Chiều 7/2, tại Hà Nội, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đồng chí Lê Hoài Trung, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao đã trình bày báo cáo chuyên đề: “Phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế của đất nước.”
Mở đầu bài phát biểu, đồng chí Lê Hoài Trung đã khái quát cấu trúc của chuyên đề gồm ba nội dung lớn, tập trung vào đường lối đối ngoại của Đại hội Đảng XIV, đặc biệt là những điểm mới nổi bật; các yêu cầu về phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới; và những định hướng hành động cụ thể để hiện thực hóa mục tiêu này.
Đổi mới tư duy
Đi sâu phân tích về đường lối đối ngoại được xác định tại Đại hội XIV, Bộ trưởng Lê Hoài Trung khẳng định đây là một bộ phận không thể tách rời trong tổng thể đường lối phát triển đất nước của Đảng.
Đường lối này là sự kế thừa truyền thống đối ngoại, ngoại giao hào hùng của dân tộc, tiếp nối các nội hàm cốt lõi, xuyên suốt từ các kỳ Đại hội trước, đồng thời phản ánh những thành tựu to lớn đã đạt được trong suốt lịch sử Cách mạng Việt Nam, đặc biệt là thế và lực mới của đất nước sau 40 năm Đổi mới.
Đáng chú ý, văn kiện Đại hội XIV thể hiện nhiều nội dung đổi mới về tư duy, chứa đựng những đột phá mạnh mẽ nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, cũng như thích ứng với những biến động lớn, diễn biến nhanh chóng và phức tạp của tình hình thế giới và khu vực hiện nay.
Tại văn kiện Đại hội lần thứ XIV, Đảng ta khẳng định “thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại.”
Mục tiêu tối thượng được xác định là bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia-dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, hợp tác bình đẳng, cùng có lợi. Đồng thời, Việt Nam chủ động đóng góp vào hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển trên tinh thần là bạn, là đối tác tin cậy và là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế.
Về nguyên tắc, Đảng ta kiên định bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý thống nhất của Nhà nước đối với các hoạt động đối ngoại. Công tác này được triển khai đồng bộ, toàn diện và hiệu quả trên cả ba trụ cột: đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân, trong đó bao gồm cả đối ngoại Quốc hội, đối ngoại Quốc phòng, đối ngoại Công an nhân dân và đối ngoại của các địa phương.
Phương châm hành động là tiếp tục phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại trong việc chủ động ngăn ngừa nguy cơ chiến tranh, tạo lập và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, bảo vệ vững chắc Tổ quốc từ sớm, từ xa, đồng thời tranh thủ tối đa các nguồn lực và điều kiện thuận lợi bên ngoài cho phát triển đất nước.
Bên cạnh các nội hàm cốt lõi mang tính xuyên suốt, đồng chí Lê Hoài Trung nhấn mạnh những điểm mới nổi bật, rất quan trọng trong đường lối đối ngoại tại Đại hội XIV.
Thứ nhất, văn kiện nhấn mạnh mục tiêu “Phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế đất nước.”
Mặc dù công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế thời gian qua đã đạt được rất nhiều thành tựu nổi bật, song dư địa để củng cố hơn nữa cục diện đối ngoại rộng mở, thuận lợi cho đất nước vẫn còn rất lớn. Trước những yêu cầu cấp bách của kỷ nguyên mới và những thay đổi mang tính thời đại trên thế giới, đối ngoại Việt Nam bắt buộc phải vươn lên tầm cao mới.
Thứ hai, Đại hội XIV bổ sung quan điểm “tự chủ chiến lược” và “tự cường.” Đây là các quan điểm chỉ đạo chung hết sức quan trọng, bắt nguồn từ tư tưởng lớn của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Đồng chí Bộ trưởng đã dẫn lại lời dạy của Bác Hồ: “Một dân tộc không tự lực cánh sinh mà cứ ngồi chờ dân tộc khác giúp đỡ thì không xứng đáng được độc lập” và “muốn người ta giúp cho, thì trước mình phải tự giúp lấy mình đã.”
Quan điểm này hoàn toàn phù hợp với quy luật cách mạng Việt Nam, khẳng định sức mạnh bên trong đóng vai trò quyết định, kết hợp với sức mạnh bên ngoài từ đoàn kết, hợp tác quốc tế đóng vai trò quan trọng.
Thứ ba, văn kiện khẳng định vai trò, sứ mệnh của đối ngoại, hội nhập quốc tế là “trọng yếu, thường xuyên.”
Tính chất “trọng yếu” thể hiện ở chỗ đây là công việc có tầm quan trọng hàng đầu, liên quan trực tiếp đến sự sống còn, an nguy, thịnh suy của đất nước, gắn liền với lịch sử dựng nước và giữ nước; là phương thức quan trọng để thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Tính chất “thường xuyên” đòi hỏi công tác này phải được thực hiện liên tục trong mọi giai đoạn cách mạng, triển khai chủ động, tích cực, bài bản và có hệ thống trên mọi lĩnh vực, từ nghiên cứu, dự báo, tham mưu đến tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát.
Điều này đặt ra yêu cầu về sự lãnh đạo thường xuyên, toàn diện, tuyệt đối của Đảng, sự quản lý thống nhất của Nhà nước và sự tham gia của cả hệ thống chính trị, với sự phối hợp chặt chẽ giữa ba trụ cột Quốc phòng-An ninh-Đối ngoại.
Ba yêu cầu lớn với công tác đối ngoại
Về yêu cầu phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, Bộ trưởng Lê Hoài Trung nêu rõ, trong kỷ nguyên mới, đối ngoại phải thể hiện rõ tâm thế mới và khát vọng mới của dân tộc Việt Nam sau 40 năm Đổi mới.
Ngành ngoại giao phải góp phần hiện thực hóa hai mục tiêu 100 năm mà Đảng ta đã đề ra, cũng như mong ước của Bác Hồ là đưa Việt Nam “sánh vai các cường quốc năm châu.” Để tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế đất nước, đối ngoại trong kỷ nguyên mới cần đáp ứng ba yêu cầu lớn.
Một là, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, nhận diện và hóa giải sớm các nguy cơ xung đột, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Cần tranh thủ thời cơ, củng cố cục diện đối ngoại thuận lợi cho đất nước, tạo dựng các khuôn khổ quan hệ bền vững, có chiều sâu, ổn định và thực chất với các đối tác; đồng thời định vị đất nước một cách có lợi nhất trong trật tự thế giới mới.
Hai là, chủ động phát huy vai trò tiên phong, “đi trước mở đường” trong việc tranh thủ tối đa các nguồn lực và điều kiện thuận lợi bên ngoài để phục vụ các lợi ích an ninh, phát triển của đất nước.
Đối ngoại phải đóng góp thiết thực cho việc mở rộng không gian phát triển, kiến tạo cơ hội mới cho ba đột phá chiến lược và các chuyển đổi quan trọng của đất nước. Đặc biệt, công tác đối ngoại phải góp phần trực tiếp thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên từ sau Đại hội Đảng XIV.
Ba là, góp phần nâng cao vị thế, uy tín và hình ảnh đất nước trên trường quốc tế. Việt Nam cần huy động được sự giúp đỡ, tin tưởng và đồng hành của bạn bè, đối tác quốc tế đối với vai trò và vị thế lớn hơn của mình; tham gia chủ động, có trách nhiệm vào việc giải quyết các vấn đề chung của khu vực và quốc tế, góp phần xây dựng và bảo vệ trật tự quốc tế công bằng, bình đẳng dựa trên luật pháp quốc tế.
Đây vừa là trách nhiệm quốc tế, vừa là lợi ích quốc gia-dân tộc, đúng theo tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về việc “nâng tầm, chủ động mở rộng đóng góp của Việt Nam cho sự nghiệp cách mạng thế giới, cho hòa bình, hợp tác, phát triển và tiến bộ của nhân loại.”
Thể chế hóa đường lối và xây dựng nền ngoại giao toàn diện
Trên cơ sở các định hướng chiến lược, thay mặt Đảng bộ Bộ Ngoại giao, đồng chí Lê Hoài Trung kiến nghị các cấp, các ngành tập trung thực hiện 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm để phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới.
Thứ nhất, cần thống nhất nhận thức trong toàn hệ thống chính trị về mục tiêu, nhiệm vụ, vai trò, vị trí của đối ngoại trong đường lối Đại hội XIV, đặc biệt là tính chất “trọng yếu, thường xuyên” để đảm bảo sự thống nhất trong hành động.
Cụ thể, cần phổ biến, tuyên truyền sâu rộng đường lối đối ngoại đến các cấp ủy; sớm quán triệt và hướng dẫn triển khai đồng bộ Quy chế 392 về quản lý thống nhất các hoạt động đối ngoại từ Trung ương đến địa phương. Đồng thời, cần sớm phổ biến, quán triệt cho các Cơ quan đại diện Việt Nam và có hình thức thông tin phù hợp tới cộng đồng hơn 6 triệu người Việt Nam ở nước ngoài.
Thứ hai, khẩn trương thể chế hóa, cụ thể hóa đường lối đối ngoại Đại hội XIV. Cần tập trung hoàn thiện các quy định của Đảng, rà soát và hoàn thiện hệ thống pháp luật, văn bản pháp lý của Nhà nước từ Trung ương đến địa phương về triển khai đối ngoại và hội nhập quốc tế.
Các ban, bộ, ngành, địa phương cần căn cứ chức năng nhiệm vụ để xây dựng kế hoạch, xác định tầm nhìn, mục tiêu, giải pháp cụ thể hóa đường lối; nghiên cứu hình thành các cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành trong triển khai hoạt động đối ngoại.
Thứ ba, đẩy mạnh xây dựng và triển khai chiến lược đối ngoại toàn diện ở tầm cao mới trên cả ba trụ cột và tất cả các lĩnh vực. Cần mở rộng hơn nữa mạng lưới quan hệ hợp tác, không chỉ với các đối tác truyền thống là các quốc gia, tổ chức mà còn vươn tới các đối tác mà đất nước đang có nhu cầu thúc đẩy, như các Tập đoàn công nghệ lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ mới nổi như trí tuệ nhân tạo, lượng tử, bán dẫn.
Đẩy mạnh ngoại giao phục vụ phát triển, trọng tâm là ngoại giao kinh tế, ngoại giao công nghệ nhằm đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững.
Với tinh thần “không để một ngày lãng phí, một tuần chậm trễ,” ngành ngoại giao cần triển khai kịp thời, hiệu quả, sáng tạo các lĩnh vực quan trọng, trong đó có ngoại giao văn hóa, đồng thời làm tốt công tác nghiên cứu, dự báo, tham mưu, tuyệt đối không để đất nước bị động, bất ngờ trong bất kỳ tình huống nào.
Thứ tư, bố trí nguồn lực phù hợp cho đối ngoại tương xứng với thế và lực mới của đất nước. Cần xây dựng một nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp với bộ máy tổ chức tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.
Chú trọng công tác xây dựng Đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ “vừa hồng, vừa chuyên,” có đức, có tài, có kỷ luật, dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới, có trách nhiệm cao trước lịch sử và Nhân dân.
Song song đó, cần tiếp tục đổi mới tư duy, phương pháp theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác đối ngoại.
Thứ năm, tăng cường hơn nữa sự phối hợp hiệu quả, đồng bộ giữa các ban, bộ, ngành, địa phương và giữa các lực lượng làm công tác đối ngoại như đối ngoại Quốc hội, đối ngoại Quốc phòng, Công an, đối ngoại địa phương và cộng đồng doanh nghiệp, nhân dân cả nước trong triển khai hội nhập quốc tế.
Kết thúc bài phát biểu, Bộ trưởng Lê Hoài Trung bày tỏ sự tin tưởng rằng, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện, trực tiếp của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đứng đầu là đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm; cùng với sự phối hợp, hỗ trợ và đồng hành của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và nhân dân, công tác đối ngoại sẽ đóng góp to lớn hơn nữa vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
