Hướng dẫn cho nhà sưu tầm: 4 phong cách đèn Tiffany đặc trưng

0:00 / 0:00
0:00
(Ngày Nay) - Đèn Tiffany - biểu tượng của nghệ thuật trang trí đầu thế kỷ 20 - không chỉ là vật chiếu sáng mà còn là kiệt tác thủ công với giá trị sưu tầm cao. Với bốn phong cách đặc trưng: Hoa lá, Hình học, Damascene và Lily, đèn Tiffany thể hiện sự tinh xảo trong từng chi tiết thiết kế và kỹ thuật chế tác kính màu độc đáo của Louis Comfort Tiffany.

Louis Comfort Tiffany thành lập “Tiffany Glass Company” vào năm 1885, sau đó đổi tên thành “Tiffany Glass and Decorating Company” vào năm 1892, và đến năm 1900 trở thành “Tiffany Studios.” Thời kỳ đỉnh cao, xưởng sản xuất này có hơn 300 nhân công bao gồm nhà thiết kế, nghệ sĩ, thợ thổi thủy tinh và nhiều thợ thủ công khác.

Những chiếc đèn Tiffany đầu tiên được sản xuất thương mại khoảng năm 1898, dù trước đó đã có một số mẫu trưng bày tại Hội chợ Thế giới ở Chicago năm 1893.

Cũng trong năm 1898, công ty phát hành một tập quảng cáo mang tên Tiffany Favrile Glass Lamps, tất cả đều là đèn sử dụng nhiên liệu, rất ít còn tồn tại đến ngày nay. Cuối năm đó, xưởng thủy tinh của Tiffany bắt đầu sản xuất đèn điện. Việc sử dụng điện giúp loại bỏ bình nhiên liệu cồng kềnh, cho phép tạo ra phần chân đèn (đế đèn) thanh mảnh hơn như mẫu đèn Favrile Lily Light nổi tiếng. Đến năm sau, Tiffany bắt đầu sản xuất mạnh các chao đèn kính màu ghép (leaded glass).

Phần lớn các chao đèn kính màu tại Tiffany Studios được chế tác theo phương pháp tương tự như làm kính màu trong nhà thờ. Đầu tiên là hoàn thiện bản vẽ chi tiết, đôi khi cần nhiều bản để thể hiện đầy đủ độ phức tạp. Sau đó là bản màu dạng quạt để thể hiện hình khối 3D thành 2D. Bản thiết kế được chuyển lên khuôn gỗ, rồi cắt khuôn đồng thau cho từng mảnh kính. Kính được chọn bởi những người thợ chuyên biệt (đa phần là phụ nữ vì Tiffany tin rằng họ có khả năng cảm màu sắc tốt hơn). Mỗi mảnh kính sau khi cắt được quấn viền đồng mỏng rồi hàn lại với nhau trên khuôn gỗ, tạo ra các đường viền “chì” đặc trưng.

Khi độ phổ biến tăng, nhiều thiết kế đèn Tiffany được sản xuất hàng loạt. Tuy nhiên, khách hàng vẫn có thể đặt làm theo yêu cầu, tuy tốn thời gian và chi phí cao hơn. Các chụp đèn kính màu ghép có thể dạng nón (coned) hoặc vòm (domed), viền trên và dưới thường được gia cố bằng vòng đồng chắc chắn. Một số thiết kế phá cách có viền dưới bất đối xứng như mẫu Dragonfly hay Wisteria, đòi hỏi kỹ thuật cao để đảm bảo độ bền. Phần đỉnh chụp cũng có thể thay đổi, như dùng họa tiết filigree hoặc các nhánh cây kim loại thay cho vòng đồng truyền thống. Các chi tiết này vừa có tác dụng trang trí vừa tạo hiệu ứng đổ bóng độc đáo, như trong mẫu Poppy hay Dragonfly.

Macklowe Gallery tập trung nghiên cứu và giới thiệu chủ yếu bốn dòng sản phẩm đặc trưng: Hoa – Hình học – Damascene – Lily.

1. Hoa (Floral)

Nhóm “Hoa” là sự kết hợp giữa thiết kế hình học và họa tiết hoa lá. Thường là chao đèn hình cầu, nền hình học có họa tiết hoa, dây leo và lá cây. Những loài hoa Tiffany ưa chuộng bao gồm: tulip, mẫu đơn, hoa mộc lan, anh túc, thủy tiên, hoa sen cạn và hoa nghệ tây. Nhóm này được chia thành: Các mẫu rải đều hoa hoặc lá trên nền hình học; và các mẫu có “đai hoa” bao quanh phần thân chao đèn (gọi là belted floral shades).

Hướng dẫn cho nhà sưu tầm: 4 phong cách đèn Tiffany đặc trưng ảnh 1

2. Hình học (Geometric)

Nhóm “Hình học” là những chụp đèn có thiết kế đơn giản nhất, sử dụng các hình cơ bản như vuông, tam giác, chữ nhật, oval. Khác với nhóm Damascene, nhóm này dùng các miếng kính đúc, cắt theo khuôn, viền đồng và hàn lại. Các đường hàn được phủ lớp đồng có lớp gỉ (patina) để đồng bộ màu sắc. Có hai kiểu chính: Chao đèn từ vài mảnh kính lớn như mẫu “Gạch mai rùa” nổi tiếng; và loại chao đèn từ rất nhiều mảnh kính nhỏ ghép lại.

  • Hướng dẫn cho nhà sưu tầm: 4 phong cách đèn Tiffany đặc trưng ảnh 2

3. Damascene

Từ năm 1895, Tiffany Studios bắt đầu bán các chao đèn thủy tinh thổi, được gọi là Damascene do lớp trang trí ánh kim dạng sóng, hay còn gọi là kính Dychroide.

Arthur J. Nash, giám đốc sản xuất tại Tiffany Furnaces, đã sáng tạo ra kỹ thuật này: phủ lớp oxit kim loại để tạo hiệu ứng ánh kim, sau đó mới thổi thành hình. Một số chao đèn còn được “chải” đều trong quá trình nóng chảy để tạo hiệu ứng sóng cuối cùng.

Hướng dẫn cho nhà sưu tầm: 4 phong cách đèn Tiffany đặc trưng ảnh 3
“Damascene” là tên gọi một nhóm chao đèn bằng kính thổi (blown glass) có họa tiết ánh kim lượn sóng, còn được gọi là kính "Dychroide" — do ứng dụng kỹ thuật tráng oxit kim loại để tạo độ ánh ngũ sắc (iridescent) rất đặc trưng.

4. Lily

Dòng “Lily” nổi bật bởi chao đèn hình bông hoa rủ xuống, ánh sáng tỏa ấm áp về phía sàn nhà. Dòng này thường kết hợp hai loài hoa yêu thích của Tiffany: hoa loa kèn nước (pond lily) và hoa bìm bìm (morning glory). Chao đèn thường mang hình dạng hoa bìm bìm, được Tiffany vẽ màu nước nhiều lần vì ông yêu thích màu sắc rực rỡ và hình dáng kèn trumpet của loài hoa này. Chân đèn thường lấy cảm hứng từ vườn lily tại Laurelton Hall – dinh thự của Tiffany ở Long Island – nơi ông trồng loài lily màu đầu tiên trên thế giới (Latour-Marliac Lily), cũng chính là cảm hứng cho loạt tranh nổi tiếng về hoa súng của danh họa Claude Monet.

Hướng dẫn cho nhà sưu tầm: 4 phong cách đèn Tiffany đặc trưng ảnh 4
Theo Macklowe Gallery
Hiệp hội xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam mở rộng cơ hội tiếp xúc giữa nghệ sĩ và khán giả
Hiệp hội xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam mở rộng cơ hội tiếp xúc giữa nghệ sĩ và khán giả
(Ngày Nay) - Từ ngày 21 đến 23/11/2026, 11 bộ phim Việt Nam sẽ được trình chiếu với 22 suất chiếu tại hai cụm rạp ở Hải Phòng, kết hợp các hoạt động giao lưu giữa khán giả với đạo diễn, diễn viên, nhà sản xuất và thành viên các đoàn phim. Đây là một trong những hoạt động trọng tâm dành cho công chúng trong khuôn khổ Diễn đàn điện ảnh “Hải Phòng – Cửa ngõ điện ảnh” (Hai Phong Film Port) do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) phối hợp với thành phố Hải Phòng tổ chức.
Du khách trải nghiệm vẽ sáp ong tại Bản Mây
Đi đâu xem triển lãm men gốm, học vẽ sáp ong, nghe EDM dân gian đương đại dịp Ngày Văn hóa Việt Nam 2026?
(Ngày Nay) - Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 sẽ trở thành không gian hội tụ những trải nghiệm văn hóa, nghệ thuật đặc sắc. Từ triển lãm di sản trên núi Bà Đen (Tây Ninh), trải nghiệm nghề thủ công tại Fansipan (Sa Pa), đến lễ hội dân gian đương đại ở Ninh Bình, Sun Group mang đến những gợi ý du lịch thú vị cho du khách thưởng thức văn hóa Việt.
Cảnh báo lốc xoáy, gió giật mạnh trên biển
Cảnh báo lốc xoáy, gió giật mạnh trên biển
(Ngày Nay) - Ngày và đêm 14/11, nhiều vùng biển trên cả nước có mưa rào và dông rải rác, tiềm ẩn nguy cơ xảy ra lốc xoáy, gió giật mạnh cấp 7 - 8 và sóng cao trên 2 m, đe dọa an toàn tàu thuyền đang hoạt động trên biển.
Thủ tướng Lê Minh Hưng rời Hà Nội, lên đường tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các Hội nghị Cấp cao liên quan tại Manila, Philippines. Ảnh: Dương Giang/TTXVN
Thủ tướng Lê Minh Hưng lên đường dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49
(Ngày Nay) - Sáng 14/11, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam rời thủ đô Hà Nội lên đường tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các Hội nghị cấp cao liên quan tại Manila, Philippines từ ngày 14 - 17/11 theo lời mời của Tổng thống nước Cộng hòa Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr, Chủ tịch ASEAN năm 2026.
Cao điểm chống buôn lậu, hàng giả dịp Tết nguyên đán Đinh Mùi 2027
Cao điểm chống buôn lậu, hàng giả dịp Tết nguyên đán Đinh Mùi 2027
(Ngày Nay) - Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả đã ký Quyết định số 186/QĐ-BCĐ ngày 12/11/2026 ban hành Kế hoạch cao điểm chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ dịp trước, trong và sau Tết nguyên đán Đinh Mùi 2027 (Kế hoạch). Thời gian triển khai Kế hoạch cao điểm từ ngày 12/11/2026 đến ngày 28/02/2027.
Cảnh trong phim "Ai làm?" của đạo diễn Bùi Hoàng Hiệp xuất sắc giành 3 giải tại “Phim ngắn 14 ngày” 2026.
Phim về AI đoạt 3 giải “Phim ngắn 14 ngày” 2026
(Ngày Nay) - Ngày 12/11 tại TP.HCM, cuộc thi “Phim ngắn 14 ngày” 2026 công bố kết quả và trao giải thưởng cho các nhà làm phim trẻ bằng hiện kim, hiện vật và các học bổng với tổng giá trị lên đến 780 triệu đồng.