Tự lo chỗ ở
Cuối hẻm 92 Xô Viết Nghệ Tĩnh, ông Lê Văn Bảy thẫn thờ ngồi trước cửa nhà nhìn từng người qua lại. Nền nhà cũ thấp hơn mặt hẻm nửa mét, tấm ván gỗ được đặt nghiêng làm lối ra vào, mặt trời sắp xuống núi rồi mà đèn chưa kịp mở, khói nhang gian thờ vắng bóng đìu hiu, “buổi xế chiều” mang một nỗi buồn buồn khó tả.
Năm nay, ông đã bước qua cái tuổi thất thập, hai màu nước tóc, da điểm đồi mồi, đi lại khó khăn. Thấy người quen ông hỏi thăm cuộc sống, gặp người lạ thì tròn mắt ngạc nhiên. Ông ngoái nhìn ra phía văn phòng khu phố sát mép rạch, cho biết cán bộ vừa vào dán giấy tờ cách đây mấy hôm. “Mới thông báo chung thôi, chưa có phát giấy cho từng người”, ông ám chỉ quyết định thu hồi đất.
Căn nhà cấp bốn được cha mẹ xây dựng từ sau giải phóng, bây giờ ông đứng tên. Ngày trước, mỗi tháng hai lần đều đặn bị ngập nước khi triều cường dâng, từ lúc cống ngăn ở khu vực kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè hoạt động thì không còn cảnh sống chung với ngập nữa. Ngược lại, rạch Văn Thánh ít lưu thông nên ứ đọng và có mùi hôi hám, nhưng sống quen như vậy, ông cảm thấy mọi thứ cũng… bình thường.
 |
Ông Bảy dự kiến đi thuê nhà trọ với tầm giá khoảng 3 triệu đồng mỗi tháng sau khi giải toả. |
Ông sinh ra và lớn lên ở ngay con hẻm này, ngày trẻ đi làm công nhân đường sắt, đôi chân đã từng in dấu khắp dải đất từ miền Trung vào đến Sài Gòn. “Đi nửa nước rồi”, ông tự hào về điều đó. Duyên số cho ông gặp bà, hai người về chung một mái ấm và có với nhau đủ nếp đủ tẻ. Vợ ông mất sớm và cách đây mấy năm, con gái cũng đoàn tụ với mẹ ở bên kia khiến ông đau lòng mãi. Con trai lập gia đình rồi ra riêng, căn nhà càng trống trải thêm.
Cuộc sống “về hưu” của ông lặng lẽ trôi qua trong bình dị, sáng cà phê xem tin tức trên ti vi, chiều sương sương cùng mấy bạn già nối khố. Ở nơi chôn nhau cắt rốn hơn bảy mươi năm trời, chứng kiến những ngôi nhà nối đuôi nhau mọc lên ven rạch, nhìn thấy dòng nước từ trong xanh chuyển sang đục ngầu, dẫu không nỡ nhưng ông hiểu rằng bản thân sắp phải rời đi để nhường đất thực hiện dự án. “Buồn chứ…”, ông thì thầm.
Mấy tháng trước, cán bộ vào đo đạc nhà cửa, đất đai của bà con ven rạch. Khi đó, ai cũng lo lắng bất an, câu chuyện ở Thủ Thiêm năm xưa làm ông ngao ngán lắm. Ông vào nhà lấy ra mấy tờ giấy A4 có thống kê vị trí và dự kiến giá cả đền bù, gương mặt ông giãn ra, tươi tỉnh lên trông thấy. Nhà có giấy tờ đầy đủ, diện tích gần 50 mét vuông, ông nhẩm tính đâu đó được vài tỷ đồng.
 |
| Rạch Văn Thánh là một trong những tuyến rạch tiêu thoát nước, trữ nước quan trọng của khu vực phường Thạnh Mỹ Tây hiện nay (trước đây là Q.Bình Thạnh). |
Ông dự định sẽ cho con trai một nửa, số còn lại mang đi gửi ngân hàng, tiền lãi mỗi tháng ông tự lo được cho bản thân. Nghe đến tái định cư, ông phản ứng: “Tui không thích, lên trên chung cư tù túng lắm, sống không có quen. Ở đây, nhiều người cũng đi coi chung cư rồi nhưng không ưng được”. Ông cho biết sẽ đi thuê nhà trọ với tầm giá khoảng 3 triệu đồng mỗi tháng, ăn uống cho hai trăm nghìn mỗi ngày vẫn đủ: “Giờ một mình thì dễ lắm, đâu có còn vướng bận vợ con gì nữa đâu mà sợ…, nhưng chờ cầm tiền trên tay đã chứ bây giờ đã có gì đâu”.
Bài toán an sinh
“Hai tháng nữa là đi rồi…”, bà Hà Thị Lý (SN 1965) buồn thiu khi nhắc đến ngày phải rời căn nhà đã gắn bó từ thuở lọt lòng. Bà không biết chữ, hay tin nhà nước sẽ thu hồi đất, thấy cán bộ dán thông báo lên mà không biết trong đó viết gì. Bà trăn trở suốt mấy tháng qua về câu chuyện đi đâu, ở đâu rồi làm gì để sống. Tâm tư nặng trĩu của bà cũng là tâm trạng chung của hơn một nghìn hộ dân trong vùng dự án hiện tại, ai cũng nom nớp lo âu.
Dự án cải tạo rạch Văn Thánh dài khoảng 2,24 km từ đường Võ Oanh đến kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè. Tổng diện tích đất dự kiến thu hồi khoảng 23,7 ha với khoảng 1.077 trường hợp bị ảnh hưởng, trong đó 328 nhà giải tỏa một phần và 749 trường hợp giải tỏa toàn phần. Dự án có tổng mức đầu tư hơn 8.555 tỷ đồng, gồm hai dự án thành phần: Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng dự kiến trên 6.812 tỷ đồng và Xây lắp, nạo vét, xây dựng hạ tầng kỹ thuật có vốn hơn 1.743 tỷ đồng.
UBND P.Thạnh Mỹ Tây đang lấy ý kiến đối với dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt. Theo đó, đơn giá quyền sử dụng đất cao nhất gần 257 triệu đồng/m2, áp dụng đối với đất ở tại đô thị vị trí 1, một mặt tiền đường và mặt hẻm đường Điện Biên Phủ; đất ở vị trí 2 trên cùng tuyến có mức giá cao nhất gần 172,8 triệu đồng/m2.
Mức giá đất được đưa ra dùng để tính toán bồi thường sau này và có sự chênh lệch lớn tùy theo từng tuyến. Đất ở mặt tiền đường Võ Oanh có giá hơn 168,3 triệu đồng/m2. Trên đường Phạm Viết Chánh, giá đất ở mặt tiền hơn 168,3 triệu đồng/m2. Trong hẻm đường Xô Viết Nghệ Tĩnh (đoạn từ cầu Thị Nghè đến vòng xoay Hàng Xanh) giá dao động từ hơn 111 triệu đồng đến hơn 136,4 triệu đồng/m2… Với đất nông nghiệp, giá bồi thường dự kiến thấp hơn đáng kể, trong đó đất trồng cây lâu năm từ khoảng 11 triệu đồng đến hơn 18 triệu đồng/m2; đất trồng cây hàng năm từ hơn 9,8 triệu đồng đến hơn 15,4 triệu đồng mỗi mét.
 |
Người dân trăn trở suốt mấy tháng qua về câu chuyện đi đâu, ở đâu rồi làm gì để sống. |
Mới đây, UBND phường Thạnh Mỹ Tây cũng tổ chức phản biện các dự thảo. Đa số ý kiến của người dân bị ảnh hưởng cho rằng: Giá bồi thường cần được xác định phù hợp, sát với thực tế, khách quan, công khai, minh bạch và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân; Đặc biệt, cần quan tâm các trường hợp chỉ bị thu hồi một phần diện tích nhưng phần diện tích còn lại không bảo đảm điều kiện sử dụng, sửa chữa, xây dựng hoặc ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị.
Đồng thời, chính sách tái định cư cần bảo đảm điều kiện nơi ở mới, sinh hoạt, giao thông, trường học, y tế, việc làm và các điều kiện thiết yếu khác; tạo thuận lợi để người dân sớm ổn định cuộc sống sau khi di dời; Đối với những trường hợp có hồ sơ pháp lý phức tạp cần được xem xét thận trọng, thống nhất, đúng quy định, nghiên cứu đầy đủ hoàn cảnh thực tế để bảo đảm quyền lợi chính đáng, hạn chế phát sinh khiếu nại, kiến nghị.
Để phục vụ công tác tái định cư cho dự án này, thành phố đã phân bổ gần 400 căn hộ tại các địa bàn thuộc phường Gia Định và phường Thạnh Mỹ Tây (Q.Bình Thạnh cũ). UBND phường Thạnh Mỹ Tây cũng tổ chức các nhóm hỗ trợ người dân rạch Văn Thánh sau di dời, tập trung vào 6 nhóm nhiệm vụ, như: phân công người theo dõi từng hộ đến khi ổn định cuộc sống; hướng dẫn thủ tục hành chính; tiếp nhận, xử lý vướng mắc, kiến nghị; khảo sát nhu cầu việc làm, đào tạo nghề, vay vốn; kết nối việc làm; ưu tiên hỗ trợ người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em và các hộ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.
 |
Mới đây, UBND phường Thạnh Mỹ Tây tổ chức phản biện các dự thảo về giá đất và phương án đền bù, giải toả... Ảnh: UBND phường |
Rạch Văn Thánh là một trong những tuyến rạch tiêu thoát nước, trữ nước quan trọng của khu vực phường Thạnh Mỹ Tây hiện nay (trước đây là Q.Bình Thạnh) và là một trong hai nhánh lớn thuộc lưu vực kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, cùng với rạch Xuyên Tâm. Trong thời gian dài, các công trình nhà cửa san sát mọc lên, nước thải sinh hoạt và rác ứ đọng gây ra tình trạng ô nhiễm trầm trọng.
Dự án cải tạo rạch Văn Thánh dự kiến khởi công gói thầu xây lắp đầu tiên tháng 10/2026, được thực hiện theo hình thức cuốn chiếu, phù hợp với tiến độ bàn giao mặt bằng, đặt mục tiêu hoàn thành vào cuối năm 2029. Khi đó, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và không gian sống dọc tuyến sẽ được nâng cấp, góp phần cải thiện mỹ quan đô thị, bảo đảm hệ sinh thái và mang đến môi trường sống văn minh, thuận tiện hơn cho cộng đồng dân cư hai bờ; tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng đời sống của người dân trong khu vực.
TP.HCM từng hoàn thành cải tạo hai con kênh ô nhiễm. Trong đó, kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè dài gần 10 km, chảy qua các quận cũ là: 1, 3, Bình Thạnh, Phú Nhuận, Tân Bình trước khi đổ ra sông Sài Gòn. Hai bờ là nhà cửa lụp xụp, cỏ rác um tùm… Từ năm 1993, thành phố lên kế hoạch. Mười năm sau, dự án với tổng mức đầu tư gần 8.600 tỷ đồng khởi công. Hơn 7.000 hộ dân phải di dời và tái định cư phục vụ dự án. Năm 2012, công trình kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè khánh thành giai đoạn 1, cải thiện đáng kể tình trạng ngập úng, ô nhiễm môi trường, từng bước nâng cao điều kiện sống cho 1,2 triệu dân. Giai đoạn 2 của dự án bao gồm xây dựng Nhà máy xử lý nước thải gần 6.000 tỷ đồng cũng được thực hiện sau đó.
Năm 2015, dự án cải tạo kênh và đường dọc kênh Tân Hoá - Lò Gốm với số vốn hơn 5.000 tỷ đồng được khánh thành và đưa vào sử dụng. Hàng nghìn hộ dân sinh sống ven kênh đã được giải tỏa, đền bù và bố trí tái định cư trong suốt quá trình triển khai. Kênh Tân Hóa - Lò Gốm với tổng chiều dài gần 9 km (chảy qua 4 quận cũ là Tân Bình, Tân Phú, 11 và 6) là một phần mạng lưới đường thủy và kênh thoát nước, có chức năng lưu chuyển nước mưa và nước thải kết nối với kênh Tàu Hủ - Bến Nghé hòa vào dòng chảy sông Sài Gòn.
Bài 3: Nâng cao chất lượng sống và bảo đảm lợi ích chính đáng của người dân
