm 1980 đến nay – đã có những chia sẻ vô cùng xúc động.