Hiện nay, một bộ phận người dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Lai Châu vẫn còn giữ thói quen sử dụng lá cây rừng làm thuốc điều trị hay chữa bệnh tại nhà. Trong khi đó, mỗi loại thuốc từ lá cây rừng đều có tác dụng chữa bệnh khác nhau; nếu dùng không đúng cách sẽ để lại di chứng và nguy hiểm đến tính mạng. Vì vậy thời gian qua, ngành Y tế tỉnh đẩy mạnh tuyên truyền khuyến cáo người dân thận trọng dùng lá cây rừng làm thuốc chữa bệnh để tránh xảy ra những sự việc đau lòng.
Theo thống kê từ Khoa Ngoại, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Lai Châu, trung bình mỗi tháng, khoa tiếp nhận khoảng 5 bệnh nhân bị chấn thương do sử dụng lá cây rừng chữa trị tại nhà khi cơ thể có dấu hiệu bất thường mới đến bệnh viện khám và điều trị. Nhiều trường hợp được đưa đến viện quá muộn, ảnh hưởng tới tính mạng.
Điển hình như tháng 8/2022, tại Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Lai Châu đã tiếp nhận bệnh nhân Thào A Chỉ (10 tuổi, ở bản Nậm Vạc 2, xã Nậm Ban, huyện Nậm Nhùn, Lai Châu) trong tình trạng nguy kịch do 2/3 trên cánh tay phải trở xuống bị tím đen, có mùi hôi thối. Sau khi nhập viện và làm thủ tục xét nghiệm, các bác sĩ chẩn đoán cánh tay phải của cháu Chỉ đã bị hoại tử hoàn toàn, xương củi chỏ bị lòi ra và nhiễm trùng huyết nặng. Cùng với đó, cháu bó bột bằng lá cây rừng vào vết thương hở nên bị viêm tắc mạch nuôi cánh tay, hoại tử phần mềm và sưng to, dẫn đến vỡ, loét do vi khuẩn tấn công, tiên lượng rất xấu.
Anh Thào A Mềnh, bố của cháu Chỉ kể lại: Trong thời gian đi chăn trâu, do cháu chơi đùa với các bạn và nhảy từ lưng trâu xuống đất rồi bị ngã gãy cánh tay phải, chảy nhiều máu. Sau đó, anh đã vào rừng hái lá cây băng bó cho cháu. Khi băng bó xong thấy cháu không còn kêu đau, ăn uống bình thường, nghĩ là không sao và cũng do bận đi làm nương nên gia đình đã không đưa cháu đi đến bệnh viện khám. Khoảng hai hôm sau thấy tay cháu sưng to, bốc mùi hôi, gia đình mới đưa lên Bệnh viện Đa khoa tỉnh khám, điều trị. Dù được các bác sĩ tận tình cứu chữa song cháu đã không qua khỏi.
Ngoài ra, Bệnh viện Đa khoa tỉnh cũng tiếp nhận một bênh nhân là cháu Hạng A Chù (bản Phìn Ngan Sin Chải, xã Tả Lèng, huyện Tam Đường) bị phỏng cánh tay trái do đắp lá cây hái trên rừng.
Chị Thào Thị Là mẹ cháu Chù chia sẻ: Nghỉ hè, cháu Chù ở nhà chơi cùng các bạn trong bản nhưng không may bị ngã. Thấy con bị đau, chị vào rừng hái lá cây về giã và đắp lên tay cho con. Lúc đầu vết thương của cháu có giảm đau nhưng sau đó ngày càng sưng to và phồng rộp như mụn nước. Thấy vậy, gia đình đưa cháu đến bệnh viện khám và được bác sĩ chẩn đoán bị gãy kín lồi cầu trong xương cánh tay trái, phải bó bột, điều trị phỏng nước. Sau gần một tuần được điều trị tích cực đến nay, sức khỏe cháu đã ổn định.
Bác sĩ Nguyễn Thanh Thủy, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Lai Châu cho biết: Thời gian qua, Bệnh viện tiếp nhận nhiều trường hợp bệnh nhân đã trở nặng do chữa bệnh bằng các bài thuốc dân gian hoặc truyền miệng. Việc sử dụng lá cây rừng điều trị theo kinh nghiệm, chưa được kiểm chứng, không đảm bảo sạch sẽ, an toàn khi đắp vào các vị trí bị tổn thương như: chân, tay, ngón tay, ngón chân… dẫn đến các vết thương bị hoại tử, có trường hợp bị nhiễm trùng, áp xe. Nhiều bệnh nhân khi đến bệnh viện điều trị phải cắt bỏ chân, tay hoặc các ngón tay, ngón chân; có trường hợp bị hoại tử nặng, nếu không được điều trị kịp thời có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết, thậm chí tử vong.
Lâu nay, một số người dân sống ở vùng sâu, vùng xa trên địa bàn tỉnh Lai Châu có thói quen sử dụng lá cây rừng để chữa bệnh, điều trị vết thương. Nhiều người vẫn giữ quan niệm thuốc Nam, thuốc Đông y có nguồn gốc cây cỏ tự nhiên, không ảnh hưởng tới sức khỏe, nếu không chữa được bệnh cũng không hại gì. Thực tế cho thấy, có rất nhiều loại cây có thể chữa bệnh nhưng cũng rất độc hại với sức khỏe con người như: cây thuốc Hoàng Lan nếu được chế biến và chỉ định dùng đúng liều mới có tác dụng chữa bệnh nhưng nếu dùng quá liều sẽ gây hôn mê dẫn đến tử vong.
Thời gian tới, ngành Y tế tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, khuyến cáo người dân trên địa bàn thận trọng khi sử dụng các loại cây rừng để làm thuốc chữa bệnh. Người dân khi bị ốm, đau hay chấn thương không nên tự ý lên rừng hái lá cây để điều trị vết thương khi chưa được sự tư vấn của thầy thuốc có chuyên môn. Trong bất cứ trường hợp chấn thương nào hay có vết lở loét, người dân nên đến các cơ sở y tế gần nhất để kiểm tra, đánh giá lại tổn thương. Từ đó, các bác sĩ có phương pháp điều trị phù hợp, kịp thời. Đồng thời, ngành chức năng tỉnh đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhằm nâng cao nhận thức của người dân; đặc biệt là các hộ dân đang sinh sống ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số không tự ý sử dụng lá cây rừng làm thuốc điều trị bệnh, tránh để lại hậu quả đáng tiếc.
