Gieo cảm hứng qua những mô hình đào tạo sáng tạo
Trong bối cảnh điện ảnh Việt Nam đang vươn mình, các mô hình đào tạo tiên phong như Trung tâm Tài năng Điện ảnh Trẻ (TPD), ACT Academy và HK Film đang trở thành những ngọn lửa khơi dậy đam mê và kết nối lý thuyết với thực tiễn, mở đường cho thế hệ làm phim trẻ bản lĩnh và sáng tạo.
Hành trình của Trung tâm Tài năng Điện ảnh Trẻ (TPD) bắt đầu từ khát vọng của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên vào năm 2002, khi anh nhận ra sự thiếu hụt cơ hội tiếp cận điện ảnh của thế hệ trẻ. Trở lại năm 2000, bộ phim ngắn đầu tay của anh trên phim nhựa 55mm, được thực hiện gần như chỉ bằng bản năng, đã nhận được sự hỗ trợ từ Đại sứ quán Pháp và đạt giải tại Liên hoan phim Cannes.
“Thế hệ chúng tôi ít được xem phim, thiếu giao lưu về điện ảnh, Bùi Thạc Chuyên chia sẻ. Những cơ hội điện ảnh có được đã thôi thúc anh thành lập TPD, nơi hỗ trợ sinh viên và người trẻ đam mê thông qua các dự án phim ngắn. Với sự tài trợ từ Quỹ Ford, dự án “10 tháng 10 phim ngắn” của TPD đã tạo nên bước ngoặt, mở đường cho các đạo diễn như Phan Đăng Di, Nguyễn Hoàng Điệp, Bùi Kim Quy, Hà Lệ Diễm...
Điểm nhấn của TPD là dự án “Chúng ta làm phim” ra đời năm 2009, hướng đến học sinh, sinh viên không chuyên. Hơn 100 lớp học, mỗi lớp 20-25 học viên, đã được tổ chức với triết lý: “Làm phim không khó, chỉ cần hồn nhiên và hoàn thành”. Tinh thần này đã sản sinh hàng loạt tác phẩm đậm chất cá nhân, nuôi dưỡng đam mê.
 |
Đạo diễn Hà Lệ Diễm trong quá trình quay Những đứa trẻ trong sương |
TPD còn tự hào với các khóa làm phim tài liệu, nơi học viên hoàn thiện tác phẩm từ con số 0. Minh chứng là Hà Lệ Diễm, cựu học viên, với phim tài liệu lọt shortlist Oscar. Dù mất tài trợ từ Quỹ Ford năm 2009, TPD vẫn bền bỉ duy trì các lớp học miễn phí, trở thành điểm sáng trong hệ sinh thái điện ảnh Việt Nam.
Song song đó, HK Film, dưới sự dẫn dắt của đạo diễn hình ảnh Nguyễn Trinh Hoan, đã ghi dấu ấn trong 20 năm với những tác phẩm thành công cả về nghệ thuật lẫn thương mại. Làm việc với các đạo diễn như Quang Dũng, Vũ Ngọc Đãng, Phan Xine, Trịnh Đình Lê Minh, HK Film nhận thấy khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn trong đào tạo điện ảnh. Để khắc phục, công ty khởi xướng chương trình “Học kỳ doanh nghiệp,” mang đến cơ hội cho sinh viên trải nghiệm quy trình làm phim chuyên nghiệp.
“Nhiều trường đại học ở TP.HCM mở khoa điện ảnh nhưng thiếu điều kiện thực tập thực tế", đạo diễn Nguyễn Trinh Hoan nhấn mạnh. Chương trình này không chỉ giúp sinh viên cọ xát mà còn kết nối họ với các nhà sản xuất, đạo diễn, mở lối vào ngành công nghiệp điện ảnh cạnh tranh.
Trong khi đó, diễn viên kiêm đạo diễn Kathy Uyên mang đến luồng gió mới với ACT Academy, được thành lập năm 2009 sau thành công của Chuyện tình xa xứ và Để mai tính. Với kinh nghiệm từ Mỹ, Kathy nhận ra sức mạnh của cộng đồng trong diễn xuất. ACT, viết tắt của “A conscious thought” (Suy nghĩ có chủ ý), là phương pháp đào tạo kết nối suy nghĩ, cảm xúc, hành động để tạo nhân vật chân thực.
“Diễn xuất cần một cộng đồng để cùng phát triển”, Kathy Uyên chia sẻ. Phương pháp ACT giúp diễn viên diễn tự nhiên, thả lỏng mà không gây tổn thương tâm lý. Mục tiêu của Kathy là giúp diễn viên Việt Nam truyền cảm hứng từ trải nghiệm sống, tạo nên những vai diễn chân thành, gần gũi. Từ TPD, HK Film đến ACT Academy, các mô hình này không chỉ gieo mầm đam mê mà còn xây dựng nền tảng vững chắc, đưa điện ảnh Việt Nam tiến gần hơn đến những sân chơi quốc tế.
Vượt rào cản, kết nối thực tiễn
Ngay trong lĩnh vực nghệ thuật chuyên biệt, để các tài năng thực sự bứt phá, giáo dục đại học đóng vai trò then chốt trong việc kết nối lý thuyết với thực tiễn, vượt qua rào cản và hội nhập với xu hướng toàn cầu. Từ những thách thức trong giảng dạy đến những sáng kiến gắn lý thuyết với thực hành, bên cạnh những mô hình đào tạo như Trung tâm Tài năng Điện ảnh Trẻ (TPD), ACT Academy và HK Film, các nỗ lực đào tạo tại các trường đại học đang góp phần định hình tương lai điện ảnh Việt Nam.
Khi trở về Việt Nam vào năm 2014-2015, đạo diễn Trịnh Đình Lê Minh, người sáng lập chương trình đào tạo làm phim tại Đại học Hoa Sen và giảng viên tại Đại học Fulbright, nhận thấy sự thiếu hụt nghiêm trọng trong giáo trình giảng dạy điện ảnh. Các bộ môn như sản xuất hay pitching dự án, kỹ năng thiết yếu để trình bày ý tưởng với nhà đầu tư và đoàn phim, gần như vắng bóng.
“Thời điểm đó, Việt Nam chưa có khái niệm dạy pitching, không chỉ cho phim nghệ thuật mà còn để thuyết phục nhà sản xuất hay diễn viên”, anh chia sẻ. Để khắc phục, Trịnh Đình Lê Minh yêu cầu nhà trường trang bị máy móc cho sinh viên thực hành và xây dựng chương trình đào tạo gắn liền với thực tiễn.
Kết quả là nhiều sinh viên đã đạt giải thưởng phim ngắn, tham gia các liên hoan phim (LHP) và pitching dự án phim dài tại DANAFF. Những tên tuổi như Phạm Ngọc Lân, Dương Diệu Linh, hay Phạm Thiên Ân là minh chứng cho sự thành công của mô hình này.
 |
Mưa trên cánh bướm của đạo diễn Dương Diệu Linh là bộ phim dự tranh giải tại Liên hoan phim châu Á - Đà Nẵng III |
Trịnh Đình Lê Minh nhấn mạnh: “Chúng ta cần bao dung, kiên nhẫn và tạo điều kiện tối đa cho sinh viên”. Việc cập nhật xu hướng điện ảnh toàn cầu và mở rộng cơ hội cho sinh viên là chìa khóa để phát hiện tài năng mới. Mô hình của anh không chỉ bổ sung cho các sáng kiến như TPD, với các khóa làm phim ngắn hồn nhiên, hay “Học kỳ doanh nghiệp” của HK Film, nơi sinh viên cọ xát với môi trường chuyên nghiệp, mà còn tạo ra một hệ sinh thái đào tạo đa chiều, nơi lý thuyết và thực hành hòa quyện.
Cùng góc nhìn, đạo diễn Tony Bùi, giảng viên Đại học Columbia, cũng đề cao vai trò của cộng đồng và sự kiên trì trong đào tạo. Theo Tony Bùi, “làm phim là hành trình dài đầy thách thức. Chúng tôi tìm kiếm những người có ý tưởng và biết phát triển câu chuyện".
Tham gia các liên hoan phim như DANAFF, Tony không chỉ học hỏi từ điện ảnh Việt Nam mà còn thúc đẩy hợp tác Mỹ-Việt, nhấn mạnh giá trị phổ quát của những câu chuyện mang tính toàn cầu.
Trong khi đó, ông Jérémy Segay, Tùy viên Nghe nhìn khu vực Đông Nam Á tại Đại sứ quán Pháp phân tích về mô hình đào tạo tại Pháp, nơi trẻ em được tiếp cận điện ảnh từ tiểu học. “Xem phim là hoạt động sáng tạo tập thể, và rạp chiếu là nơi tốt nhất để trải nghiệm,” ông nói, nhấn mạnh việc đưa điện ảnh đến vùng nông thôn để tạo cơ hội bình đẳng.
Về nhận diện tài năng, nhiều đạo diễn thống nhất rằng đam mê, sự hồn nhiên và cam kết là yếu tố cốt lõi. Nếu đạo diễn Kathy Uyên cho rằng quan trọng nhất là sự tìm kiếm những câu chuyện truyền cảm hứng, thì đạo diễn Nguyễn Trinh Hoan của HK Film đánh giá cao sự cam kết với dự án. Với nhiều năm kinh nghiệm, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên nhấn mạnh: “Sự hồn nhiên là chìa khóa để thành công”.
Còn đạo diễn Trịnh Đình Lê Minh lại đề cao sự kiên nhẫn, khuyến khích sinh viên không bỏ cuộc. Nhận định về vấn đề này, đạo diễn Tony Bùi bổ sung: “Tài năng không nằm ở sự hoàn hảo mà ở sự khác biệt và giọng nói riêng. Những giá trị này, kết hợp với các mô hình đào tạo trong và ngoài hệ thống công lập đang tạo nên một hệ sinh thái đào tạo toàn diện, đưa điện ảnh Việt Nam vươn xa trên bản đồ thế giới".
