Giá xử lý rác quá cao
Theo tìm hiểu của nhóm Phóng viên Ngày Nay, dự án Nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt thị xã An Khê được xây dựng trên địa bàn xã Song An, với diện tích 1,3ha, công suất 30 tấn/ngày. Dự án được đầu tư từ năm 2012 - 2016 và hoàn thành, bàn giao đưa vào sử dụng từ ngày 23/01/2017.
Mục tiêu của dự án là giải quyết nhu cầu chế biến, xử lý rác thải cho thị xã An Khê và các huyện lân cận, giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Nhà máy sử dụng công nghệ đốt rác bằng hệ thống dây chuyền, lò đốt của Cộng hòa liên bang Đức. Tổng mức đầu tư của dự án khoảng 117 tỷ đồng. Chủ đầu tư là UBND thị xã An Khê.
Phần xây dựng nhà xưởng, đường xá, đền bù giải phóng mặt bằng do Công ty TNHH Tân Phú phối hợp với Công ty TNHH xây dựng Gia Yên đảm nhiệm thực hiện, với tổng chi phí là 24,6 tỷ đồng. Đến năm 2013, tức hơn hai năm sau ngày khởi công xây dựng, nhà máy xử lý rác thải hiện đại đã được hoàn thành.
Sau khi dự án hoàn thành, đơn vị này giao cho Ban quản lý các dự án đầu tư xây dựng thị xã phụ trách, điều hành. Dự án được UBND tỉnh phê duyệt Báo cáo đánh giá tác động môi trường tại Quyết định số 992/QĐ-UBND ngày 14/11/2014.
 |
Nhà máy xử lý rác thành "bãi rác". |
Tháng 5/2019, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Gia Lai đã tổ chức kiểm tra, làm việc tại UBND thị xã An Khê với thành phần tham dự là đại diện của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Gia Lai và đại diện UBND thị xã An Khê, Phòng Tài nguyên và Môi trường thị xã An Khê để kiểm tra tình hình hoạt động của Nhà máy.
Theo đó, cơ quan chức năng đã xác định, từ cuối năm 2018 đến ngày 12/5/2019, Nhà máy xử lý rác thải của thị xã An Khê hoạt động 8h/ngày, phân loại, xử lý đốt được 5 tấn/ngày.
Sau ngày 12/5/2019, Nhà máy tăng thời gian vận hành lên 14h/ngày, phân loại được 15 tấn/ngày và xử lý 9 tấn/ngày. Việc vận hành nhà máy đã xử lý được rác thải của 8/11 xã phường của Thị xã An Khê, trung bình đạt khoảng 35 tấn/ngày/đêm. Trong đó, xử lý tại nhà máy là 15 tấn/ngày, còn lại vận chuyển về xử lý tại Bãi chôn lấp Thị xã An Khê.
Theo thông tin từ Bộ Tài nguyên Môi trường vào thời điểm 2019, nguyên nhân của việc vận hành không đạt hiệu quả là do kinh phí xử lý rác của Nhà máy rất lớn. Chi phí xử lý là gần 930.000 đồng/tấn rác (khoảng 40 USD/tấn rác), gần gấp 3 lần giá xử lý thông thường (khoảng 310.000 đồng/tấn rác, tương đương hơn 13 USD/tấn rác).
Hiện tại, Nhà máy rác đã dừng hoạt động hẳn và trở thành “bãi rác”, rác được thu gom về đổ thẳng ra môi trường trong thời gian dài tạo thành hai “núi rác” lộ thiên không lồ. Trong khi đó, mỗi tháng người dân vẫn phải đóng tiền xử lý rác thải với đơn giá dao động từ 15.000 - 45.000 đồng/hộ.
Trao đổi với phóng viên Ngày Nay, Chủ tịch UBND Thị xã An Khê Nguyễn Hùng Vỹ thừa nhận: “Trách nhiệm thuộc về chúng tôi, thuộc về UBND Thị xã. Với những nội dung mà Ngày Nay đăng tải, chúng tôi sẽ tổ chức và phối hợp với ban ngành để kiểm tra".
Cần nghiêm trị
Trao đổi với Ngày Nay, luật sư Đào Kim Lân, Đoàn luật sư TP.HCM phân tích, hành vi đổ rác ra môi trường hay có thể nói là đổ không đúng nơi qui định sẽ bị xử phạt hành chính theo nghị định 155/2016 hoặc xử lý về tội gây ô nhiễm môi trường theo điều 235 BLHS tùy theo qui mô, tính chất và loại rác thải.
 |
Xe chở rác mang biển số xanh đang đổ rác trực tiếp ra môi trường. |
Tuy nhiên, vấn đề ở đây là đơn vị có chức năng xử lý rác, có kinh phí xây dựng và đã thực hiện thu phí. Do đó, cần xem xét thêm hành vi thiếu trách nhiệm và có thể là lừa đảo. Nguyên nhân, họ không thực hiện đúng chức năng nhiệm vụ của mình khi đã sử dụng ngân sách nhưng không hoàn thiện nhà máy xử lý. Bên cạnh đó, dù biết chưa đủ điều kiện mà họ vẫn thu phí xử lý rác thải nhưng lại không thực hiện.
Luật sư Đào Kim Lân nhận định, hành vi nói trên có dấu hiệu vi phạm trong việc sử dụng vốn để thực hiện nhiệm vụ (117 tỷ đồng, khoảng 5 triệu USD) nên cần xem xét dự án thế nào, thực hiện bao nhiêu %. Việc báo cáo, quyết toán hay nghiệm thu ra sao, lịch vận hành....
Kế đến, hành vi thu phí khi chưa đủ điều kiện, nhà máy chưa hoạt động, điểm xử lý, kế hoạch, phương án... nhưng lại thu phí như một đơn vị đang hoạt động. Do đó, cần làm rõ đã thu của ai, thu từ khi nào, tổng số tiền thu, hạch, quyết toán hay sử dụng ra sao?
Ngoài ra, hành vi đổ rác ra môi trường, nếu là cá nhân, tổ chức bình thường thì đã bị xử lý, nhưng đây là đơn vị chuyên ngành, có kiến thức, chức năng mà vi phạm thì phải bị xử lý nghiêm minh hơn.
Luật sư Lân đúc kết vấn đề, cơ quan chức năng cần xác định rõ, dù đó là đúng nơi đổ rác, đúng chức năng, thậm chí rác đã xử lý, nhưng xử lý không chất lượng dẫn đến ô nhiễm môi trường thì vẫn bi xử lý.
