Từ bao đời nay, người Hà Nội đã lưu giữ cái tinh tế của mùa sen bằng cách ướp vào trà, biến một thức uống thường ngày thành nghệ thuật tao nhã và duy trì đến tận bây giờ.
_________________
Với nhà báo, chuyên gia ẩm thực Vĩnh Quyên, mỗi bông sen như đoá thơm duyên, gói trong đó không chỉ là hương sen, mà còn là câu chuyện, ký ức và một nếp sống thanh lịch của người Hà thành.
 |
Sen bách diệp Tây Hồ từ lâu đã trở thành biểu tượng tinh túy của Thủ đô. Với những cánh hoa hồng thắm, hương thơm dịu dàng mà bền, gạo sen to, căng mọng, bách diệp liên hoa đã được cấp chứng nhận sở hữu trí tuệ, khẳng định giá trị độc đáo không nơi nào có được.
Nhà báo, chuyên gia ẩm thực Vĩnh Quyên, người đã dành nhiều năm nghiên cứu về trà sen chia sẻ: Sen Tây Hồ không chỉ đẹp ở hình thức, mà còn ở sự tận hiến. Từng bộ phận của sen từ cánh hoa, gạo sen, ngó sen, củ sen, tơ sen, lá sen, đài sen đến hạt sen, đều được sử dụng để tạo nên những món ăn, thức uống, đồ dùng mang hương sắc Hà Nội.
 |
Chỉ kéo dài chừng ba tháng, nhưng mùa sen ngắn ngủi ấy lại là khoảng thời gian mà người làm trà dành trọn tâm huyết để chắt lọc tinh túy của trời đất vào trong từng chén trà. Thưởng trà sen, với người Hà Nội, không chỉ là thưởng thức hương vị chén trà mà còn là một thú chơi tao nhã, một cách để lưu giữ ký ức và cảm nhận sự thanh bình giữa nhịp sống tất bật. Trong những ngày oi ả, cầm trên tay một bông trà sen, mở từng cánh hoa mỏng manh, gỡ lấy từng cánh trà, người ta như chạm vào một phần tinh túy của thú chơi tao nhã.
 |
 |
Nếu như trà sen truyền thống được ướp cầu kỳ với gạo sen qua bảy lần ướp rất công phu, là biểu tượng của sự nhẫn nại và tỉ mỉ, thì trà sen xổi lại là một sáng tạo mới mẻ của người Hà Nội để gìn giữ hương sen một cách giản dị mà vẫn trọn vẹn.
Trở nên phổ biến khoảng 10 năm gần đây, cách làm trà sen xổi được bắt đầu với công đoạn nhất là sen rồi đến trà.
Bà Vĩnh Quyên giải thích: Sen làm trà phải là sen bách diệp miệng sáo, tức là bông sen chưa nở, mới chỉ chúm chím để giữ được hương thơm đậm đà nhất. Nếu sen nở quá, hương tỏa nhiều, trà sẽ không đậm hương. Những bông sen cần được hái vào sáng sớm, khoảng 4-5 giờ, khi mặt trời chưa lên. Sau khi hái, sen được chuyển về ướp trà ngay trong buổi sáng để đảm bảo độ tươi mới. Trà được chọn để ướp thường là loại trà Tân Cương, không cần quá đắt tiền như trà Đinh, bởi “trà sen xổi không cần uống đậm, mà uống lấy hương”, bà Quyên chia sẻ.
 |
Trà Tân Cương được nhẹ nhàng đặt vào trong bông sen, giữa lớp cánh hoa mỏng manh, rồi dùng lá sen tươi gói lại cẩn thận. Bông trà sau khi ướp sẽ được cắm vào bình nước khoảng một ngày, sau đó hút chân không để trong ngăn đá từ 7-8 ngày là uống được. Đặc biệt, nếu làm và bảo quản đúng cách, trà sen xổi có thể để được đến 2 năm mà khi mở ra cánh sen vẫn tươi nguyên.
Bà Vĩnh Quyên nói thêm: Khi mở bông sen ra, bạn sẽ thấy cánh hoa vẫn hồng tươi, mềm mỏng như lụa với hương thơm thanh khiết. Đó là dấu hiệu một bông trà được làm đúng cách, đúng giống sen bách diệp Tây Hồ”.
Không giống như những sản phẩm công nghiệp khác, trà sen – dù là trà truyền thống hay trà ướp xổi, vẫn là một thức trà “có hồn”. Người làm trà không dùng tay trần, không xức nước hoa, không dùng dầu gội mùi mạnh. Không gian làm trà phải sạch, tĩnh, nhẹ nhàng. Người làm cũng cần “đẹp” cả trong tâm trạng để từng bông sen khi ủ trà đều mang theo một năng lượng thư thái.
 |
“Làm trà sen xổi là làm thủ công, nên không bông nào giống bông nào. Có thể bông này nở sớm hơn, bông kia lớn hơn chút, hương vị vì thế mà cũng sẽ có chút riêng biệt”. Với trà sen xổi, người uống không chỉ cảm nhận hương vị của trà, mà còn cảm nhận năng lượng của người làm. Nó không dành cho người vội vã, mà để uống chậm, để “thưởng” và để sống sâu trong từng khoảnh khắc.
 |
Người xưa có câu: “Nhất thủy, nhì trà, tam pha, tứ ấm”, là các yếu tố quyết định đến một chén trà ngon. Nước tốt nhất phải là nước sương đọng đầu cành, nước suối đầu nguồn hay nước giếng khơi sâu bởi “dụng thủy như dụng dược” - dùng nước pha trà cũng cần tinh tế như dùng thuốc. Tuy nhiên, ngày nay có thể dùng nước lọc đóng chai cũng khá tốt. Nước đun sôi rồi để nguội mới chút chừng 95 độ, pha trà sẽ ngon, không làm trà bị chín quá.
Sau khi chọn được nước, được trà, bên cạnh cách pha thì ấm trà cần được chuẩn bị kỹ lưỡng. Và quan trọng hơn cả, là tâm thế của người uống. “Uống trà sen không phải là nghi lễ cầu kỳ nhưng cần sự tinh tế. Uống một chén trà sen cần có sự sửa soạn chu đáo, sửa soạn trà, sửa soạn tâm thế, để cảm nhận được vị ngon, hương vị của đất trời”, chuyên gia ẩm thực Vĩnh Quyên nhấn mạnh.
 |
Trà sen xổi không chỉ là thức uống, mà còn thể hiện nếp sống chậm của người Hà Nội, để nhớ, để thương và trân trọng những giá trị văn hóa giản dị mà sâu sắc. Người lớn tuổi tìm thấy trong đó ký ức của một Hà Nội xưa, với những buổi sáng yên bình bên chén trà thơm. Còn người trẻ tìm đến trà sen để được làm quen với một thức uống chứa hơi thở của Thủ đô, để từ đó thêm yêu và trân trọng những giá trị truyền thống.
Với tinh thần giữ gìn bản sắc truyền thống, đồng thời lan tỏa những nét đẹp thanh tao trong nếp sống người Hà Nội đến thế hệ trẻ, bà Vĩnh Quyên đã thử nghiệm các cách thưởng trà mới như trà sen uống lạnh, hay kết hợp với những thứ quà Hà Nội như hồng bì, sấu ngâm đường phèn để tạo nên những thức uống sáng tạo, vừa giữ được nét truyền thống, vừa mang hơi thở hiện đại. “Giới trẻ bây giờ thích đồ uống mới, mát lạnh. Nhưng nếu chỉ uống mà không hiểu thì sẽ quên nhanh. Còn nếu vừa uống vừa nghe câu chuyện, vừa hiểu được nếp sống thì sẽ nhớ mãi”, bà nói.
 |
Trà sen, qua bàn tay của người Hà Nội, đã từ một thức uống trở thành một món quà văn hóa. Với tình yêu đó, chuyên gia Vĩnh Quyên đã biến trà sen xổi thành một món quà nồng nàn Hà Nội. Ban đầu, bà làm trà cho gia đình uống, rồi tặng bạn bè. Dần dà, người này truyền người kia, nhiều bạn bè nước ngoài khi về Việt Nam cũng tìm đến bà để đặt. Như một mối duyên lành, bông trà sen đã đến với bạn bè quốc tế như một lời chào dịu dàng từ Thủ đô Hà Nội thanh lịch.
“Làm trà - phải biết câu chuyện, nguồn gốc, phải đi tới tận nơi, nhìn người hái trà, phải thấy và hiểu được quy trình trồng và chăm sóc cầu kỳ đến nhường nào… để khi pha một bông trà sen, mình biết rằng mình đang kể một câu chuyện ý nghĩa và có giá trị” , bà Quyên chia sẻ. Với hương vị thanh tao, trà sen xổi là minh chứng cho sự sáng tạo trong việc bảo tồn văn hóa, lưu giữ những câu chuyện về trà, về sen Tây Hồ và về những con người đang gìn giữ nét đẹp Tràng An. Trong từng bông trà, là cả một mùa hạ, một mảnh đất và tâm hồn người Hà Nội.
Làm trà sen xổi là làm thủ công, nên không bông nào giống bông nào. Có thể bông này nở sớm hơn, bông kia lớn hơn chút, hương vị vì thế mà cũng sẽ có chút riêng biệt.
Nhà báo, chuyên gia ẩm thực Vĩnh Quyên
