Việc các công ty Trung Quốc mua dầu thô từ Iran được cho là đã giúp nền kinh tế của quốc gia Tây Á này duy trì được sự ổn đinh và phát triển bất chấp các lệnh trừng phạt của Mỹ nhằm gây áp lực, buộc chính quyền Tehran phải thu hẹp quy mô chương trình hạt nhân của mình.
“Chúng tôi biết về các hợp đồng giao dịch mua dầu giữa các công ty Trung Quốc và phía Iran”, một quan chức cấp cao giấu tên trong chính quyền Mỹ cho biết.
“Chúng tôi đang sử dụng các lệnh trừng phạt của mình để đáp trả hành vi trốn tránh của Iran khi hợp tác làm ăn với Trung Quốc, và sẽ tiếp tục làm như vậy nếu cần thiết.”
"Tuy nhiên, chúng tôi đã tiếp cận vấn đề này thông qua phương diện ngoại giao với Trung Quốc như một phần trong cuộc đối thoại về chính sách với Iran, và xác định rằng, về tổng quan, đây là một hướng đi hiệu quả để giải quyết các mối quan ngại của chúng tôi", vị quan chức này cho biết.
Theo nguồn tin khác từ một quan chức châu Âu cho biết, đây cũng là một trong những vấn đề được Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Wendy Sherman nêu ra khi bà có chuyến thăm Trung Quốc hồi cuối tháng 7.
Theo Công ty phân tích Kpler ước tính, đến tháng 8/2021 trữ lượng dầu mà Trung Quốc nhập khẩu từ Iran đạt trung bình 553.000 thùng/ngày.
Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran về việc khôi phục thỏa thuận hạt nhân từng được ký kết năm 2015, được nối lại kể từ hồi tháng 4, nhưng cũng đã bị hoãn lại hai tháng sau đó khi ứng viên Ebrahim Raisi, người vốn theo khuynh hướng bảo thủ, được bầu làm Tổng thống Iran, thay thế vị trí của ông Hassan Rouhani – người từng đưa Iran tham gia đàm phán thỏa thuận này trong thời kỳ tại nhiệm.
Theo thỏa thuận trước đó, Iran đã đồng ý đặt ra các giới hạn đối với chương trình làm giàu uranium của mình – một trong những bước quan trọng trong quá trình phát triển vật liệu phân hạch cho vũ khí hạt nhân, để đổi lấy việc được nới lỏng các biện pháp trừng phạt kinh tế của Mỹ, Liên Hợp Quốc và Liên minh châu Âu. Iran cũng đã từng phủ nhận việc muốn chế tạo bom hạt nhân.
Vào năm 2018, Tổng thống Mỹ khi đó là ông Donald Trump đã tuyên bố phía Mỹ sẽ rút khỏi thỏa thuận này, và tái áp đặt các lệnh trừng phạt khiến cho nền kinh tế Iran bị tê liệt, dù nước này vẫn tiếp tục bán dầu cho các bên, trong đó bao gồm cả các công ty Trung Quốc.
Sau khoảng một năm chờ đợi, Iran đã đáp lại những động thái của chính quyền Trump bằng cách tái thực hiện một số hoạt động sảnn xuất uranium mà nước này từng đồng ý hạn chế theo thoả thuận có tên gọi chính thức là Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA).
Tổng thống Mỹ Joe Biden cho biết ông sẽ ưu tiên triển "các biện pháp ngoại giao" với Iran nhưng nếu các cuộc đàm phán thất bại, chính quyền của ông sẵn sàng chuyển sang các lựa chọn khác nhưng không cung cấp thông tin cụ thể.
Một quan chức thân cận của Tổng thống Pháp nhận định rằng Iran cần quay nối lại đàm phán với Mỹ, và tuân thủ thỏa thuận JCPOA để tránh leo thang căng thẳng ngoại giao, khiến cho các cuộc đàm phán rơi vào bế tắc.
"Trong giai đoạn này, chúng tôi sẽ duy trì tiếp xúc và hợp tác chặt chẽ với tất cả các thành viên của JCPOA, bao gồm cả Nga và Trung Quốc", vị này nhấn mạnh. "Đặc biệt, chúng tôi kỳ vọng phía Trung Quốc sẽ thể hiện quan điểm và hành động một cách kiên quyết hơn. Chúng tôi sẽ cần phải gia tăng áp lực đối với Iran – đây là điều cần thiết".
Ngoại trưởng Iran mới đây cho biết rằng họ sẽ sớm quay trở lại các cuộc đàm phán về việc tiếp tục tuân thủ thỏa thuận hạt nhân, nhưng không đưa ra thông tin thời gian cụ thể.
Hiện vẫn chưa rõ Trung Quốc sẽ phản ứng như thế nào trước các hoạt động ngoại giao của Mỹ đối với Iran.
Quan hệ Mỹ – Trung hiện đang ở mức tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ qua, một phần là vì những bất đồng trong các vấn đề về nhân quyền cũng như nguồn gốc của đại dịch COVID-19.
Trong một cuộc họp báo ngày 24/9, phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã phát biểu cho rằng vấn đề nằm ở phía Mỹ nhiều hơn là ở phía Iran.
"Với tư cách là bên khơi mào đợt căng thẳng mới về tình hình hạt nhân Iran, Mỹ nên khắc phục chính sách sai lầm của mình khi gây áp lực ở mức tối đa lên Iran, dỡ bỏ tất cả các lệnh trừng phạt đơn phương đối với Iran cũng như các biện pháp thực thi pháp luật đối với các bên thứ ba và nỗ lực tiếp tục đàm phán để đạt được kết quả sớm nhất," người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc khẳng định.
