(Bài viết trích dẫn quan điểm của Susan Elizabeth Rice, Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ từ năm 2013 - 2017 và là cựu Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc.)
Tổng thống Donald Trump rõ ràng đang gặp bất lợi trong cuộc đua vào Nhà Trắng; ông đang làm mọi điều có thể để cứu vãn tình hình. Một trong số đó là kích động các cuộc xung đột giữa cảnh sát và người biểu tình, nhằm đánh lạc hướng cử tri khỏi sự lãnh đạo thất bại và củng cố thêm triển vọng bầu cử của ông.
Đầu tháng 6, Bộ trưởng Tư pháp William Barr đã điều các lực lượng liên bang tới Washington, để giải tán những người biểu tình ôn hòa một cách thô bạo. Ngày 22/7, Bộ An ninh Nội địa Mỹ tiếp tục gửi lực lượng vũ trang đến Portland, Oregon để đàn áp các cuộc biểu tình.
 Cảnh sát liên bang sử dụng hơi cay để giải tán người biểu tình xung quanh trụ sở tòa án liên bang Mark O.Hatfield ở thành phố Portland, bang Oregon, vào rạng sáng 20/7. (Ảnh: AP) |
Chiến thuật này đã phản ánh quan điểm của Trump về trách nhiệm của một vị Tổng thống. Thay vì phục vụ người dân, Trump chỉ đang cố gắng kéo dài thời gian tại vị và phá bỏ mọi giới hạn về quyền lực. Ông ta đang làm ô uế nhiệm kỳ Tổng thống vì những lợi ích chính trị của riêng mình.
Lạm dụng quyền lực quá mức
Hệ thống hành pháp của Mỹ - bao gồm Trump và các cộng sự, đã vi phạm nhiều chuẩn mực và điều luật mà không bị trừng phạt. Phần lớn thành viên Đảng Cộng hoà tại Thượng viện đã hy sinh trách nhiệm giám sát của mình để phục tùng Tổng thống - bởi điều này sẽ giúp họ duy trì quyền lực.
Trong suốt thời gian diễn ra Đại hội Toàn quốc Đảng Cộng hoà, Trump và các quan chức chính phủ cấp cao đã vi phạm trắng trợn Đạo luật Hatch. Họ tổ chức Đại hội trong khuôn viên Nhà Trắng, với sự cổ vũ của các nhân viên thực thi pháp luật liên bang. Họ dàn dựng một buổi lễ nhập tịch, nhưng lại sử dụng những người tham gia như một công cụ chính trị. Họ để cho Ngoại trưởng Mike Pompeo vi phạm các nguyên tắc của chính phủ, bằng việc đọc một bài phát biểu tranh cử tại Jerusalem.
 Tổng thống Mỹ Donald Trump tham gia một buổi lễ nhập tịch tại Nhà Trắng vào ngày thứ 2 của Đại hội Toàn quốc Đảng Cộng hoà. (Ảnh: Fox News) |
Coi thường sự nguy hiểm của đại dịch COVID-19, Tổng thống đã đề nghị giảm bớt các cuộc xét nghiệm. Lực lượng đặc nhiệm chống COVID-19 của Nhà Trắng đang liên tục gây sức ép lên Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC). Phía Nhà Trắng không khuyến khích CDC xét nghiệm những người không có triệu chứng dù đã tiếp xúc với virus, và ngừng thu thập dữ liệu quan trọng về các trường hợp nhập viện liên quan đến SARS-CoV-2.
Bộ Ngoại giao và nhiều cơ quan liên bang thường xuyên phớt lờ trát hầu tòa của Quốc hội. Năm quan chức giám sát cấp cao của Bộ Ngoại giao đã bị Trump sa thải, vì có ý định điều tra các cáo buộc về hành vi sai trái của chính quyền.
 Cựu Tổng thanh tra Bộ Ngoại giao Steve Linick, người bị ông Trump sa thải vào ngày 15/5 theo đề nghị của Ngoại trưởng Mike Pompeo. (Ảnh: Reuters) |
Trump còn can thiệp quá mức vào cả lĩnh vực quân sự. Tổng thống đã miễn tội cho 3 quân nhân bị cáo buộc phạm tội ác chiến tranh, dù điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến kỷ luật và sự đoàn kết trong quân đội Mỹ.
Chưa dừng lại ở đó, Bộ Thương mại Mỹ đã rút ngắn cuộc điều tra dân số để giảm thiểu số lượng hộ nghèo. Những cộng sự thân thiết của Trump đang tấn công các bưu điện nhằm ngăn cản quy trình bỏ phiếu thông qua thư tín.
Cần loại bỏ chế độ chuyên quyền
Sự lạm dụng quyền lực của Trump nghiêm trọng đến mức tướng Mark Milley, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, đã cam kết rằng quân đội sẽ không đóng bất cứ vai trò gì trong cuộc bầu cử tổng thống. Tương tự, các cơ quan tình báo Mỹ cũng không được phép cung cấp cho Quốc hội bản tóm tắt về các mối nguy hiểm trên toàn thế giới, sau khi Trump phản đối một số điểm của bản báo cáo này trong quá khứ.
Những nỗ lực biến nước Mỹ trở thành một công cụ bảo vệ lợi ích cá nhân đã phản ánh sự độc tài của Trump. Không chỉ vậy, điều này còn “ăn mòn” nền dân chủ và sự đoàn kết quốc gia.
Trước khi Trump xuất hiện, Richard Nixon là vị Tổng thống Mỹ gần nhất đã lạm dụng quyền lực một cách thô bạo. Để phản đối Nixon, hầu hết người dân Mỹ đã bỏ phiếu cho các thành viên Đảng Dân chủ tại cả Thượng viện lẫn Hạ viện năm 1974. Sau cuộc bầu cử đó, Quốc hội lập tức thực hiện những cải cách nhằm giới hạn quyền lực của cơ quan hành pháp, hạn chế tham nhũng và yêu cầu sự minh bạch đến từ tổng thống.
 Richard Nixon, Tổng thống Mỹ duy nhất phải từ chức. (Ảnh: AP) |
Nhiều chuẩn mực và luật lệ mà Trump coi thường đã ra đời trong thời đại này. Sự chuyên quyền của ông phản ánh trực tiếp những thiếu sót của pháp luật hiện hành, cùng sự thất bại trong quá trình thực thi những điều luật đó.
Nước Mỹ cần một vị tổng thống, cùng một Quốc hội cam kết ban hành những cải cách sâu rộng, để lấp đầy những lỗ hổng luật pháp thời Watergate. Cần có những điều luật mới để đảm bảo chính phủ sẽ giới hạn được quyền lực của Tổng thống. Quá trình thực thi pháp luật không thể phụ thuộc quá nhiều vào cơ quan hành pháp, hoặc dễ bị tác động bởi các thành viên thuộc đảng của Tổng thống.
Bốn năm qua, chúng ta đã chứng kiến sự mong manh của các thể chế dân chủ, cùng sự tuân thủ quá mức với các chuẩn mực hơn là các điều luật có tính thực thi cao. Để nền dân chủ Mỹ được tồn tại, chúng ta cần phải loại bỏ sự chuyên quyền của tổng thống trong tương lai.
