Hướng dẫn cho nhà sưu tầm: 4 phong cách đèn Tiffany đặc trưng

0:00 / 0:00
0:00
(Ngày Nay) - Đèn Tiffany - biểu tượng của nghệ thuật trang trí đầu thế kỷ 20 - không chỉ là vật chiếu sáng mà còn là kiệt tác thủ công với giá trị sưu tầm cao. Với bốn phong cách đặc trưng: Hoa lá, Hình học, Damascene và Lily, đèn Tiffany thể hiện sự tinh xảo trong từng chi tiết thiết kế và kỹ thuật chế tác kính màu độc đáo của Louis Comfort Tiffany.

Louis Comfort Tiffany thành lập “Tiffany Glass Company” vào năm 1885, sau đó đổi tên thành “Tiffany Glass and Decorating Company” vào năm 1892, và đến năm 1900 trở thành “Tiffany Studios.” Thời kỳ đỉnh cao, xưởng sản xuất này có hơn 300 nhân công bao gồm nhà thiết kế, nghệ sĩ, thợ thổi thủy tinh và nhiều thợ thủ công khác.

Những chiếc đèn Tiffany đầu tiên được sản xuất thương mại khoảng năm 1898, dù trước đó đã có một số mẫu trưng bày tại Hội chợ Thế giới ở Chicago năm 1893.

Cũng trong năm 1898, công ty phát hành một tập quảng cáo mang tên Tiffany Favrile Glass Lamps, tất cả đều là đèn sử dụng nhiên liệu, rất ít còn tồn tại đến ngày nay. Cuối năm đó, xưởng thủy tinh của Tiffany bắt đầu sản xuất đèn điện. Việc sử dụng điện giúp loại bỏ bình nhiên liệu cồng kềnh, cho phép tạo ra phần chân đèn (đế đèn) thanh mảnh hơn như mẫu đèn Favrile Lily Light nổi tiếng. Đến năm sau, Tiffany bắt đầu sản xuất mạnh các chao đèn kính màu ghép (leaded glass).

Phần lớn các chao đèn kính màu tại Tiffany Studios được chế tác theo phương pháp tương tự như làm kính màu trong nhà thờ. Đầu tiên là hoàn thiện bản vẽ chi tiết, đôi khi cần nhiều bản để thể hiện đầy đủ độ phức tạp. Sau đó là bản màu dạng quạt để thể hiện hình khối 3D thành 2D. Bản thiết kế được chuyển lên khuôn gỗ, rồi cắt khuôn đồng thau cho từng mảnh kính. Kính được chọn bởi những người thợ chuyên biệt (đa phần là phụ nữ vì Tiffany tin rằng họ có khả năng cảm màu sắc tốt hơn). Mỗi mảnh kính sau khi cắt được quấn viền đồng mỏng rồi hàn lại với nhau trên khuôn gỗ, tạo ra các đường viền “chì” đặc trưng.

Khi độ phổ biến tăng, nhiều thiết kế đèn Tiffany được sản xuất hàng loạt. Tuy nhiên, khách hàng vẫn có thể đặt làm theo yêu cầu, tuy tốn thời gian và chi phí cao hơn. Các chụp đèn kính màu ghép có thể dạng nón (coned) hoặc vòm (domed), viền trên và dưới thường được gia cố bằng vòng đồng chắc chắn. Một số thiết kế phá cách có viền dưới bất đối xứng như mẫu Dragonfly hay Wisteria, đòi hỏi kỹ thuật cao để đảm bảo độ bền. Phần đỉnh chụp cũng có thể thay đổi, như dùng họa tiết filigree hoặc các nhánh cây kim loại thay cho vòng đồng truyền thống. Các chi tiết này vừa có tác dụng trang trí vừa tạo hiệu ứng đổ bóng độc đáo, như trong mẫu Poppy hay Dragonfly.

Macklowe Gallery tập trung nghiên cứu và giới thiệu chủ yếu bốn dòng sản phẩm đặc trưng: Hoa – Hình học – Damascene – Lily.

1. Hoa (Floral)

Nhóm “Hoa” là sự kết hợp giữa thiết kế hình học và họa tiết hoa lá. Thường là chao đèn hình cầu, nền hình học có họa tiết hoa, dây leo và lá cây. Những loài hoa Tiffany ưa chuộng bao gồm: tulip, mẫu đơn, hoa mộc lan, anh túc, thủy tiên, hoa sen cạn và hoa nghệ tây. Nhóm này được chia thành: Các mẫu rải đều hoa hoặc lá trên nền hình học; và các mẫu có “đai hoa” bao quanh phần thân chao đèn (gọi là belted floral shades).

Hướng dẫn cho nhà sưu tầm: 4 phong cách đèn Tiffany đặc trưng ảnh 1

2. Hình học (Geometric)

Nhóm “Hình học” là những chụp đèn có thiết kế đơn giản nhất, sử dụng các hình cơ bản như vuông, tam giác, chữ nhật, oval. Khác với nhóm Damascene, nhóm này dùng các miếng kính đúc, cắt theo khuôn, viền đồng và hàn lại. Các đường hàn được phủ lớp đồng có lớp gỉ (patina) để đồng bộ màu sắc. Có hai kiểu chính: Chao đèn từ vài mảnh kính lớn như mẫu “Gạch mai rùa” nổi tiếng; và loại chao đèn từ rất nhiều mảnh kính nhỏ ghép lại.

  • Hướng dẫn cho nhà sưu tầm: 4 phong cách đèn Tiffany đặc trưng ảnh 2

3. Damascene

Từ năm 1895, Tiffany Studios bắt đầu bán các chao đèn thủy tinh thổi, được gọi là Damascene do lớp trang trí ánh kim dạng sóng, hay còn gọi là kính Dychroide.

Arthur J. Nash, giám đốc sản xuất tại Tiffany Furnaces, đã sáng tạo ra kỹ thuật này: phủ lớp oxit kim loại để tạo hiệu ứng ánh kim, sau đó mới thổi thành hình. Một số chao đèn còn được “chải” đều trong quá trình nóng chảy để tạo hiệu ứng sóng cuối cùng.

Hướng dẫn cho nhà sưu tầm: 4 phong cách đèn Tiffany đặc trưng ảnh 3
“Damascene” là tên gọi một nhóm chao đèn bằng kính thổi (blown glass) có họa tiết ánh kim lượn sóng, còn được gọi là kính "Dychroide" — do ứng dụng kỹ thuật tráng oxit kim loại để tạo độ ánh ngũ sắc (iridescent) rất đặc trưng.

4. Lily

Dòng “Lily” nổi bật bởi chao đèn hình bông hoa rủ xuống, ánh sáng tỏa ấm áp về phía sàn nhà. Dòng này thường kết hợp hai loài hoa yêu thích của Tiffany: hoa loa kèn nước (pond lily) và hoa bìm bìm (morning glory). Chao đèn thường mang hình dạng hoa bìm bìm, được Tiffany vẽ màu nước nhiều lần vì ông yêu thích màu sắc rực rỡ và hình dáng kèn trumpet của loài hoa này. Chân đèn thường lấy cảm hứng từ vườn lily tại Laurelton Hall – dinh thự của Tiffany ở Long Island – nơi ông trồng loài lily màu đầu tiên trên thế giới (Latour-Marliac Lily), cũng chính là cảm hứng cho loạt tranh nổi tiếng về hoa súng của danh họa Claude Monet.

Hướng dẫn cho nhà sưu tầm: 4 phong cách đèn Tiffany đặc trưng ảnh 4
Theo Macklowe Gallery
Bộ Tư pháp đề nghị thành phố Hà Nội bãi bỏ quy định về dạy thêm, học thêm trái pháp luật
Bộ Tư pháp đề nghị thành phố Hà Nội bãi bỏ quy định về dạy thêm, học thêm trái pháp luật
(Ngày Nay) - Ngày 8/5, thông tin từ Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật (Bộ Tư pháp) cho biết, trên cơ sở phản ánh từ công dân và cơ quan báo chí, đơn vị đã tiến hành kiểm tra Quyết định số 22/2013/QĐ-UBND ngày 25/6/2013 của UBND thành phố Hà Nội và Hướng dẫn số 5898/HD-SGD&ĐT ngày 17/7/2013 của Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố.
Dấu tích về thời kỳ xanh tươi của sa mạc Sahara
Dấu tích về thời kỳ xanh tươi của sa mạc Sahara
(Ngày Nay) - Với diện tích khoảng 72.000 km², Tassili n’Ajjer - vùng cao nguyên đá sa thạch rộng lớn ở Đông Nam Algeria, giáp giới Libya, Niger và Mali - được xem là khu bảo tồn thiên nhiên lớn nhất châu Phi. Khu vực này đã được Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là Di sản Thế giới từ năm 1982 nhờ những giá trị nổi bật về cảnh quan, địa chất và khảo cổ học.
Phối cảnh cầu Đình Khao.
Dự án Cầu Đình Khao: Dự thầu vượt mức quy định 562 tỷ đồng nhưng vẫn trúng thầu
(Ngày Nay) -  Tại Dự án Cầu Đình Khao, quy định vốn nhà nước hỗ trợ tối đa là 796 tỷ đồng, song một liên danh đã dự thầu với số tiền là 1.358 tỷ đồng, vượt mức quy định đến 562 tỷ đồng, nhưng sau đó lại trúng thầu với phần giá trị này là 745 tỷ đồng. Lộ dấu hiệu làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà đầu tư.
Loạt cổ phiếu được kỳ vọng hút dòng tiền trong tháng 5
Loạt cổ phiếu được kỳ vọng hút dòng tiền trong tháng 5
(Ngày Nay) - Sau giai đoạn thị trường biến động mạnh trong quý 1/2026, nhiều chuyên gia và tổ chức phân tích cho rằng dòng tiền đang có xu hướng dịch chuyển sang nhóm cổ phiếu midcap – nhóm vốn hóa vừa được đánh giá còn dư địa tăng trưởng và có mặt bằng định giá hấp dẫn hơn so với nhóm VN30…
Luật Trí tuệ nhân tạo (Luật số 134/2025/QH15) được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực thi hành từ 1/3/2026. (Ảnh minh họa)
Thiết lập Cổng thông tin điện tử một cửa về trí tuệ nhân tạo (AI)
(Ngày Nay) - Nghị định mới của Chính phủ quy định việc thiết lập Cổng thông tin điện tử một cửa về trí tuệ nhân tạo (AI) và Cơ sở dữ liệu quốc gia về hệ thống AI, đặt ra các yêu cầu cụ thể đối với việc thu thập, cập nhật, công khai, kết nối, chia sẻ và khai thác thông tin trên các nền tảng này.