Theo bà Nguyễn Phi Vân, nếu trước đây "prompt engineering" (kỹ năng thiết kế câu lệnh cho AI) được xem là năng lực quan trọng để giao việc cho AI, thì hiện nay trọng tâm đang chuyển sang "context engineering" (kỹ năng xây dựng và cung cấp ngữ cảnh cho AI) – tức khả năng cung cấp đúng dữ liệu, đúng bối cảnh để AI đưa ra kết quả chính xác và phù hợp hơn.
Để minh họa, bà so sánh AI với một nhân viên mới vào công ty. Thay vì chỉ giao một bản mô tả công việc, người quản lý cần cung cấp đầy đủ tài liệu, dữ liệu, email dự án cũ và các quy định nội bộ để nhân viên có thể hoàn thành nhiệm vụ. "Giỏi ra lệnh thôi chưa đủ, phải biết cung cấp cho AI đúng dữ liệu, đúng ngữ cảnh", bà nhận định.
Theo chuyên gia, khái niệm "context engineering" trở nên phổ biến sau khi chuyên gia AI Andrej Karpathy nhấn mạnh đây là năng lực cốt lõi để xây dựng các hệ thống AI hiện đại. Không chỉ dành cho lập trình viên, kỹ năng này còn hữu ích với bất kỳ ai muốn ứng dụng AI hiệu quả trong công việc hằng ngày.
Bên cạnh "context engineer" (kỹ sư ngữ cảnh), nhiều nghề mới cũng đang hình thành cùng sự phát triển của AI như AI Trainer (chuyên gia huấn luyện, kiểm thử và đánh giá chất lượng phản hồi của AI), AI Agent Architect (chuyên gia thiết kế và điều phối các tác nhân hoặc trợ lý AI tự động), AI Governance/Ethics Officer (chuyên gia quản trị, tuân thủ và đạo đức AI, bảo đảm AI vận hành đúng quy định và chuẩn mực) hay AI FinOps Specialist (chuyên gia tối ưu chi phí và hiệu quả đầu tư cho AI), vị trí theo dõi hiệu quả đầu tư vào AI, đánh giá liệu hệ thống AI đang tạo giá trị hay chỉ làm tăng chi phí vận hành.
Dẫn số liệu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), bà Nguyễn Phi Vân cho biết đến năm 2030, AI có thể thay thế khoảng 92 triệu việc làm nhưng đồng thời tạo ra khoảng 170 triệu việc làm mới, tương đương mức tăng ròng 78 triệu việc làm. Trong khi đó, LinkedIn ghi nhận nhu cầu tuyển dụng nhân sự AI trên toàn cầu năm 2025 tăng 74% so với năm trước.
Tại Việt Nam, thị trường AI cũng ghi nhận tốc độ tăng trưởng mạnh. Theo chia sẻ của chuyên gia, ngành AI trong nước tăng khoảng 45% trong năm 2025. Mỗi năm, các trường đại học đào tạo khoảng 57.000 kỹ sư công nghệ thông tin, trong khi nhu cầu tuyển dụng mới được ước tính vượt 500.000 vị trí. Các lĩnh vực AI, dữ liệu và fintech (công nghệ tài chính) được dự báo có mức tăng lương từ 15-25% trong năm 2026.
Đáng chú ý, theo các báo cáo tuyển dụng được bà Nguyễn Phi Vân dẫn lại từ TopCV và FPT được bà dẫn lại, doanh nghiệp ngày càng ưu tiên ứng viên có kỹ năng thực tế và khả năng ứng dụng AI vào công việc hơn là chỉ dựa trên bằng cấp. "Nghề mới không yêu cầu bạn cạnh tranh với AI. Nó yêu cầu bạn điều khiển AI. AI không xoá sổ người làm. Nó xoá sổ tác vụ, rồi tạo ra một nghề mới: người chỉ huy AI thực hiện tác vụ đó", bà nhấn mạnh.
Từ góc nhìn này, chuyên gia cho rằng người lao động nên sớm thích nghi bằng cách học cách xây dựng ngữ cảnh khi làm việc với AI, chuyển từ vai trò trực tiếp thực hiện sang điều phối công việc giữa con người và AI, đồng thời phát huy năng lực kiểm chứng kết quả do AI tạo ra. Bà cũng khuyến nghị người làm trong các lĩnh vực như nhân sự, tài chính, pháp lý hay marketing nên bổ sung năng lực AI ngay trên nền chuyên môn hiện có, thay vì chuyển hẳn sang một nghề mới.
5 việc thực tế cho người đang đi làm, dù bạn làm marketing, nhân sự, kế toán hay vận hành:1. Học "context engineering" ngay cả khi bạn không biết code. Mỗi lần dùng AI, đừng chỉ ra lệnh.Hãy tập đưa đủ bối cảnh: tài liệu, ví dụ mẫu, quy định, mục tiêu. Giao việc cho AI như giao cho một nhân viên giỏi nhưng chưa hiểu công ty.
2. Chuyển từ "người làm" sang "người điều phối". Tập chẻ một công việc thành: phần AI làm được + phần cần phán đoán của con người. Người thắng trong tổ chức tương lai là người điều phối được AI, không phải người tự làm hết.
3. Trở thành "người kiểm chứng". Kỹ năng quý nhất sắp tới là biết khi nào AI trả lời SAI. Chuyên môn sâu trong ngành của bạn cộng với óc phán đoán chính là lợi thế mà AI không thay được. Và đây là cửa vào dễ nhất, vì nó dùng ngay kinh nghiệm bạn đang có.
4. Chọn "lớp AI" cho chính nghề bạn đang làm. Bạn không cần bỏ nghề để thành "dân AI". Hãy thành AI + nhân sự, AI + pháp lý, AI + tài chính. Nghề mới phần lớn là chuyên môn cũ ghép với năng lực AI và Việt Nam đang thiếu đúng nhóm ghép này.
5. Làm ra sản phẩm, đừng chỉ học. Thị trường 2026 trả lương cho người đã làm được một thứ gì đó với AI, không phải người xem nhiều khoá học nhất. Hãy dựng một quy trình, một trợ lý AI nhỏ ngay trong công việc của bạn.
- Chuyên gia Nguyễn Phi Vân
Theo bà Nguyễn Phi Vân, thị trường lao động trong giai đoạn tới sẽ ưu tiên những người có sản phẩm thực tế thay vì chỉ sở hữu chứng chỉ hoặc hoàn thành nhiều khóa học. "Thị trường 2026 trả lương cho người đã làm được một thứ gì đó với AI, không phải người xem nhiều khóa học nhất", bà nói.
Khép lại phần chia sẻ, chuyên gia đặt ra câu hỏi về khả năng thích ứng của mỗi người trước sự thay đổi của thị trường lao động: "Nếu ngày mai công ty bạn tuyển một "context engineer" (kỹ sư ngữ cảnh) hay một vị trí kết hợp AI với chuyên môn ngành nghề, bạn có đủ tự tin nộp đơn không? Nếu chưa, đó chính là khoảng cách cần rút ngắn trong 6 tháng tới."
