Sau gần 10 năm tạm gác hoạt động sáng tác nghệ thuật thuần túy để tập trung vào thiết kế và chế tác đồ gỗ, Nguyễn Ban Ga trở lại với triển lãm “Dư cảnh (Ripples of the day), diễn ra từ ngày 29/9 đến 25/10/2026 tại Manzi Exhibition Space (số 2 ngõ Hàng Bún, Hà Nội). Không lựa chọn những hình thức thể hiện cầu kỳ, nghệ sĩ bắt đầu hành trình trở lại từ chính những vật liệu quen thuộc đã gắn bó với mình trong công việc và cuộc sống.
Mang hình thức một cuộc mở xưởng (Open Studio), “Dư cảnh” là sự kết hợp giữa thiết kế, điêu khắc, nghệ thuật sắp đặt cùng ánh sáng và âm thanh. Đằng sau những hình khối tưởng chừng đơn giản là những trăn trở riêng tư của người nghệ sĩ về ký ức, tình cảm gia đình và nỗi lo trước những cuộc chia xa không thể tránh khỏi.
Khi những vật liệu cũ kể những câu chuyện ký ức
Có lẽ điều khiến “Dư cảnh” trở nên gần gũi nằm ở chỗ những câu chuyện về thời gian và mất mát không được kể bằng những hình ảnh xa lạ, mà bắt đầu từ chính những vật liệu thường ngày.
Ba chất liệu chủ đạo được Nguyễn Ban Ga lựa chọn là bê tông từ một công trình tháo dỡ, đũa tre do cha anh vót thủ công và gỗ dán nhuộm màu. Mỗi chất liệu mang theo một phần ký ức, gắn với những chặng đường khác nhau trong cuộc đời nghệ sĩ.
Bê tông nhắc nhớ quãng thời gian anh từng làm công việc tháo dỡ công trình, nơi những thứ từng được dựng xây rồi cũng đến lúc phải phá bỏ. Gỗ dán gắn liền với một thập kỷ miệt mài trong nghề thiết kế và chế tác nội thất. Riêng những chiếc đũa tre lại mang ý nghĩa đặc biệt hơn cả, bởi đó là dấu vết của tình cảm cha con, của mong muốn níu giữ sự gắn bó trước bước đi không ngừng của thời gian.
 |
Từ những vật liệu vốn chẳng có nhiều điểm chung, Nguyễn Ban Ga tạo nên các hình khối đan xen, chồng xếp và kết nối. Những vết cắt, bề mặt gồ ghề hay dấu tích của quá trình chế tác không bị che giấu mà được giữ lại như một phần của tác phẩm. Ở đó, người xem không chỉ nhận ra sự hiện diện của bàn tay lao động mà còn có thể cảm nhận những tháng ngày đã đi qua, được lưu giữ trong từng thớ gỗ, khối bê tông hay thanh tre nhỏ.
 |
 |
Điều đáng chú ý là nghệ sĩ không tìm cách xóa bỏ những khiếm khuyết của vật liệu để hướng đến sự hoàn hảo. Ngược lại, chính những dấu vết tưởng chừng không trọn vẹn ấy lại trở thành yếu tố tạo nên giá trị biểu đạt. Bởi cũng như ký ức của con người, có những điều không còn nguyên vẹn nhưng vẫn đủ sức gợi nhắc về một khoảng thời gian từng tồn tại.
Từ nỗi niềm riêng đến những suy ngẫm về sự chia xa
Bước vào “Dư cảnh”, người xem bắt gặp những hình khối nằm rải rác trong căn phòng tối, được soi chiếu bởi các vùng sáng khác nhau. Ánh sáng khi rõ nét, khi mờ nhòe, đổ bóng lên tường và làm thay đổi cảm nhận về những vật thể vốn bất động. Xen giữa đó là âm thanh lúc vang lên, lúc lắng xuống, tạo nên những khoảng ngắt để người xem quan sát và tự tìm kiếm ý nghĩa từ tác phẩm.
Một trong những chi tiết giàu sức gợi là hình ảnh những chiếc đũa tre cắm xuống khối bê tông. Từ hình ảnh gợi liên tưởng đến những giọt mưa rơi trên mặt nước, tác phẩm đồng thời nhắc đến “đũa bông” trong nghi lễ tiễn đưa người đã khuất của người Việt. Sự kết nối giữa hai hình ảnh tưởng chừng khác biệt khiến câu chuyện về sự sống và chia ly hiện lên một cách kín đáo mà day dứt.
Những chiếc ghế gỗ nghiêng đổ, khối bê tông chênh vênh hay các vật thể nằm im dưới ánh sáng yếu cũng mang đến cảm giác mong manh, bất định. Chúng gợi nhắc về những điều từng hiện hữu trong cuộc sống nhưng có thể đổi thay hoặc biến mất theo thời gian.
Tuy nhiên, “Dư cảnh” không chỉ dừng lại ở cảm thức mất mát. Từ những suy tư riêng về gia đình và khoảng cách, Nguyễn Ban Ga mở rộng câu chuyện đến những biến chuyển của đời sống, nơi con người luôn phải học cách đối diện với sự thay đổi. Mỗi tác phẩm vì thế không đưa ra một câu trả lời cụ thể, mà dành chỗ cho người xem tự liên hệ với những ký ức, những cuộc gặp gỡ hay chia xa của chính mình.
Sau gần một thập kỷ, sự trở lại của Nguyễn Ban Ga cũng cho thấy những năm tháng tưởng chừng rời xa nghệ thuật thực chất vẫn âm thầm nuôi dưỡng quá trình sáng tạo. Những kỹ thuật chế tác, sự am hiểu vật liệu và trải nghiệm lao động thủ công đã trở thành nền tảng để anh tiếp tục kể câu chuyện của mình bằng một ngôn ngữ nghệ thuật khác.
“Dư cảnh” vì thế không đơn thuần là sự trở lại của một nghệ sĩ, mà còn là dịp nhìn nhận những giá trị được lưu giữ trong những điều bình dị nhất. Bởi đôi khi, thứ còn lại sau một cuộc chia xa không phải là điều gì lớn lao, mà chỉ là một đồ vật cũ, một dấu vết quen thuộc hay một ký ức bất chợt trở về.
