Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ) Antonio Guterres hồi năm ngoái từng thừa nhận việc vượt ngưỡng này trong vài năm tới gần như không thể tránh khỏi, song báo cáo mới của UNEP là đánh giá đầu tiên của một cơ quan LHQ chính thức xác nhận kịch bản trên. Đây là lần đầu tiên một cơ quan LHQ khẳng định một cách rõ ràng rằng thế giới sẽ vượt ngưỡng tăng nhiệt 1,5 độ C.
Mức tăng nhiệt vượt 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp sẽ làm gia tăng nghiêm trọng các rủi ro khí hậu. Gần 200 quốc gia cách đây một thập niên đã cam kết nỗ lực hạn chế mức tăng nhiệt độ toàn cầu ở ngưỡng được coi là an toàn hơn này. Tuy nhiên, báo cáo mới của UNEP với sự tham gia của hàng chục nhà khoa học nhận định lựa chọn tốt nhất còn lại của thế giới đã chuyển “từ tránh vượt ngưỡng sang ứng phó với việc vượt ngưỡng”. Nhà khoa học Richard Betts thuộc Đại học Exeter (Anh), đồng tác giả của báo cáo trên, gọi đây là “một cuộc kiểm chứng thực tế”, đồng thời nhấn mạnh thế giới sẽ phải đối mặt với một hành tinh nóng hơn nhưng vẫn còn nhiều việc có thể làm để hạn chế mức độ nóng lên. Theo ông Betts, báo cáo không chỉ nhằm khẳng định tình trạng biến đổi khí hậu đang diễn ra mà tập trung vào cách thức ứng phó với thực tế mới.
Nhà khoa học Debra Roberts thuộc Đại học KwaZulu-Natal cho rằng các nhà hoạch định chính sách cần nhận thức rằng “tình hình đang thay đổi”. Bà kêu gọi các chính phủ điều chỉnh lại hệ thống quản trị khí hậu để ứng phó với một lộ trình mà nhiệt độ toàn cầu vượt ngưỡng 1,5 độ C, bởi các kế hoạch hiện nay chưa được chuẩn bị cho kịch bản này.
Trước đây, UNEP đã nhiều lần cảnh báo khả năng đạt mục tiêu 1,5 độ C ngày càng mong manh khi lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính tiếp tục tăng và nhiệt độ toàn cầu không ngừng lập kỷ lục. Tuy nhiên, báo cáo lần này đưa ra kết luận thẳng thắn rằng “hành động toàn cầu nhằm cắt giảm khí thải nhà kính chưa đủ nhanh để ngăn nhiệt độ Trái Đất vượt 1,5 độ C”.
Ông Maina Talia, Bộ trưởng Khí hậu Tuvalu, quốc đảo Thái Bình Dương đang đứng trước nguy cơ nghiêm trọng do nước biển dâng, cho biết thông điệp này đặc biệt tác động đến những cộng đồng đang sinh sống tại các đảo san hô thấp. Liên minh các quốc đảo nhỏ (AOSIS), gồm 39 quốc gia ven biển đang phát triển, cho rằng báo cáo phải trở thành “hồi chuông cảnh tỉnh” để thế giới hành động khẩn cấp hơn. AOSIS nhấn mạnh mục tiêu 1,5 độ C không phải một con số tùy ý để các quốc gia có thể trì hoãn hoặc từ bỏ.
Theo báo cáo của UNEP, về mặt lý thuyết, thế giới vẫn có thể đảo ngược tình trạng nóng lên sau khi vượt ngưỡng 1,5 độ C, nhưng mức độ bất định vẫn rất lớn. Ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất, nhiệt độ toàn cầu vẫn phải đạt đỉnh khoảng 1,8 độ C trước khi có cơ hội quay trở lại mức 1,5 độ C trong thế kỷ này. Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres cho rằng nỗ lực này đòi hỏi một “mức độ tham vọng vượt ngưỡng”, đồng thời khẳng định “cuộc chiến vì 1,5 độ C là cuộc chiến vì nhân loại”.
Hiện nay, Trái Đất đã nóng lên khoảng 1,4 độ C so với giai đoạn 1850-1900, chủ yếu do việc đốt nhiên liệu hóa thạch. Ba năm gần đây cũng là những năm nóng nhất từng được ghi nhận. Các nhà khoa học cảnh báo bất kỳ giai đoạn nào nhiệt độ vượt 1,5 độ C đều làm gia tăng nguy cơ xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan, đồng thời đe dọa gây ra những thay đổi không thể đảo ngược, trong đó có tình trạng mất đi các tảng băng lớn và các hệ sinh thái rạn san hô. Giám đốc điều hành UNEP Inger Andersen nhấn mạnh mục tiêu 1,5 độ C vẫn là đích đến của thế giới, nhưng cách tiếp cận cần thay đổi: thay vì tìm mọi cách để không vượt qua ngưỡng này, nhân loại sẽ phải tìm cách đưa nhiệt độ trở lại từ phía trên ngưỡng 1,5 độ C.
