Theo báo cáo Global Cancer Statistics 2026, gần 21 triệu người trên toàn thế giới được chẩn đoán mắc ung thư trong năm 2024, trong khi khoảng 9,8 triệu người tử vong vì căn bệnh này.
Các ước tính cho thấy khoảng 1/5 dân số thế giới sẽ mắc ung thư vào một thời điểm nào đó trong cuộc đời. Tỷ lệ tử vong do ung thư được ước tính vào khoảng 1/9 ở nam giới và 1/13 ở nữ giới.
Đến năm 2050, số ca ung thư mới mỗi năm được dự báo sẽ lên tới 34 triệu ca, tăng khoảng 67% so với năm 2024. Mức tăng này được dự báo chủ yếu do dân số thế giới tăng lên và ngày càng già hóa.
Gánh nặng ung thư trên toàn cầu
Báo cáo được thực hiện bởi các nhà nghiên cứu của ACS và Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Nghiên cứu được công bố trên CA: A Cancer Journal for Clinicians, tạp chí chuyên ngành hàng đầu của ACS, đồng thời được đăng tải trên trang web của ACS.
Tiến sĩ Hyuna Sung, nhà khoa học chính cấp cao phụ trách giám sát ung thư tại ACS và là tác giả chính của báo cáo nhận định ung thư là một trong những thách thức lớn nhất đối với y tế công cộng trong thế kỷ 21 và là trở ngại đáng kể đối với việc kéo dài tuổi thọ trên toàn thế giới. Theo bà, việc hiểu rõ quy mô và sự phân bố của ung thư theo từng khu vực là điều cần thiết để xây dựng các chiến lược phòng ngừa và kiểm soát bệnh hiệu quả, đồng thời bảo đảm công bằng trong tiếp cận y tế.
Dù quy mô gánh nặng ung thư và sự chênh lệch lớn giữa các khu vực là điều đáng lo ngại, các số liệu cũng cho thấy cơ hội giảm thiểu tử vong là rất lớn. Các nhà nghiên cứu ước tính gần một nửa số ca tử vong do ung thư có thể tránh được thông qua việc kiểm soát những yếu tố nguy cơ có thể thay đổi. Ngoài ra, một tỷ lệ đáng kể khác có thể được ngăn ngừa nhờ phát hiện bệnh sớm và điều trị kịp thời.
Các số liệu mới dựa trên dữ liệu GLOBOCAN 2024. Đây là cơ sở dữ liệu do IARC xây dựng, theo dõi tình hình mắc và tử vong do 34 loại ung thư tại 186 quốc gia và vùng lãnh thổ. Các nhà nghiên cứu phân tích sự khác biệt về tỷ lệ mắc và tử vong do ung thư giữa các khu vực, cũng như theo Chỉ số Phát triển Con người (HDI). Sau đó, họ sử dụng các xu hướng nhân khẩu học để dự báo gánh nặng ung thư toàn cầu vào năm 2050.
Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất là ung thư không ảnh hưởng đến mọi khu vực trên thế giới theo cùng một cách. Tỷ lệ mắc ung thư giữa các khu vực chênh lệch khoảng 4-5 lần. Australia và New Zealand ghi nhận tỷ lệ mắc cao nhất, trong khi một số khu vực ở châu Phi và Nam-Trung Á có tỷ lệ thấp nhất. Sự khác biệt về tỷ lệ tử vong thấp hơn nhưng vẫn rất đáng kể với mức chênh lệch khoảng 2 lần. Tỷ lệ tử vong cao nhất được ghi nhận ở nam giới tại Đông Âu và ở nữ giới tại Melanesia.
Ung thư phổi vẫn đứng đầu thế giới
Ung thư phổi tiếp tục là loại ung thư phổ biến nhất trên toàn cầu, xét cả số ca mắc mới và số ca tử vong. Thuốc lá vẫn là yếu tố chính thúc đẩy căn bệnh này. Trong năm 2024, thế giới ghi nhận gần 2,6 triệu ca ung thư phổi mới, chiếm khoảng 13% tổng số ca ung thư. Căn bệnh này cũng khiến khoảng 1,9 triệu người tử vong, tương đương 19% tổng số ca tử vong do ung thư trên toàn cầu.
Ung thư vú ở nữ giới đứng thứ hai về số ca mắc mới trên toàn thế giới. Khoảng 2,4 triệu ca mắc mới và 694.000 ca tử vong được ghi nhận trong năm 2024. Đây cũng là loại ung thư đứng đầu ở phụ nữ xét cả về số ca mắc và tử vong. Dữ liệu cho thấy sự chênh lệch đáng kể về khả năng sống sót. Phụ nữ ở Tây Phi có nguy cơ tử vong do ung thư vú cao gấp đôi so với phụ nữ ở Australia và New Zealand, dù tỷ lệ mắc ung thư vú ở Tây Phi chỉ bằng khoảng một nửa.
Theo các nhà nghiên cứu, sự khác biệt này phản ánh tình trạng không đồng đều trong khả năng tiếp cận chẩn đoán và điều trị.
Ung thư đại trực tràng là loại ung thư được chẩn đoán phổ biến thứ ba trên thế giới và là nguyên nhân gây tử vong do ung thư đứng thứ hai. Năm 2024 có hơn 2 triệu ca mắc mới và khoảng 918.000 người tử vong vì căn bệnh này.
Ung thư gan gây ra khoảng 843.000 ca mắc mới và 732.000 ca tử vong, trở thành nguyên nhân tử vong do ung thư đứng thứ ba trên toàn cầu.
Ở nam giới, ung thư tuyến tiền liệt là loại ung thư được chẩn đoán phổ biến thứ hai và là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ tư. Khoảng 1,5 triệu ca mắc mới và 420.000 ca tử vong được ghi nhận. Tỷ lệ tử vong đặc biệt cao tại khu vực Caribe và châu Phi cận Sahara. Tại một số nơi, ung thư tuyến tiền liệt là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do ung thư ở nam giới.
Ung thư dạ dày gây khoảng 980.000 ca mắc mới và 642.000 ca tử vong trong năm 2024. Đây là loại ung thư đứng thứ năm trên toàn cầu cả về số ca mắc và tử vong, với tỷ lệ cao nhất được ghi nhận ở Đông Á.
Trong khi đó, ung thư cổ tử cung vẫn là một trong những nguyên nhân quan trọng gây tử vong có thể phòng ngừa ở phụ nữ, dù vaccine HPV và các chương trình tầm soát đã được triển khai tại nhiều nơi. Ung thư cổ tử cung là nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu ở phụ nữ tại 26 quốc gia, phần lớn nằm ở khu vực châu Phi cận Sahara, bên cạnh một số quốc gia ở Nam Mỹ và Trung Mỹ.
Ung thư tuyến tụy có đặc điểm khác biệt. Dù chỉ đứng thứ 11 về số ca mắc mới, căn bệnh này đã gây gần 491.000 ca tử vong, đứng thứ sáu về số người chết trong số các loại ung thư.
Ung thư tuyến giáp cũng tương đối phổ biến, với gần 959.000 ca mắc mới trên toàn thế giới trong năm 2024, đứng thứ sáu về số ca được chẩn đoán.
Phòng ngừa có thể tạo ra tác động rất lớn
Dù số ca ung thư được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những thập kỷ tới, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng một tỷ lệ lớn ca tử vong do ung thư có thể được phòng ngừa. Tiến sĩ Ahmedin Jemal, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách giám sát và công bằng y tế tại ACS, đồng thời là đồng tác giả nghiên cứu, cho rằng mỗi khu vực đang đối mặt với những vấn đề ung thư khác nhau. Vì vậy, mỗi quốc gia cần có chiến lược riêng để giảm gánh nặng bệnh tật ngày càng tăng. Tuy nhiên, theo ông, phòng ngừa ung thư cần trở thành ưu tiên hàng đầu của mọi quốc gia.
Các biện pháp quan trọng bao gồm:
- Giúp người dân bỏ thuốc lá và các sản phẩm thuốc lá.
- Phòng tránh các nhiễm trùng có liên quan đến ung thư, chẳng hạn một số nhiễm virus có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
- Hạn chế hoặc tránh sử dụng rượu bia.
- Duy trì cân nặng khỏe mạnh.
- Tăng cường hoạt động thể chất hằng ngày.
- Thực hiện tầm soát và phát hiện ung thư sớm khi phù hợp.
- Bảo đảm người bệnh được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Nhìn chung, các nhà nghiên cứu cho rằng sự gia tăng số ca ung thư trong tương lai là một thách thức rất lớn đối với hệ thống y tế toàn cầu. Nhưng đây không phải là một xu hướng hoàn toàn không thể thay đổi. Kiểm soát các yếu tố nguy cơ, phát hiện bệnh sớm và bảo đảm mọi người được tiếp cận điều trị kịp thời có thể giúp giảm đáng kể số ca tử vong do ung thư.
