Năm 1893, Louis Comfort Tiffany giới thiệu một không gian nhà nguyện tại Hội chợ triển lãm thế giới World’s Columbian Exposition ở Chicago, giúp ông nhanh chóng được biết đến trên phạm vi quốc tế - điều mà không nhiều nghệ sĩ Mỹ thời bấy giờ đạt được. Không gian này được lắp đặt trong gian trưng bày của Tiffany & Co. (do cha ông sáng lập), thuộc tòa nhà Manufactures and Liberal Arts.
Được thực hiện bởi công ty mới thành lập bấy giờ của Tiffany - Tiffany Glass and Decorating Company - nhà nguyện thể hiện trình độ nghệ thuật và tay nghề thủ công của hãng trong việc chế tác các vật phẩm tôn giáo, từ trang phục giáo sĩ, đồ nội thất đến tranh khảm và cửa sổ kính màu. Theo ghi nhận đương thời, không gian này gây xúc động mạnh đến mức nhiều người đàn ông đã ngả mũ khi bước vào.
Nội thất nhà nguyện, lấy cảm hứng từ phong cách Byzantine, được xây dựng trên nền những hình khối cổ điển như cột và vòm, nhưng có kích thước lớn so với không gian tương đối nhỏ (khoảng 100m², bao gồm khu rửa tội). Người xem như bước vào một thế giới khác - nơi các bề mặt khảm phản chiếu ánh sáng, ánh sáng xuyên qua lớp kính màu rực rỡ, bao trùm không gian và đồng thời tạo cảm giác choáng ngợp bởi quy mô kiến trúc. Tổng thể gồm sáu mái vòm thạch cao chạm khắc cầu kỳ, 16 cột khảm, một đèn chùm điện nặng gần 450kg hình cây thánh giá, bàn thờ bằng đá cẩm thạch kết hợp khảm kính trắng, bể rửa tội dạng mái vòm và nhiều cửa sổ kính màu.
 |
Nhà nguyện Tiffany năm 1893 được mở cửa cho công chúng tại Bảo tàng Charles Hosmer Morse năm 1999 sau hai năm trùng tu. |
 |
Chi tiết vòm trang trí và đầu cột bên trong Nhà nguyện Tiffany. |
Sau khi giành nhiều giải thưởng - trong đó có giải cho việc ứng dụng sáng tạo hệ thống điện vào chiếc đèn chùm, Nhà nguyện Tiffany được tháo dỡ khi hội chợ kết thúc.
Năm 1898, một phụ nữ giàu có tên Celia Whipple Wallace mua lại công trình này để đặt tại nhà thờ Cathedral Church of St. John the Divine (New York), khi đó vẫn đang xây dựng. Tuy nhiên, nhà nguyện không được bố trí đúng như dự định, mà bị đưa xuống khu hầm, nơi các vòm phải cắt lại để phù hợp với trần thấp. Trong hơn 10 năm (1899 - 1911), nó được sử dụng làm nhà nguyện trước khi đóng cửa khi khu vực phía trên hoàn thiện.
Tình trạng thấm nước kéo dài đã khiến công trình xuống cấp nghiêm trọng. Năm 1916, Tiffany viết thư cho nhà thờ, bày tỏ lo ngại rằng “các chi tiết khảm đã bị hư hại”, đồng thời đề nghị tự chi trả chi phí tháo dỡ.
Tiffany sau đó cho tháo dỡ và đưa nhà nguyện về khu điền trang Laurelton Hall của mình tại Long Island, đồng thời tiến hành tu sửa đáng kể. Tại đây, công trình tồn tại như một dấu mốc trong sự nghiệp nghệ thuật của ông cho đến năm 1949, tức 16 năm sau khi ông qua đời. Quỹ Tiffany tháo rời và bán dần các phần của nhà nguyện cho nhiều tổ chức khác nhau.
 |
Chi tiết cửa sổ kính màu “Christ Blessing the Evangelists" (Chúa Kitô ban phước cho các Thánh sử), Nhà nguyện Tiffany, khoảng năm 1892. |
Bước ngoặt đến vào năm 1957, khi Jeannette Genius McKean - nhà sáng lập Bảo tàng Morse - cùng chồng là Hugh F. McKean mua lại những phần còn lại của Nhà nguyện. Từ đây, họ bắt đầu hành trình kéo dài nhiều thập kỷ nhằm truy tìm và thu hồi các bộ phận đã bị phân tán sau năm 1949; nhiều chi tiết trong số đó từng được lưu giữ trong các thùng đóng gói trước khi được đưa trở lại cùng một bộ sưu tập thống nhất.
Năm 1996, Hội đồng Quỹ Charles Hosmer Morse phê duyệt dự án mở rộng bảo tàng, hiện thực hóa mong muốn phục dựng Nhà nguyện Tiffany năm 1893. Một nhóm chuyên gia về kiến trúc, nghệ thuật và bảo tồn được thành lập để triển khai dự án kéo dài hơn hai năm. Nhà nguyện chính thức mở cửa đón công chúng vào tháng 4/1999 - lần đầu tiên kể từ sau khi xuất hiện tại hội chợ Chicago năm 1893.
Tại Triển lãm Thế giới năm 1893, không gian Nhà nguyện còn có sự hiện diện của bức khảm “Fathers of the Church” được thực hiện bởi những cô gái Tiffany. Nhờ khoản cho mượn dài hạn từ Bộ sưu tập Neustadt về kính Tiffany đặt tại quận Queens (New York, Mỹ), Bảo tàng Morse đã có cơ hội trưng bày lại tác phẩm này cùng Nhà nguyện Tiffany, tái hiện gần như trọn vẹn bố cục nguyên bản sau hơn một thế kỷ. Song song đó, triển lãm “After the Fair” (btv: Sau Hội chợ triển lãm) tái hiện hành trình nhiều biến động của Nhà nguyện Tiffany, từ Chicago cho đến thành phố Winter Park (bang Florida, Mỹ).
 |
Tác phẩm “Fathers of the Church” do những cô gái Tiffany của Công ty Tiffany Glass and Decorating (Kính Tiffany và Trang trí) thực hiện và chưa từng xuất hiện trong trưng bày Nhà nguyện Tiffany kể từ năm 1893. |
Cũng trong thời gian này, bảo tàng đưa trở lại trưng bày cửa sổ kính màu “View of Oyster Bay” (Quang cảnh vịnh Oyster) - tác phẩm từng được đặt làm cho dinh thự của doanh nhân ngành lụa nổi tiếng William C. Skinner tại Manhattan, lấy cảm hứng từ khung cảnh bờ biển phía bắc Long Island, nơi tọa lạc điền trang Laurelton Hall của Tiffany. Mặc dù tác phẩm này đã trở thành một phần trong bộ sưu tập của Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan (New York, Mỹ) từ năm 1978, nhưng vẫn được giới thiệu tại Bảo tàng Morse đến hết mùa hè năm 2025, trong khuôn khổ triển lãm “Revival & Reform: Eclecticism in the Nineteenth - Century Environment” (Phục hưng & Cải cách: Chủ nghĩa chiết trung trong không gian thế kỷ 19).
 |
Cửa sổ kính chì “View of Oyster Bay” (Quang cảnh vịnh Oyster). |
Khép lại mùa hoạt động nhiều dấu ấn, việc tái hiện gần như trọn vẹn Nhà nguyện Tiffany không chỉ cho thấy nỗ lực bền bỉ của Bảo tàng Morse trong công tác bảo tồn di sản, mà còn mở ra cơ hội để công chúng hôm nay tiếp cận sâu hơn với tinh thần nghệ thuật cuối thế kỷ 19. Từ một công trình từng lưu lạc qua nhiều biến động lịch sử, Nhà nguyện Tiffany nay trở thành minh chứng sống động cho giá trị của việc gìn giữ và phục dựng, đồng thời tiếp tục khẳng định sức sống bền bỉ của nghệ thuật trong dòng chảy thời gian.
