AI "xóa sổ" tác vụ, không "xóa sổ" con người

0:00 / 0:00
0:00
(Ngày Nay) - Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi thị trường lao động toàn cầu, không chỉ ở việc thay thế một số tác vụ mà còn tạo ra nhiều vị trí công việc hoàn toàn mới. Theo chuyên gia Nguyễn Phi Vân, "context engineer" (kỹ sư ngữ cảnh) là một trong những nghề tăng trưởng nhanh nhất năm 2026, dù gần như chưa tồn tại vào đầu năm 2025.
Chuyên gia Nguyễn Phi Vân cho rằng AI không xóa sổ người lao động mà đang thay thế các tác vụ, đồng thời tạo ra nhiều nghề nghiệp mới.
Chuyên gia Nguyễn Phi Vân cho rằng AI không xóa sổ người lao động mà đang thay thế các tác vụ, đồng thời tạo ra nhiều nghề nghiệp mới.

Theo bà Nguyễn Phi Vân, nếu trước đây "prompt engineering" (kỹ năng thiết kế câu lệnh cho AI) được xem là năng lực quan trọng để giao việc cho AI, thì hiện nay trọng tâm đang chuyển sang "context engineering" (kỹ năng xây dựng và cung cấp ngữ cảnh cho AI) – tức khả năng cung cấp đúng dữ liệu, đúng bối cảnh để AI đưa ra kết quả chính xác và phù hợp hơn.

Để minh họa, bà so sánh AI với một nhân viên mới vào công ty. Thay vì chỉ giao một bản mô tả công việc, người quản lý cần cung cấp đầy đủ tài liệu, dữ liệu, email dự án cũ và các quy định nội bộ để nhân viên có thể hoàn thành nhiệm vụ. "Giỏi ra lệnh thôi chưa đủ, phải biết cung cấp cho AI đúng dữ liệu, đúng ngữ cảnh", bà nhận định.

Theo chuyên gia, khái niệm "context engineering" trở nên phổ biến sau khi chuyên gia AI Andrej Karpathy nhấn mạnh đây là năng lực cốt lõi để xây dựng các hệ thống AI hiện đại. Không chỉ dành cho lập trình viên, kỹ năng này còn hữu ích với bất kỳ ai muốn ứng dụng AI hiệu quả trong công việc hằng ngày.

Bên cạnh "context engineer" (kỹ sư ngữ cảnh), nhiều nghề mới cũng đang hình thành cùng sự phát triển của AI như AI Trainer (chuyên gia huấn luyện, kiểm thử và đánh giá chất lượng phản hồi của AI), AI Agent Architect (chuyên gia thiết kế và điều phối các tác nhân hoặc trợ lý AI tự động), AI Governance/Ethics Officer (chuyên gia quản trị, tuân thủ và đạo đức AI, bảo đảm AI vận hành đúng quy định và chuẩn mực) hay AI FinOps Specialist (chuyên gia tối ưu chi phí và hiệu quả đầu tư cho AI), vị trí theo dõi hiệu quả đầu tư vào AI, đánh giá liệu hệ thống AI đang tạo giá trị hay chỉ làm tăng chi phí vận hành.

Dẫn số liệu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), bà Nguyễn Phi Vân cho biết đến năm 2030, AI có thể thay thế khoảng 92 triệu việc làm nhưng đồng thời tạo ra khoảng 170 triệu việc làm mới, tương đương mức tăng ròng 78 triệu việc làm. Trong khi đó, LinkedIn ghi nhận nhu cầu tuyển dụng nhân sự AI trên toàn cầu năm 2025 tăng 74% so với năm trước.

Tại Việt Nam, thị trường AI cũng ghi nhận tốc độ tăng trưởng mạnh. Theo chia sẻ của chuyên gia, ngành AI trong nước tăng khoảng 45% trong năm 2025. Mỗi năm, các trường đại học đào tạo khoảng 57.000 kỹ sư công nghệ thông tin, trong khi nhu cầu tuyển dụng mới được ước tính vượt 500.000 vị trí. Các lĩnh vực AI, dữ liệu và fintech (công nghệ tài chính) được dự báo có mức tăng lương từ 15-25% trong năm 2026.

Đáng chú ý, theo các báo cáo tuyển dụng được bà Nguyễn Phi Vân dẫn lại từ TopCV và FPT được bà dẫn lại, doanh nghiệp ngày càng ưu tiên ứng viên có kỹ năng thực tế và khả năng ứng dụng AI vào công việc hơn là chỉ dựa trên bằng cấp. "Nghề mới không yêu cầu bạn cạnh tranh với AI. Nó yêu cầu bạn điều khiển AI. AI không xoá sổ người làm. Nó xoá sổ tác vụ, rồi tạo ra một nghề mới: người chỉ huy AI thực hiện tác vụ đó", bà nhấn mạnh.

Từ góc nhìn này, chuyên gia cho rằng người lao động nên sớm thích nghi bằng cách học cách xây dựng ngữ cảnh khi làm việc với AI, chuyển từ vai trò trực tiếp thực hiện sang điều phối công việc giữa con người và AI, đồng thời phát huy năng lực kiểm chứng kết quả do AI tạo ra. Bà cũng khuyến nghị người làm trong các lĩnh vực như nhân sự, tài chính, pháp lý hay marketing nên bổ sung năng lực AI ngay trên nền chuyên môn hiện có, thay vì chuyển hẳn sang một nghề mới.

5 việc thực tế cho người đang đi làm, dù bạn làm marketing, nhân sự, kế toán hay vận hành:

1. Học "context engineering" ngay cả khi bạn không biết code. Mỗi lần dùng AI, đừng chỉ ra lệnh.Hãy tập đưa đủ bối cảnh: tài liệu, ví dụ mẫu, quy định, mục tiêu. Giao việc cho AI như giao cho một nhân viên giỏi nhưng chưa hiểu công ty.

2. Chuyển từ "người làm" sang "người điều phối". Tập chẻ một công việc thành: phần AI làm được + phần cần phán đoán của con người. Người thắng trong tổ chức tương lai là người điều phối được AI, không phải người tự làm hết.

3. Trở thành "người kiểm chứng". Kỹ năng quý nhất sắp tới là biết khi nào AI trả lời SAI. Chuyên môn sâu trong ngành của bạn cộng với óc phán đoán chính là lợi thế mà AI không thay được. Và đây là cửa vào dễ nhất, vì nó dùng ngay kinh nghiệm bạn đang có.

4. Chọn "lớp AI" cho chính nghề bạn đang làm. Bạn không cần bỏ nghề để thành "dân AI". Hãy thành AI + nhân sự, AI + pháp lý, AI + tài chính. Nghề mới phần lớn là chuyên môn cũ ghép với năng lực AI và Việt Nam đang thiếu đúng nhóm ghép này.

5. Làm ra sản phẩm, đừng chỉ học. Thị trường 2026 trả lương cho người đã làm được một thứ gì đó với AI, không phải người xem nhiều khoá học nhất. Hãy dựng một quy trình, một trợ lý AI nhỏ ngay trong công việc của bạn.

- Chuyên gia Nguyễn Phi Vân

Theo bà Nguyễn Phi Vân, thị trường lao động trong giai đoạn tới sẽ ưu tiên những người có sản phẩm thực tế thay vì chỉ sở hữu chứng chỉ hoặc hoàn thành nhiều khóa học. "Thị trường 2026 trả lương cho người đã làm được một thứ gì đó với AI, không phải người xem nhiều khóa học nhất", bà nói.

Khép lại phần chia sẻ, chuyên gia đặt ra câu hỏi về khả năng thích ứng của mỗi người trước sự thay đổi của thị trường lao động: "Nếu ngày mai công ty bạn tuyển một "context engineer" (kỹ sư ngữ cảnh) hay một vị trí kết hợp AI với chuyên môn ngành nghề, bạn có đủ tự tin nộp đơn không? Nếu chưa, đó chính là khoảng cách cần rút ngắn trong 6 tháng tới."

Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
(Ngày Nay) - Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, ngày 15/11, Bảo tàng - Thư viện Bà Rịa-Vũng Tàu (Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh) tổ chức khai mạc Không gian trưng bày chuyên đề “Khảo cổ học ven biển, hải đảo Thành phố Hồ Chí Minh - Những phát hiện mới giai đoạn 2020 -2025”.
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
(Ngày Nay) - Chiều 15/11, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế (thành phố Huế) cho biết, thành phố đã ban hành các quyết định triển khai ba chính sách giảm phí tham quan các điểm di tích thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế dành cho du khách sử dụng các tuyến giao thông du lịch mới, khách tham dự hội nghị, hội thảo, triển lãm (du lịch MICE) và khách sử dụng dịch vụ khám, chữa bệnh (du lịch y tế). Đây là các chính sách nhằm kích cầu du lịch của UBND thành phố Huế.
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
(Ngày Nay) - Ngày 15/11, Ngoại trưởng Sergei Lavrov khẳng định lập trường đàm phán của Moskva về Ukraine tiếp tục hướng tới các mục tiêu do Tổng thống Vladimir Putin đề ra hồi tháng 6/2024. Trong khi đó, phía Mỹ cho biết đang thúc đẩy đối thoại trực tiếp giữa Nga và các nước châu Âu về giải pháp cho cuộc xung đột.
Nghệ sĩ Đặng Văn Phúc chụp hình với một tiểu thương của khu chợ
“Chạm Đồng Xuân”: khám phá những “kho báu” nghệ thuật ẩn giấu trong lòng chợ
(Ngày Nay) - Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 từ 13-28/11/2026 , chương trình “Chạm Đồng Xuân”, với sự đồng hành của Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), mang đến một hành trình trải nghiệm nghệ thuật độc đáo, nơi công chúng có thể tìm kiếm những “kho báu” sáng tạo ẩn mình giữa không gian giao thương tuổi đời hơn một thế kỷ.
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
(Ngày Nay) - Lễ trao giải Giải thưởng Truyền hình giải trí Châu Á lần thứ 31 - năm 2026 (31 st Asian Television Awards 2026 - ATA2026) diễn ra trong hai đêm 13 và 14/11/2026 tại Nhà hát Hòa Bình, TP.Hồ Chí Minh, quy tụ hơn 400 nghệ sĩ, nhà sản xuất, nhà làm phim và lãnh đạo các đài truyền hình châu Á và Việt Nam.
Các tác giả giao lưu, chia sẻ tâm huyết sáng tác sách tranh thiếu nhi tại chương trình “Gọi tên yêu thương, ươm mầm cảm xúc” vào sáng 14/11.
Các tác giả tìm cách giữ sức hút cho sách tranh thiếu nhi thời AI
(Ngày Nay) - Trước sự phát triển của AI và các hình thức đọc số, những người viết sách tranh thiếu nhi lựa chọn đầu tư vào câu chuyện, hình ảnh và cảm xúc; đồng thời đề cao vai trò đồng hành của cha mẹ để nuôi dưỡng thói quen đọc, giúp trẻ gắn bó với sách từ những năm đầu đời.
Hiệp hội xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam mở rộng cơ hội tiếp xúc giữa nghệ sĩ và khán giả
Hiệp hội xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam mở rộng cơ hội tiếp xúc giữa nghệ sĩ và khán giả
(Ngày Nay) - Từ ngày 21 đến 23/11/2026, 11 bộ phim Việt Nam sẽ được trình chiếu với 22 suất chiếu tại hai cụm rạp ở Hải Phòng, kết hợp các hoạt động giao lưu giữa khán giả với đạo diễn, diễn viên, nhà sản xuất và thành viên các đoàn phim. Đây là một trong những hoạt động trọng tâm dành cho công chúng trong khuôn khổ Diễn đàn điện ảnh “Hải Phòng – Cửa ngõ điện ảnh” (Hai Phong Film Port) do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) phối hợp với thành phố Hải Phòng tổ chức.