Cơn bấc già đến rất bất ngờ. Năm ngoái, tôi về quê chiều muộn, chạy tới Cà Ná thì gặp cơn gió bấc già đầu tiên, dọc đường từ đó về Phan Rang những cây cành mơn mởn mới trổ xanh trong mùa mưa bị gió ném la liệt trên đường. Về tới rẫy thì một vườn đầy lá xanh bị gió tuốt. Tội nghiệp cây sứ trắng xum xuê bị bẻ gần hết lá.
Sau cái ngày gió kinh hoàng ấy là những tháng liên tục bấc già đến qua Tết, nhưng thổi đều hơn, chỉ thỉnh thoảng mới lồng lên như ngựa. Đó cũng là mùa xuống giống màu và cây vụ đông.
Bấc già thì những đứa da khô như tôi sẽ đen và mốc thếch. Da chết, cào nhẹ một cái trên cánh tay sẽ để lại một vệt trắng như phấn. Gió mạnh và khô, da tóc khét mù.
Những ngày bấc già xa xưa đã có khi thôi thúc tôi mau lớn để không phải đi học nữa, để được đi... chăn vịt. Là những ngày bé đội bao rau heo đi dọc mấy cây số từ xóm Cũ về nhà trên đường ray xe lửa. Lạnh và đói, nhìn mấy tay chăn vịt nhóm củi thổi cơm chiều bên cái chòi vịt trải rơm, thấy tiêu dao và ấm áp quá. Đi trên đường ray, thỉnh thoảng phải né ra khi tàu đến, nhìn đoàn tàu sáng choang cứ nghĩ mình là thằng bé bên gốc đa xóm chợ của Thạch Lam.
Bấc non rồi đến bấc già của tuổi mới lớn, là mùa hay tương tư. Của người xóm rẫy là mùa vào vụ hành tỏi. Của người trồng lúa là vụ mùa. Cái mùa thất bát nhất năm, lúa không đẻ nhánh nên ít gié, mỗi bông lúa chẳng bao nhiêu hạt. Giờ kinh tế đỡ hơn, mùa này gặt xong người ta không gieo lúa nữa. Cắm mặt vào đồng cũng không có thu nhập, mà nếu cuối tháng Mười âm lịch lụt to có khi mất trắng. Có những khoảng ruộng người ta không gặt vì sợ lỗ công, cho các chủ vịt thả vào ăn, đổi lại được trả mấy trăm ngàn.
Mùa bấc, người già xóm rẫy ngồi bậc cửa nhìn ra nghĩ về một cái Tết đang gần đến. Nhà nhà lại nỗi lo tết nhất cúng quẩy. Rồi Tết lại mong một năm mới làm ăn khấm khá cho đỡ nghèo. Nhưng rồi đến Tết năm sau lại vẫn ngồi bậc cửa nhìn ra mà mong một năm mới khác. Cái lo toan ngày ấy cứ mỗi năm lặp lại, đơn điệu trong khó nghèo như thế.
Nhưng những ngày này cũng có nhiều thứ để vui. Ngưng gió, mưa một cơn là có thể đi nhặt cá rô ngược nước chạy trên đường. Còn ngày bấc già, chập choạng tối đi men bờ cỏ đìa nước có thể nhặt được cá lóc nhảy lên bờ, thường là cả đôi, to hơn cán cuốc. Vùi trong rơm nóng, cái mùi khen khét thơm của vảy cá lẫn mỡ cá cháy quyến rũ lạ lùng. Với những đứa biết rượu sớm như tôi, nó càng quyến rũ hơn.
Giữa mùa bấc già là xuống giống hoa cúc, hoa vạn thọ chờ bán Tết. Là heo gà trong chuồng có nhiệm vụ rõ ràng, con nào dành cúng, con nào đụng thịt chia Tết với xóm giềng. Nhà cửa thì đã được giằng néo chống gió nên gần Tết chỉ dọn dẹp chứ ít phải sửa sang thêm.
Giữa những ngày đồng rẫy bạc phếch vì gió, đất được lên luống, một sáng mai ra thấy mầm xanh lấm tấm rồi hôm sau đã mướt xanh khắp rẫy. Thì, giữa những khắc nghiệt thiên nhiên cũng vẫn xanh được chút màu hy vọng.
