Đầu tháng 11/2025, một loạt vụ cháy rừng đã quét qua Khu bảo tồn Chaharbagh thuộc tỉnh Mazandaran, Iran, nhanh chóng lan rộng trên địa hình dốc và hiểm trở. Các đám cháy đe dọa những khu rừng Hyrcanian cổ đại cùng các cộng đồng dân cư lân cận. Mặc dù cuối cùng đám cháy đã được kiểm soát, sự việc cho thấy nhu cầu cấp thiết phải tăng cường năng lực quốc gia trong công tác chuẩn bị và ứng phó với cháy rừng.
Sau thảm họa, các tổ chức phi chính phủ về môi trường ở cấp quốc gia và tỉnh, cùng các nhóm tình nguyện địa phương, đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ phục hồi và nâng cao nhận thức cộng đồng. Đồng thời, các tổ chức này cũng chỉ ra nhu cầu tăng cường năng lực kỹ thuật và mở rộng hợp tác quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, chuẩn bị và ứng phó với cháy rừng tại các khu rừng Hyrcanian.
Trước những nhu cầu này, Văn phòng UNESCO tại Tehran đã triển khai sáng kiến khẩn cấp nhằm hỗ trợ phục hồi và nâng cao năng lực chuẩn bị ứng phó tại các khu rừng Hyrcanian của Iran. Sáng kiến được thực hiện trong khuôn khổ dự án UNESCO’s Multi-Hazards and Multisectoral Disaster Response for Build Back Better, với sự hỗ trợ của Chính phủ và nhân dân Nhật Bản, phối hợp cùng Quỹ Môi trường Quốc gia và Cục Môi trường Cộng hòa Hồi giáo Iran.
Đánh giá tác động của vụ cháy Elit
Sáng kiến bắt đầu bằng một cuộc đánh giá kỹ thuật toàn diện về vụ cháy Elit tại Khu bảo tồn Chaharbagh vào tháng 2/2026. Đánh giá tập trung xác định những tác động sinh thái của đám cháy, các khu vực có nguy cơ cao, năng lực ứng phó hiện có cũng như những điểm mạnh và thách thức trong hoạt động của các cơ quan liên quan.
Nhóm chuyên gia cũng xem xét cơ chế phối hợp, phương án ứng phó khẩn cấp và những bài học rút ra từ vụ cháy. Trên cơ sở đó, các khuyến nghị thực tiễn được xây dựng nhằm hỗ trợ phục hồi hệ sinh thái, giảm nguy cơ cháy rừng, tăng cường năng lực thể chế và cải thiện công tác lập kế hoạch quản lý cháy rừng.
Những kết quả này sau đó được sử dụng để xây dựng chương trình đối thoại chính sách và nâng cao năng lực trong khuôn khổ dự án.
Tăng cường năng lực chuẩn bị ứng phó cháy rừng
Dựa trên kết quả đánh giá, UNESCO và các đối tác đã tổ chức một chương trình hội thảo tại tỉnh Mazandaran từ ngày 13 đến 21/6/2026, nhằm nâng cao năng lực chuẩn bị ứng phó với cháy rừng, tăng cường phối hợp liên cơ quan và thúc đẩy việc chia sẻ kinh nghiệm giữa các tổ chức.
Chương trình quy tụ hơn 273 người, trong đó có 130 kiểm lâm môi trường của tỉnh Mazandaran và 143 cán bộ quản lý, chuyên gia kỹ thuật đến từ nhiều địa phương trên toàn Iran.
Thành phần tham dự gồm đại diện Cục Môi trường ở cấp quốc gia và tỉnh, Tổ chức Quản lý Tài nguyên thiên nhiên và Lưu vực sông, Tổ chức Quản lý Khủng hoảng Quốc gia, các tổ chức phi chính phủ về môi trường, hiệp hội leo núi cùng nhiều cơ quan liên quan.
Phát biểu tại phiên khai mạc, ông Vahid Kheirabadi, Tổng Vụ trưởng Vụ Môi trường sống và Khu bảo tồn thuộc Cục Môi trường Iran, cùng ông Soichiro Yasukawa, Trưởng Đơn vị Giảm nhẹ rủi ro thiên tai của UNESCO, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường năng lực ứng phó.
Ông Mohammad Reza Kanani, Tổng Vụ trưởng Cục Môi trường tỉnh Mazandaran và đại diện UNESCO, cho rằng công tác quản lý môi trường đang bước vào một giai đoạn phức tạp hơn, khi hiệu quả bảo vệ hệ sinh thái không chỉ phụ thuộc vào các biện pháp bảo tồn mà còn đòi hỏi tăng cường năng lực thể chế để ứng phó với những rủi ro có mối liên hệ ngày càng chặt chẽ với biến đổi sử dụng đất và biến động khí hậu.
 |
Từ đối thoại chính sách đến phối hợp thể chế
Các hội thảo tạo ra một diễn đàn để các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia kỹ thuật và lực lượng trực tiếp ứng phó với cháy rừng cùng trao đổi.
Các phiên thảo luận chính sách tập trung đánh giá công tác ứng phó với vụ cháy Elit, kết quả phục hồi, những khoảng trống trong hoạt động và các bài học kinh nghiệm. Qua đó, các bên xác định những ưu tiên nhằm cải thiện phối hợp giữa các cơ quan, chia sẻ thông tin, tổ chức ứng phó khẩn cấp và chuẩn bị cho các nguy cơ cháy rừng trong dài hạn.
Nâng cao năng lực kỹ thuật quản lý cháy rừng
Bên cạnh đối thoại chính sách, chương trình đào tạo gồm bốn hội thảo liên tiếp:
1/Quản lý cháy rừng chiến lược với phương pháp tiếp cận Trung tâm Điều hành Khẩn cấp (EOC);
2/ Thể chế hóa Hệ thống Chỉ huy Sự cố (ICS) trong ứng phó cháy rừng;
3/ Tổ chức và đào tạo lực lượng kiểm lâm tuyến đầu về dập lửa an toàn, hiệu quả;
4/Diễn tập chung và đánh giá tổng hợp hệ thống quản lý cháy rừng cấp tỉnh tại Mazandaran.
Các khóa tập huấn được thực hiện theo phương pháp tương tác và có sự tham gia chủ động của học viên. Người tham dự chia sẻ kinh nghiệm thực tế từ vụ cháy Elit, thảo luận những khó khăn trong quá trình ứng phó và trao đổi các bài học có thể áp dụng trong thực tiễn.
Đưa kiến thức vào thực địa
Chương trình kết thúc bằng một cuộc diễn tập quy mô lớn, nhằm kiểm tra năng lực được hình thành qua quá trình đào tạo và chuyển hóa kiến thức thành kỹ năng thực tế.
Dựa trên kịch bản cháy rừng giả định tại một khu bảo tồn ở tỉnh Mazandaran, cuộc diễn tập quy tụ các nhà quản lý, chỉ huy Đơn vị Bảo vệ Môi trường, kiểm lâm và đại diện các tổ chức đối tác để kiểm tra khả năng phối hợp, liên lạc và ra quyết định trong điều kiện tác nghiệp thực tế.
Trong khuôn khổ Trung tâm Điều hành Khẩn cấp (EOC) và Hệ thống Chỉ huy Sự cố (ICS), các bên thực hiện vai trò được phân công và phối hợp giữa cấp chiến lược với lực lượng thực địa.
Nội dung diễn tập bao gồm tiếp nhận thông báo sự cố và kích hoạt hệ thống ứng phó, thiết lập cơ cấu chỉ huy, triển khai lực lượng, báo cáo tình hình, quản lý nguồn lực và phối hợp liên cơ quan, kết hợp với các hoạt động chữa cháy tại hiện trường.
Sau diễn tập, các bên tiến hành đánh giá sau hành động nhằm xác định những điểm mạnh, thảo luận khó khăn và đưa ra khuyến nghị tiếp tục nâng cao năng lực chuẩn bị, ứng phó với cháy rừng tại các khu bảo tồn.
Hướng tới quản lý rủi ro cháy rừng lâu dài
Theo UNESCO, chương trình đã góp phần xây dựng nhận thức chung về tầm quan trọng của quản lý thông tin tích hợp, phối hợp liên cơ quan và các cơ chế hỗ trợ ra quyết định trong quản lý cháy rừng.
Chương trình cũng giúp thiết lập khuôn khổ tác nghiệp chung giữa các tổ chức đối tác; làm rõ cơ cấu chỉ huy, vai trò và trách nhiệm; nâng cao năng lực quản lý nguồn lực, chỉ huy sự cố và phối hợp trong ứng phó cháy rừng tại các khu bảo tồn.
Về lâu dài, sáng kiến đặt nền móng cho những cải thiện trong công tác quản lý cháy rừng thông qua việc củng cố năng lực thể chế, tăng cường phối hợp liên cơ quan và xây dựng các công cụ, khuyến nghị phục vụ công tác chuẩn bị và ứng phó.
Thời gian tới, Văn phòng UNESCO tại Tehran sẽ hỗ trợ Cục Môi trường Iran tổ chức một cuộc họp điều phối cấp cao với chính quyền các tỉnh có nguy cơ cháy rừng nhằm thảo luận kết quả dự án và xác định các ưu tiên hợp tác trong tương lai. UNESCO cũng dự kiến kết nối các cơ quan quốc gia, đối tác kỹ thuật và các cơ quan Liên Hợp Quốc để chia sẻ bài học, thúc đẩy hợp tác liên ngành và tìm kiếm các cơ hội hợp tác kỹ thuật, huy động nguồn lực.
Trên cơ sở những bài học từ vụ cháy Elit, UNESCO và các đối tác sẽ tiếp tục hỗ trợ Iran tăng cường quản lý tổng hợp rủi ro cháy rừng, góp phần bảo vệ những khu rừng Hyrcanian độc đáo của quốc gia này.
