Các nhà nghiên cứu tại Trường Y Đại học California San Diego đã phân tích dữ liệu của hơn 17.000 người trung niên và cao tuổi. Kết quả cho thấy một số yếu tố nguy cơ phổ biến liên quan đến sa sút trí tuệ ảnh hưởng đến khả năng nhận thức của phụ nữ mạnh hơn đáng kể so với nam giới.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Biology of Sex Differences.
Tiến sĩ Megan Fitzhugh, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết nhóm nghiên cứu không chỉ xem xét yếu tố nào phổ biến hơn, mà còn đánh giá mức độ ảnh hưởng của chúng lên não bộ ở từng giới. Theo bà, điều này cho thấy các chiến lược phòng ngừa Alzheimer có thể hiệu quả hơn nếu được thiết kế riêng cho phụ nữ và nam giới, thay vì áp dụng chung cho tất cả mọi người.
Hiện có gần 7 triệu người Mỹ sống chung với bệnh Alzheimer và phần lớn trong số đó là phụ nữ. Trước đây, nhiều người cho rằng nguyên nhân chủ yếu là vì phụ nữ sống thọ hơn nam giới. Tuy nhiên, các nhà khoa học nhận định tuổi thọ không phải lời giải thích duy nhất.
Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy sự kết hợp giữa yếu tố sinh học, hormone, lối sống và điều kiện xã hội khiến nguy cơ sa sút trí tuệ ở phụ nữ khác biệt đáng kể so với nam giới.
Trong nghiên cứu, các nhà khoa học xem xét 13 yếu tố nguy cơ đã được xác định liên quan đến sa sút trí tuệ, bao gồm: Trình độ học vấn; Suy giảm thính lực; Hút thuốc; Uống rượu; Béo phì; Trầm cảm; Ít vận động; Tăng huyết áp; Tiểu đường; Các bệnh tim mạch và chuyển hóa khác.
Kết quả cho thấy phụ nữ có tỷ lệ trầm cảm cao hơn nam giới (17% so với 9%), phụ nữ cũng ít vận động hơn (48% so với 42%) và gặp vấn đề về giấc ngủ nhiều hơn so với nam giới (45% so với 40%). Ngoài ra, phụ nữ trong nghiên cứu cũng có mức học vấn trung bình thấp hơn đôi chút — yếu tố vốn được xem là làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức về sau.
Trong khi đó, nam giới lại có tỷ lệ cao hơn ở các yếu tố như suy giảm thính lực, tiểu đường, uống nhiều rượu.
Đáng chú ý, tăng huyết áp xuất hiện phổ biến ở cả hai giới, ảnh hưởng tới khoảng 60% số người tham gia nghiên cứu.
Một trong những phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu là: cùng một yếu tố nguy cơ nhưng tác động lên não bộ phụ nữ có thể nghiêm trọng hơn. Các vấn đề liên quan đến tim mạch và chuyển hóa như tăng huyết áp hay chỉ số BMI cao (thừa cân, béo phì) đều có mối liên hệ mạnh hơn với sự suy giảm nhận thức ở phụ nữ. Đặc biệt, suy giảm thính lực và tiểu đường lại liên quan đến điểm số nhận thức thấp hơn ở phụ nữ. Điều này cho thấy một vấn đề sức khỏe chỉ gây ảnh hưởng vừa phải ở nam giới có thể tác động mạnh hơn nhiều đến não bộ phụ nữ.
Giáo sư Judy Pa, đồng tác giả nghiên cứu, nhận định rằng sự khác biệt giới tính lâu nay vẫn bị xem nhẹ trong nhiều lĩnh vực y học, bao gồm Alzheimer, tim mạch và ung thư.
Kết quả nghiên cứu củng cố xu hướng “y học chính xác” — phương pháp điều trị và phòng ngừa được thiết kế dựa trên đặc điểm riêng của từng cá nhân, bao gồm giới tính. Thay vì chỉ tập trung vào các yếu tố nguy cơ phổ biến nhất trong cộng đồng, các chuyên gia cho rằng nên ưu tiên xử lý những yếu tố có tác động mạnh nhất tới từng nhóm người cụ thể. Với phụ nữ, điều này có thể bao gồm việc kiểm soát trầm cảm tốt hơn, tăng cường vận động thể chất, cải thiện sức khỏe tim mạch và điều trị tăng huyết áp sớm và đầy đủ.
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng nhiều yếu tố nguy cơ trong nghiên cứu hoàn toàn có thể thay đổi được thông qua điều trị y tế và điều chỉnh lối sống.
Dù phát hiện được sự khác biệt rõ rệt giữa nam và nữ, các nhà khoa học cho biết vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu để hiểu chính xác nguyên nhân. Một số giả thuyết đang được xem xét gồm sự ảnh hưởng của hormone, sự khác biệt di truyền hay sự chênh lệch trong tiếp cận dịch vụ y tế.
Theo tiến sĩ Fitzhugh, hiểu rõ hơn những khác biệt này sẽ giúp xây dựng các biện pháp can thiệp thông minh và hiệu quả hơn, đặc biệt đối với phụ nữ - nhóm đang chịu gánh nặng lớn nhất từ bệnh Alzheimer.
