Tín hiệu từ thị trường và góc nhìn nhà sản xuất
Tại các đô thị lớn của Trung Quốc như Thượng Hải, Vũ Hán hay Cáp Nhĩ Tân, thị trường F&B đã và đang chứng kiến một làn sóng ẩm thực độc đáo khi các nguyên liệu Y học cổ truyền (Đông y) bước vào thế giới đồ tráng miệng hiện đại. Nổi bật tại Thượng Hải, cửa hàng kem mang tên Trung Diệu Đường (忠曜堂) trên đường Nam Tương Dương đã nhanh chóng trở thành điểm đến thu hút đông đảo thực khách và giới trẻ.
Thay vì sử dụng các vị thuốc quý hiếm đắt đỏ, thương hiệu này tập trung khai thác các thành phần thảo mộc vừa quen thuộc vừa mang tính giải nhiệt, thanh mát như Xuyên bối tỳ bà cao, Quyết minh tử hay Bát tiên quả để chế tác thành những phần gelato mang hương vị mới lạ. Mỗi suất kem đôi với trọng lượng khoảng 120 gram được niêm yết ở mức giá 38 nhân dân tệ (tương đương khoảng 130.000 VNĐ), tạo nên mức chi trả vừa phải cho một trải nghiệm ẩm thực kết hợp giữa yếu tố dưỡng sinh và đồ ngọt hiện đại.
Không dừng lại ở mô hình gelato thủ công tại các đô thị lớn, xu hướng đưa thảo mộc vào đồ lạnh còn lan rộng dưới hình thức kem đóng gói và kem que thương mại. Tại nhiều địa phương, người tiêu dùng dễ dàng tìm thấy các loại kem kết hợp những vị thuốc mang tính giải nhiệt cao như bạc hà, ô mai hun khói (ô mai thán) hay sơn tra. Sự kết hợp này đánh đúng vào triết lý "dược thực đồng nguyên" (thực phẩm và thuốc có cùng nguồn gốc) trong văn hóa lâu đời của người Á Đông, giúp món tráng miệng giải nhiệt mùa hè vừa mang yếu tố sáng tạo độc lạ, vừa mang đến cảm giác lành mạnh hơn cho người thưởng thức.
 |
Sức hút đột biến cùng hiện tượng “cháy hàng” tại các điểm bán trong một thời gian ngắn đang trở thành tâm điểm chú ý của giới phân tích thị trường. Ghi nhận từ các báo chí chuyên trang như ChinaNews và Tmtpost cho thấy, làn sóng thu hút lượng lớn khách hàng mua sắm này chủ yếu bắt nguồn từ tâm lý hiếu kỳ của nhóm người tiêu dùng trẻ trước những công thức kết hợp độc lạ. Bên cạnh đó, hiệu ứng này còn được cộng hưởng mạnh mẽ bởi chiến lược tiếp thị giới hạn số lượng bán ra mỗi ngày từ phía các nhà sản xuất, thay vì phản ánh một nhu cầu tiêu thụ thực tế mang tính ổn định và lâu dài.
Nhìn nhận hiện tượng trên dưới góc độ phân tích hành vi, các báo cáo chuyên ngành chỉ ra rằng đây là biểu hiện rất điển hình của xu hướng “chăm sóc sức khỏe chủ động qua ẩm thực” (Proactive Health & Nutrition). Phân tích từ Báo cáo Xu hướng Thực phẩm & Đồ uống Toàn cầu của Mintel giải thích rõ hơn rằng, thế hệ tiêu dùng trẻ hiện nay đang có xu hướng ưu ái những dòng sản phẩm mang lại cảm giác “nuông chiều bản thân nhưng ít cắn rứt” (guilt-free indulgence). Việc các thương hiệu chủ động đưa thành phần thảo mộc hoặc gia vị truyền thống vào những món tráng miệng hiện đại đã đánh trúng mong muốn tìm kiếm các trải nghiệm vừa mới mẻ, vừa tạo cảm giác lành mạnh của nhóm đối tượng này.
Dù vậy, những rủi ro về độ bền vững của trào lưu này cũng được đặt ra. Phân tích về hành vi tiêu dùng từ McKinsey & Company lưu ý rằng, hầu hết các trào lưu F&B xây dựng trên yếu tố độc lạ (novelty factor) chỉ có khả năng tạo ra sự bùng nổ truyền thông mang tính ngắn hạn nhờ tận dụng sự tò mò của thị trường. Một khi tính mới mẻ ban đầu dần qua đi, nếu sản phẩm không thể chứng minh được những giá trị thực tế vượt trội hoặc không đáp ứng được yêu cầu về mặt hương vị cốt lõi, lượng tiêu thụ sẽ khó tránh khỏi kịch bản hạ nhiệt nhanh chóng.
Về phía các đơn vị trực tiếp phát triển sản phẩm, góc nhìn thực tế cũng đã được làm rõ thông qua các phát ngôn chính thức. Trả lời phỏng vấn trên báo Giới Miến (Jiemian), đại diện thương hiệu Trung Khí Thực Tộc chia sẻ rằng mục đích cốt lõi khi ra mắt các dòng sản phẩm này là hướng tới việc truyền bá quan niệm ăn uống dưỡng sinh đến công chúng thông qua hình thức món kem dễ tiếp cận. Đồng thời, trao đổi thẳng thắn với báo chí, một nhân viên tại cửa hàng Trung Diệu Đường ở Thượng Hải cũng xác nhận rằng các món tráng miệng này đơn thuần phục vụ trải nghiệm của người tiêu dùng, hoàn toàn không thể đạt được hay thay thế công dụng trị liệu của các bài thuốc Đông y truyền thống.
 |
Khía cạnh dinh dưỡng
Liên quan đến câu hỏi về giá trị dinh dưỡng và tác động đối với sức khỏe, các phân tích từ giới chuyên môn ghi nhận những nhận định cụ thể trên nhiều góc độ.
Dưới góc độ Y học cổ truyền, Giáo sư Trương Khải Minh (张启明) thuộc Trung tâm Thực nghiệm Y học, Viện Khoa học Y học cổ truyền Trung Quốc chỉ ra rằng bản chất của kem lạnh là thực phẩm mang tính hàn. Theo Giáo sư Trương Khải Minh, việc tiêu thụ đồ ăn lạnh dễ làm tổn thương năng lượng dương trong cơ thể và gây ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng của tỳ (lá lách) và vị (dạ dày).
Bên cạnh đó, giới y bác sĩ thực hành lưu ý về nguyên tắc phối hợp dược liệu. Theo các bác sĩ này, Y học cổ truyền có nguyên tắc cấm kỵ việc đưa tự do các loại dược liệu vào thực phẩm, ngoại trừ các thành phần thuộc nhóm "dược thực đồng nguyên" (thực phẩm và thuốc có cùng nguồn gốc như ý dĩ, táo đỏ, sơn tra, gừng...). Đồng thời, các vị thuốc bổ sung trong chế độ ăn uống cần có liều lượng thích hợp và phải được duy trì trong thời gian dài mới có thể phát huy tác dụng. Với một phần kem ăn nhanh chứa hàm lượng thảo mộc nhỏ, sản phẩm chủ yếu mang lại giá trị trải nghiệm hương vị thay vì đem lại tác dụng trị liệu hay bồi bổ sức khỏe.
Dưới góc độ dinh dưỡng hiện đại, các chuyên gia ghi nhận kem vẫn là sản phẩm chứa hàm lượng đường và chất béo nhất định. Việc kết hợp một lượng nhỏ thảo mộc không làm thay đổi bản chất dinh dưỡng của sản phẩm. Các phân tích độc lập cũng lưu ý rằng quy trình chế biến thực phẩm lạnh chứa dược liệu đòi hỏi các tiêu chuẩn kiểm soát kỹ thuật nghiêm ngặt nhằm đảm bảo chất lượng và an toàn vệ sinh cho người sử dụng.
Ngoài ra, các phân tích về hành vi tiêu dùng lưu ý hiện tượng "hiệu ứng hào quang sức khỏe" (Health Halo Effect) - khi sự xuất hiện của yếu tố thảo mộc dễ tạo cảm giác sản phẩm lành mạnh hoàn toàn, dẫn đến tâm lý chủ quan trong việc kiểm soát tần suất tiêu thụ. Do đó, giới chuyên môn đánh giá quy trình chế biến thực phẩm lạnh chứa dược liệu đòi hỏi các tiêu chuẩn kiểm soát kỹ thuật nghiêm ngặt nhằm đảm bảo an toàn vệ sinh, đồng thời người tiêu dùng cần nhìn nhận đúng bản chất sản phẩm như một món ăn giải khát trải nghiệm thay vì giải pháp thay thế cho các chế độ dưỡng sinh chuẩn mực.
