Ngày 24/12/1968, ba phi hành gia Frank Borman, Jim Lovell và William Anders đã trở thành những người đầu tiên đi vào quỹ đạo quanh Mặt Trăng trong một nhiệm vụ tạo tiền đề cho cuộc đổ bộ lịch sử lên Mặt Trăng của nước Mỹ một năm sau đó. Khi nhìn qua cửa sổ của khoang chỉ huy tàu Apollo 8, họ đã thoáng thấy hành tinh xanh mà họ vừa rời đi, mái nhà chung của toàn bộ nhân loại. Ông Anders dùng chiếc máy ảnh Hasselblad 500EL đã được tinh chỉnh để chụp lại khoảnh khắc mang tính biểu tượng nay được gọi là Trái Đất mọc.
Đây được đánh giá là một trong những hình ảnh có sức ảnh hưởng nhất mọi thời đại, được cho là nguồn cảm hứng cho phong trào bảo vệ môi trường toàn cầu đang nở rộ lúc bấy giờ. Ông Anders từng chia sẻ vào năm 2018 rằng: “Sau bức hình đó, mọi người đều nhận ra rằng chúng ta đang sống trên một hành tinh mỏng manh và cần phải chăm sóc nó”.
Giờ đây, NASA đang có cơ hội tạo ra một bức ảnh mới trong khuôn khổ sứ mệnh Artemis II - chuyến bay vòng quanh Mặt Trăng kéo dài 10 ngày vừa được phóng vào ngày 1/4 với lộ trình tương tự Apollo 8. Đây là sứ mệnh đầu tiên trong hơn 50 năm qua, đồng thời mở đường cho một cuộc đổ bộ mới lên Mặt Trăng mà cơ quan không gian của Mỹ dự kiến sẽ hoàn tất vào năm 2028.
Cũng trong tuần này, các phi hành gia của NASA gồm Reid Wiseman, Victor Glover và Christina Koch, cùng với phi hành gia người Canada Jeremy Hansen, sẽ bay cách mặt khuất của Mặt Trăng hơn 6.400 km, trên một quỹ đạo bay đưa họ tiến sâu vào không gian xa nhất trong lịch sử. Một trong những ưu tiên của họ chính là tìm kiếm cơ hội chụp bức ảnh “Trái Đất mọc” thứ hai có thể sánh ngang với bản gốc về tầm quan trọng và sự kỳ diệu.
Các phi hành gia Artemis có thể nhìn thấy gì?
Một phần làm nên sự kỳ diệu của bức ảnh Trái Đất mọc đầu tiên là tính tự phát, được chụp trong một khoảnh khắc đầy ngẫu hứng. Nhưng lần này, các phi hành gia sẽ biết trước họ nên tìm kiếm cái gì. Vào tháng 8/2025, Xưởng Hình ảnh Khoa học của NASA đã công bố một đoạn video mô phỏng những gì các phi hành gia Artemis II có thể nhìn thấy qua cửa sổ trong quá trình bay ngang qua Mặt Trăng, dự kiến diễn ra vào ngày thứ sáu của hành trình.
Ở góc nhìn này, cảm nhận khi thấy Trái Đất sẽ nhỏ hơn so với góc độ từ bức ảnh ban đầu. Đó là do khoảng cách tiếp cận gần nhất của tàu Artemis II với Mặt Trăng sẽ là khoảng 7.000 km tính từ bề mặt. Ngược lại, Apollo 8 bay lướt qua chỉ cách bề mặt Mặt Trăng khoảng 97 km.
Hơn nữa, NASA không biết chính xác Mặt Trăng sẽ được chiếu sáng như thế nào khi các phi hành gia bay qua đó. Các điều kiện sẽ phụ thuộc vào thời điểm các phi hành gia tiến hành kích hoạt động cơ nhằm đưa họ rời khỏi quỹ đạo Trái Đất và hướng tới Mặt Trăng. Quá trình này được lên lịch vào thời điểm hơn 24 giờ sau khi phóng. Tuy nhiên, thời gian thực tế có thể xê dịch. Trong ngày đầu tiên của sứ mệnh, phi hành đoàn sẽ tiến hành kiểm tra các hệ thống nước, không khí và khả năng cơ động của tàu vũ trụ. Nếu nhóm cần thêm thời gian để khắc phục sự cố, góc nhìn từ phía sau Mặt Trăng có thể thay đổi và một phần - hoặc toàn bộ - bề mặt của Mặt Trăng có thể bị chìm trong bóng tối.
Ngay khi các phi hành gia thực hiện quá trình đốt động cơ này, NASA sẽ có một bức tranh rõ ràng hơn về các điều kiện ánh sáng cho bất kỳ bức ảnh “Trái Đất mọc” mới nào.
Chuyên gia trực quan hóa dữ liệu cấp cao của NASA Ernie Wright giải thích, bất kể ánh sáng có ra sao, sẽ có hai cơ hội để thu cả Trái Đất và Mặt Trăng vào trong cùng một khung hình. Ông Wright chia sẻ: “Kế hoạch của chúng tôi sẽ là quan sát cả cảnh Trái Đất lặn và Trái Đất mọc”. Khoang tàu sẽ di chuyển cực kỳ nhanh, hai cơ hội này sẽ chỉ cách nhau khoảng 45 phút và diễn ra khi con tàu nằm ngoài phạm vi liên lạc với trung tâm kiểm soát ở Houston khi đang ở nửa khuất của Mặt Trăng.
Khoảng thời gian 45 phút đó là cơ hội duy nhất mà họ có được. Khác với các sứ mệnh Apollo, phi hành đoàn Artemis II sẽ không đi vào quỹ đạo Mặt Trăng mà chỉ bay vòng qua Mặt Trăng một lần duy nhất.
Khoang tàu Orion có tổng cộng năm cửa sổ - một cửa sổ ghép nối hướng lên trên và bốn cửa sổ hướng về phía trước nằm cùng trên một vách của con tàu. Bà Kelsey Evans Young, Trưởng bộ phận khoa học Mặt Trăng của sứ mệnh Artemis II, cho biết, chính qua một trong bốn cửa sổ chính này, các phi hành gia sẽ chụp bức ảnh Earthrise tiếp theo. Theo ông David Melendrez, người phụ trách tích hợp hình ảnh tàu Orion tại NASA, phi hành đoàn sẽ sử dụng hai máy ảnh DSLR Nikon D5 cầm tay để ghi lại những khoảnh khắc này.
Bà Young cho biết: “Tổng cộng, chúng tôi sẽ có ba giờ để phi hành đoàn chụp ảnh và tiến hành quan sát Mặt Trăng trực tiếp bằng lời nói”. Do mắt người có khả năng phát hiện những thay đổi màu sắc tinh tế trên Mặt Trăng tốt hơn nhiều so với tàu vũ trụ robot, phi hành đoàn đã được giao nhiệm vụ chụp ảnh bề mặt một cách chi tiết, cũng như ghi lại những chớp sáng do va chạm của các thiên thạch lao xuống bề mặt trong quá trình tàu bay ngang qua.
Khơi dậy sự kinh ngạc trên toàn thế giới
Có thể thấy,NASA đang dồn rất nhiều tâm huyết vào các hình ảnh của sứ mệnh Artemis II. “Chúng tôi đại diện đem nhiệm vụ này đến với toàn thế giới”, ông Melendrez chia sẻ.
Đây là một cơ hội để truyền cảm hứng và sự kinh ngạc trên quy mô toàn cầu. Năm 1968, khi bức ảnh Trát Đất mọc ban đầu ra đời, là một năm đầy rẫy bất ổn và bạo lực lan rộng. Đối với nhiều người, tàu Apollo 8 và bức ảnh Earthrise là một điểm sáng trong một năm đầy rắc rối, một lời nhắc nhở rằng con người chúng ta cùng chia sẻ chung một mái nhà trong vũ trụ.
Ông Melendrez chia sẻ: “Khi chứng kiến mọi xung đột và những biến động đang xảy ra trên thế giới ngày nay, tôi nghĩ điều thực sự quan trọng là hãy xem chúng ta như một thể thống nhất. Bạn nhìn vào bức ảnh đó, không có biên giới nào trong bức ảnh, mà chỉ có tất cả chúng ta. Tôi nghĩ đó là một trong những thông điệp lớn nhất mà con người có thể rút ra, nhằm nhắc nhở mọi người, nhắc nhở tất cả chúng ta rằng đó là ngôi nhà chung. Và tất cả đều phải chia sẻ nó”.
