Trong một nghiên cứu mới đây, các nhà khoa học đã xác định được một dấu hiệu đặc trưng trong não bộ khi con người trải nghiệm trạng thái thay đổi nhận thức do các chất gây ảo giác tạo ra. “Dấu vân tay thần kinh” này được phát hiện sau khi phân tích hàng trăm bản quét não từ những người sử dụng LSD, nấm thức thần, DMT hay ayahuasca... cho thấy một tác động chung lên cơ chế hoạt động của não. Đây là kết quả từ một đại dự án tổng hợp 11 bộ dữ liệu hình ảnh não trên toàn cầu, nhằm phác họa bức tranh chuẩn xác nhất về cách các hoạt chất này tạm thời “tái lập trình” bộ não con người.
Những hiểu biết này ngày càng trở nên quan trọng khi các nhà nghiên cứu đang thử nghiệm lâm sàng các loại thuốc này như những liệu pháp tiềm năng cho các tình trạng sức khỏe tâm thần và thần kinh nghiêm trọng như trầm cảm, tâm thần phân liệt và rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD).
Tiến sĩ Danilo Bzdok từ Đại học McGill (Montreal, Canada), tác giả chính của nghiên cứu, cho biết: “Năm loại thuốc này chưa bao giờ được phân tích cùng nhau về tác động lên não, nhưng chúng có những điểm chung nhất định trong cách thay đổi chức năng não bộ”.
Nghiên cứu của Tiến sĩ Danilo Bzdok cũng cho thấy năm loại chất này có thể xóa bỏ mọi ranh giới và thứ bậc thông thường trong não bộ. “Khi cấu trúc phân cấp bị “san phẳng”, cánh cửa dẫn thẳng vào tiềm thức dường như được mở toang, cho phép chúng ta tiếp cận những phần nguyên bản nhất của tâm trí”.
Từ lâu, giới khoa học đã nỗ lực giải mã cơ chế đằng sau những ảo giác và hiện tượng “tan biến bản ngã” - trạng thái mà ý thức về bản sắc cá nhân hoàn toàn phân rã. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây thường có quy mô nhỏ, khiến việc đưa ra những kết luận chắc chắn trở nên khó khăn. Tiến sĩ Bzdok và các đồng nghiệp cho biết đã phân tích hơn 500 bản quét não từ 267 người tại 5 quốc gia. Đây là nghiên cứu lớn nhất về thuốc thức thần và não người từ trước đến nay.
Dù mỗi loại chất có những tác động riêng biệt, nghiên cứu vẫn chỉ ra sự giao thoa đáng kể trong tương tác giữa các vùng não. Hiệu ứng rõ rệt nhất chính là sự “bắt tay” mạnh mẽ giữa các mạng lưới tư duy bậc cao với các hệ thống sơ khai chuyên trách thị giác và xúc giác.
Bên cạnh đó, những biến đổi sâu sắc còn được ghi nhận tại các vùng não điều khiển thói quen, học tập và vận động. Đáng chú ý, trái ngược với các giả thuyết trước đây, nghiên cứu này tìm thấy rất ít bằng chứng cho thấy các mạng lưới não bộ bị “phân rã” dưới tác động của chất gây ảo giác.
Tiến sĩ Bzdok tin rằng công trình này sẽ đặt nền móng vững chắc cho các nghiên cứu về chất gây ảo giác - một bước đi sống còn nếu muốn đưa chúng trở thành liệu pháp điều trị phổ biến cho các bệnh lý tâm thần.
“Chúng tôi nhận thấy đây là một lĩnh vực đang trỗi dậy và đầy tiềm năng, nhưng với nền tảng cực kỳ mong manh hiện tại, chẳng khác nào “xây nhà trên những que diêm”. Đó là lý do chúng tôi thực hiện nghiên cứu này với tham vọng tạo dựng một cơ sở khoa học kiên cố”, ông chia sẻ.
Đồng tác giả nghiên cứu, Tiến sĩ Emmanuel Stamatakis từ Đại học Cambridge, nói thêm: “Mọi thứ đang thay đổi rất nhanh. Nếu muốn lĩnh vực này trưởng thành một cách có trách nhiệm, chúng ta bắt buộc phải có những bằng chứng khoa học quy mô và thống nhất”.
