Quyết định ghi danh ghi nhận giá trị của những tri thức, kỹ năng nghề thủ công được các thế hệ nghệ nhân gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của các biện pháp bảo vệ nhằm bảo đảm tính liên tục của di sản trong bối cảnh cộng đồng thực hành suy giảm và những thách thức đối với việc duy trì sinh kế.
 |
Tranh Đông Hồ có mối liên hệ lâu đời với các dịp lễ truyền thống như Tết Nguyên đán, Tết Trung thu và những nghi lễ thờ cúng tổ tiên, thần linh.
Những bức tranh quen thuộc như Đàn lợn âm dương, Gà đàn thể hiện ước vọng về sự sung túc, sinh sôi; Vinh hoa, Phú quý gắn với những lời chúc tốt đẹp dành cho gia đình. Bên cạnh tranh chúc tụng, các nghệ nhân còn sáng tác tranh về sinh hoạt thường ngày, lịch sử, tín ngưỡng và những câu chuyện dân gian.
Ngày nay, nhu cầu sử dụng tranh khắc gỗ trong các dịp lễ truyền thống đang suy giảm, đặt ra thách thức đối với việc duy trì và trao truyền nghề làm tranh dân gian Đông Hồ.
 |
Màu sắc của tranh Đông Hồ được tạo nên từ những nguyên liệu tự nhiên: màu đỏ từ sỏi son, màu vàng từ hoa hòe, màu xanh từ lá chàm và màu đen từ than lá tre. Tranh được in trên giấy dó phủ một lớp bột vỏ sò điệp, tạo nên bề mặt có độ óng ánh đặc trưng.
Để có được những màu sắc ấy, người làm tranh phải nắm vững cách lựa chọn và chế biến nguyên liệu, pha màu và xử lý giấy. Đây là những kỹ năng thủ công được tích lũy và trao truyền qua nhiều thế hệ, góp phần tạo nên nét riêng của tranh Đông Hồ.
Trong quyết định ghi danh năm 2025, UNESCO đặc biệt ghi nhận việc sử dụng nguyên liệu tự nhiên, thân thiện với môi trường và khuyến khích Việt Nam phát huy đặc điểm này trong các hoạt động bảo vệ di sản.
 |
Để tạo nên một bức tranh Đông Hồ nhiều màu, nghệ nhân sử dụng các bản khắc gỗ khác nhau, mỗi bản tương ứng với một màu. Tranh được in thủ công trên giấy dó đã phủ hồ điệp, lần lượt qua các lớp màu trước khi bản khắc nét đen được in sau cùng để hoàn thiện hình ảnh.
Việc chế tác bản khắc đòi hỏi người thợ có kỹ năng và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm. Những bản khắc gỗ còn được các gia đình làm tranh trân trọng lưu giữ, trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
 |
Theo hồ sơ UNESCO, hiện chỉ còn một số ít gia đình tiếp tục duy trì nghề. Nhu cầu sử dụng tranh truyền thống suy giảm, thu nhập từ nghề thiếu ổn định và số người trẻ theo học nghề ngày càng ít.
Việc ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp năm 2025 nhằm thúc đẩy những biện pháp bảo vệ thiết thực, bao gồm các hoạt động đào tạo nghề, kiểm kê, đổi mới thiết kế sản phẩm, đa dạng hóa thị trường và cải thiện khả năng tiếp cận nguyên liệu.
UNESCO cũng khuyến khích đưa tri thức về nghề này vào giáo dục chính quy và không chính quy, tạo thêm cơ hội để thế hệ trẻ tìm hiểu và tiếp nối di sản
