Trong nhiều chuyến du ngoạn châu Âu, Louis Comfort Tiffany đã hoàn toàn bị cuốn hút bởi những ô cửa sổ kính màu rực rỡ. Nhưng là một người am hiểu hội họa, ông không chỉ thích thú mà còn nhìn thấu những giới hạn ẩn sâu. Kính đơn sắc, dù được ghép nối tài tình, vẫn không thể nào bắt trọn vẻ đẹp sống động của thiên nhiên, nơi màu sắc chảy trôi và đầy biến ảo. Họa tiết vẽ tay tuy làm phong phú thêm chi tiết, nhưng lại vô tình che khuất ánh sáng, đánh mất đi sự trong trẻo vốn là linh hồn của kính màu. Hơn thế nữa, kính thời bấy giờ thiếu đi độ óng ánh và chiều sâu huyền bí mà trái tim ông hằng khao khát. Chính vì thế, Tiffany đã dấn thân vào một “cuộc cách mạng” nghệ thuật, dành trọn đời mình để sáng tạo nên một loại kính màu như ý nguyện.
 |
Cửa sổ tưởng niệm Danner. |
Sự ra đời của kính đa sắc Tiffany
Khi còn là một nhà thiết kế nội thất, Louis Comfort Tiffany luôn mong muốn một loại kính vượt xa giới hạn của thị trường thời bấy giờ, những tấm kính đơn sắc buồn tẻ. Với đam mê cháy bỏng, ông lao vào các xưởng thủy tinh ở Brooklyn, miệt mài thử nghiệm, điều chỉnh công thức không ngừng nghỉ cho đến khi tạo ra được loại kính có độ óng ánh độc đáo. Nhưng như thế vẫn chưa đủ. Ông muốn tạo ra những ô kính sống động như chính thiên nhiên, nơi màu sắc không chỉ đứng im mà chuyển động, hòa quyện tinh tế như ánh hoàng hôn hay làn gió thoảng qua rừng cây.
Sau vô số ngày đêm miệt mài tại lò nung ở Corona, Long Island, cuối cùng Tiffany đã tìm ra cách khiến màu sắc có thể hòa quyện ngay từ bên trong kính, thay vì chỉ nằm trên bề mặt. Những tấm kính mang sắc độ biến đổi tự nhiên: xanh thẳm như bầu trời, rực rỡ như hoàng hôn, ấm áp như gỗ quý, mềm mại như lụa.
 |
Chiếc đèn nổi bật với tông màu đỏ. |
Ý tưởng của Tiffany vĩ đại là thế, nhưng ông không tránh khỏi sự hoài nghi từ chính những người thợ lò tài ba nhất. Họ cho rằng việc pha trộn màu sắc vào kính theo cách mà ông mong muốn là điều không thể. Nhiều năm liền, họ thử kết hợp các oxit kim loại để tạo ra những sắc độ khác nhau, nhưng các hợp chất này luôn bị phân hủy trong quá trình nung. Dẫu vậy, Tiffany vẫn không bỏ cuộc. Với ý chí bền bỉ và khả năng sáng tạo phong phú, ông đã phát minh ra kỹ thuật nung và ủ kính hoàn toàn mới. Màu sắc giờ đây không chỉ bám trên bề mặt mà phân bố đều trong khối kính nóng chảy, tạo ra loại kính đa sắc hoàn hảo. Ông đặt tên cho phát minh này là kính Favrile, một bước đột phá trong ngành kính màu. Ở thời kỳ hoàng kim, xưởng kính của Louis Comfort Tiffany trở thành lò sản xuất không ngừng nghỉ, cho ra đời hàng ngàn tấm kính với vô số tổ hợp màu sắc khác nhau.
Những hiệu ứng mới lạ của kính Tiffany
Đường vân, dòng chảy của màu sắc
Louis Comfort Tiffany đã biến những tấm kính thành các tác phẩm sống động với hiệu ứng đường vân (striations). Những vệt màu uốn lượn, xoáy tròn hay trải dài trên bề mặt không chỉ bắt mắt mà còn gợi lên hình ảnh thiên nhiên chân thực: cánh hoa mong manh, tán lá xào xạc, vân gỗ ấm áp hay áng mây lững thững trôi. Mỗi đường nét là một câu chuyện, khiến người xem như lạc vào một thế giới kỳ thú được khắc họa bằng thủy tinh.
 |
Cửa sổ phong cảnh với hoa mộc lan, hoa cẩm tú cầu và hoa đỗ quyên (năm 1915). |
Đốm loang, hơi thở tự nhiên
Không dừng lại ở đó, kính Tiffany còn chinh phục ánh nhìn với hiệu ứng đốm loang (mottles). Những chấm tròn nhỏ hay vệt màu loang lổ tái hiện sống động vẻ đẹp bất quy tắc của tự nhiên: ánh sáng lấp lánh trên mặt nước, sắc màu rực rỡ trên cánh chuồn chuồn, hay sự chuyển đổi như làn da dưới nắng. Có tấm kính mang mảng màu loang nhẹ, dịu dàng như làn gió, có tấm lại điểm xuyết những chấm nhỏ tựa sao trời. Đặc biệt, khi đường vân và đốm loang hòa quyện, kính Tiffany biến thành bức tranh sơn dầu được đúc kết từ thủy tinh trong veo.
 |
Một mẫu đèn có họa tiết chuồn chuồn khác. |
Các tác phẩm của ông nhanh chóng được săn đón, xuất hiện ở những địa điểm danh giá, góp phần khẳng định tên tuổi ông. Một số kiệt tác nổi bật có thể kể đến như: Cửa sổ tưởng niệm Russell Sage – tác phẩm kính màu lớn nhất thời bấy giờ; Những ô cửa kính trong Nhà nguyện Tiffany tại Triển lãm Chicago năm 1893, thu hút hơn một triệu lượt khách tham quan; Bức tranh kính "Bốn mùa", được trưng bày tại dinh thự Laurelton Hall của chính ông…
Ngoài cửa sổ kính màu, Tiffany còn tạo ra nhiều bức tranh ghép thủy tinh (mosaic) ấn tượng. Nổi bật trong số đó là "Khu vườn trong mơ", một bức tranh ghép khổng lồ được thiết kế cho Công ty xuất bản Curtis ở Philadelphia và bức rèm kính nổi tiếng tại Palacio de Bellas Artes ở Mexico City, tái hiện khung cảnh núi non hùng vĩ.
Chao đèn bằng kính màu: Một biểu tượng mới của những năm 1890
Bên cạnh ô cửa kính, vào những năm 1890, Tiffany bắt đầu khai phá một lãnh địa mới: chao đèn bằng kính màu. Có ý kiến cho rằng đây chỉ là cách ông tái sử dụng mảnh kính thừa từ các dự án lớn, nhưng điều này khó có thể đúng. Bởi mỗi chao đèn cần hàng trăm mảnh kính nhỏ, được lựa chọn kỹ lưỡng về màu sắc, kiểu dáng và độ trong suốt. Để giữ được sự đồng điệu, tất cả phải được cắt từ cùng một tấm kính lớn, một quá trình đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối.
 |
Họa tiết chuồn chuồn là họa tiết nổi tiếng nhất của đèn kính màu Tiffany. |
Ngay cả việc sửa chữa chao đèn bị hỏng cũng không hề đơn giản. Nếu có một số mảnh kính cần thay thế, nghệ nhân phải tìm tấm kính mới có màu sắc và hoa văn giống hệt tấm kính gốc, đôi khi phải “hy sinh” cả tấm kính lớn chỉ để thay thế một góc nhỏ.
 |
Họa tiết hoa sơn thù du. |
Nhận thấy xu hướng trang trí nội thất ngày càng bùng nổ, Tiffany bắt đầu tập trung sản xuất các sản phẩm như đèn, bình hoa và đồ trang trí tinh xảo. Không giống như cửa sổ kính màu, chỉ phản chiếu ánh sáng tự nhiên, những chiếc đèn Tiffany có thể tự phát sáng ngay cả trong đêm tối. Khi điện năng dần trở nên phổ biến vào đầu thế kỷ 20, những chiếc đèn của Tiffany càng được ưa chuộng, trở thành biểu tượng nghệ thuật trong nhiều không gian sang trọng, từ nhà thờ cổ kính, bảo tàng uy nghiêm, rạp hát tráng lệ cho đến các dinh thự quyền quý.
Tiffany Studios còn mở rộng sang các vật phẩm trang trí bằng kim loại như đế đèn đồng, chân bình hoa, khay, chân nến, hộp trang sức, đồng hồ, bộ dụng cụ bàn làm việc... Những món đồ này nhanh chóng trở thành quà tặng phổ biến, đưa tên tuổi Tiffany vang xa. Khi nhu cầu chiếu sáng trong nhà tăng cao, xưởng của ông cũng mở rộng sản xuất đèn trần và chao đèn treo, đáp ứng thị hiếu của khách hàng.
