Khủng long bạo chúa T-rex thường được khắc họa là một loài vật mạnh mẽ. Hiện tại, giới khoa học kỳ vọng có thể tìm hiểu chính xác những gì đã diễn ra bên trong bộ não của chúng, dựa trên những phát hiện từ một nhóm khủng long khác: các loài chim.
Trước đây, các nhà khoa học đã phát hiện ra một số loài chim không chỉ biết chế tạo và sử dụng công cụ, mà còn có khả năng lên kế hoạch trước và thể hiện cảm xúc, dựa trên các thử nghiệm cho thấy đà điểu châu Úc có thể nhận ra những con khác trong loài có thể có những trải nghiệm khác biệt so với chúng. Hiện tại, các nhà nghiên cứu hy vọng sẽ khám phá ra được những bằng chứng về khả năng này trong hộp sọ của các loài khủng long, mở ra tiềm năng nghiên cứu trải nghiệm sống của những loài như T-rex.
Giáo sư Steve Brusatte, nhà cổ sinh vật học tại Đại học Edinburgh, cho biết: “Chúng tôi không thể đưa T-rex vào các bài kiểm tra đó. Nhưng nếu tồn tại một số đặc điểm khác biệt của não bộ, với độ tin cậy 95% cho thấy động vật sở hữu bộ não đó hiện vẫn có khả năng thực hiện hành vi tương ứng, thì ít nhất chúng ta cũng có thể đưa ra những dự đoán về các hóa thạch này”.
Trong cuốn sách mới của mình mang tên “The Story of Birds”, Giáo sư Brusatte đã mô tả phương pháp mà ông và một nhóm các nhà nghiên cứu quốc tế sử dụng để khám phá những khả năng đó, đồng thời cho biết thêm rằng các nhà khoa học cũng đang tìm kiếm bằng chứng từ các hành vi chung thường thấy ở các loài động vật hiện đại. Cách tiếp cận này có thể tiềm ẩn khá nhiều rủi ro. Nhưng đây không phải là lần đầu tiên các loài chim và tổ tiên của chúng được đặt lên bàn cân. Bởi trong khi nhiều loài khủng long đã bị xóa sổ khi một tiểu hành tinh khổng lồ đâm vào Trái Đất 66 triệu năm trước, một nhóm khác vẫn tiếp tục sống sót.
Ông Brusatte nhận định: “Tôi nghĩ rằng nhận thức đại chúng chưa hoàn toàn chấp nhận sự thật rằng chim chính là khủng long”. Cuốn sách “The Story of Birds” điểm qua hành trình đáng kinh ngạc của họ nhà chim, hé lộ cách họ hàng nhỏ bé của khủng long Velociraptor sau cùng đã tạo ra một thế giới các loài chim đa dạng xung quanh chúng ta ngày nay.
“Tiến hóa từ khủng long thành chim là một quá trình lâu dài, dần dần thông qua chọn lọc tự nhiên”, ông chia sẻ thêm. Theo như ông Brusatte, các đặc điểm bao gồm lông vũ và đôi cánh ban đầu không hề liên quan tới việc bay lượn. Một số loài khủng long đã tiến hóa một cách không có chủ đích và sau cùng sở hữu đôi cánh: “Có lẽ ban đầu những chiếc lông vũ được tiến hóa để giúp những loài khủng long giữ ấm. Sau cùng chúng đã được biến đổi thành những cấu trúc phô diễn gắn trên chi trước của một số loài khủng long có cánh”.
Như Giáo sư Steve Brusatte giải thích, một số loài chim sơ khai có răng, móng vuốt hoặc đuôi dài và có lẽ có nhiều cách để bay: “Đã từng có cả một đàn chim vỗ cánh bay lượn trên đầu T-rex và Triceratops cho đến khi một tiểu hành tinh đâm xuống. Sau đó, tất cả loài chim đó đều diệt vong. Ngoại trừ những loài mang hình thái hiện đại”.
Những sinh vật may mắn sống sót sau cuộc đại tuyệt chủng lần thứ năm dường như có lợi thế rất lớn. Chúng không chỉ là những kẻ bay lượn cừ khôi, mà còn lớn rất nhanh trong quá trình phát triển từ chim non thành chim trưởng thành, sống trên mặt đất và lội ở vùng nước nông, một lợi thế lớn trong bối cảnh các khu rừng đã bị tàn phá bởi môi trường khắc nghiệt sau thảm họa. Bên cạnh đó, chúng sở hữu những chiếc mỏ không có răng, đồng nghĩa với việc chúng có thể ăn hạt, nguồn thức ăn vẫn còn lưu lại trong đất ngay cả sau khi cây cối, lá và trái cây đã biến mất.
Tuy nhiên, quá trình tiến hóa đã sớm tạo ra những sinh vật đáng sợ không kém gì những loài khủng long đã tuyệt chủng. Trong số đó có “chim khủng bố”, những dã thú đã rình rập săn mồi ở Nam Mỹ tồn tại hàng chục triệu năm, có thể đạt tới chiều cao khoảng 3m, với cái đầu lớn hơn hộp sọ của một con ngựa, móng vuốt sắc nhọn trên mỗi bàn chân và một chiếc mỏ sắc như dao cạo. Ông Brusatte nói: “Về cơ bản, đây chính là hiện thân của T-rex, một kẻ săn mồi thống trị, cực kỳ to lớn, hai chi trước nhỏ xíu, cùng một cái đầu hung dữ”.
Việc các loài chim ngày nay mang đặc điểm y hệt như những loài khủng long cổ dài làm rung chuyển mặt đất hay những con khủng long ba sừng to lớn từng xuất hiện trên hành tinh này không chỉ được chứng minh qua các hóa thạch. Điều này còn được thể hiện qua ADN của chúng. Như ông Brusatte lưu ý, một phôi chim cút sáu ngày tuổi có xương chậu trông giống hệt phần hông của một loài khủng long chân thú như T-rex. Hơn thế nữa, bằng cách can thiệp vào gen của một con gà trong trứng, người ta có thể kích thích quá trình phát triển răng, mặc dù điều này có thể gây tử vong cho gà con. Ông Brusatte chia sẻ: “Khi tôi nhìn vào những thứ này, xem các bức ảnh của những thí nghiệm di truyền đó, và đọc các bài báo nghiên cứu, tôi thực sự bị choáng ngợp”.
Cuốn sách “The Story of Birds” đề cập tới những sinh vật đầy lôi cuốn, từ loài Archaeopteryx 150 triệu năm tuổi, hóa thạch chim lâu đời nhất đóng vai trò quyết định trong cuộc đấu tranh củng cố thuyết tiến hóa, cho đến loài “Demon Ducks” khổng lồ mà trứng của chúng từng bị những người định cư Úc đầu tiên ăn thịt, hay những loài chim không biết bay như chim Dodo, và chim Hoatzin, một loài chim ăn lá hiện đang sống ở Nam Mỹ và thường xuyên ợ hơi.
Giáo sư Steve Brusatte bày tỏ lo ngại về những mối đe dọa mà các loài chim phải đối mặt ngày nay, từ cúm gia cầm đến mất môi trường sống, chất độc, mèo hoang và các tòa nhà chọc trời. Tuy nhiên, ông lạc quan khẳng định: “Các loài chim là những kẻ sinh tồn. Chúng có khả năng thích nghi, tiến hóa nhanh chóng và thay đổi nhanh chóng. Khi phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng, có lẽ không phải tất cả chúng đều vượt qua được, nhưng một số thì có, và chúng có thể khôi phục lại quần thể thực sự rất nhanh. Đó là câu chuyện về thảm họa tiểu hành tinh. Chúng là những con khủng long duy nhất còn sống sót”.
