Nhiều tháng nay, người bán vé số tại hai tỉnh này phản ánh rất khó hiểu khi Ninh Thuận và Đắk Nông lập các đoàn liên ngành để kiểm tra, phát hiện nhằm xử phạt người bán vé số của các công ty xổ số miền Nam được bán tại địa bàn hai tỉnh này. Đối tượng nhắm đến trực tiếp là các đại lý vé số và người bán vé số dạo trên địa bàn. Hình thức xử lý ngoài xử phạt là thu giữ hoặc cắt góc các tờ vé số được bán “lộn mâm”, khiến các tờ vé số này mất hết giá trị nếu có trúng thưởng cũng không được nhận giải.
Việc cắt góc này cũng giống vụ tờ vé số của công ty xổ số kiến thiết Thừa Thiên Huế được một người mua ở Quảng Nam trúng giải đặc biệt, nhưng vì bị ướt mưa tờ vé số bị rách một chút nên công ty xổ số Thừa Thiên Huế từ chối trao giải, dù qua giám định của cơ quan chuyên môn thì tờ vé số này là thật và với nhận diện bằng mắt thường có thể đọc rõ các chữ số trúng giải.
Căn nguyên của việc này là từ thông tư 75/2013 của Bộ Tài chính phân chia “ngành xổ số kiến thiết” thành 3 khu vực hoạt động với 3 Hội đồng xổ số kiến thiết, gồm: miền Bắc, miền Trung và miền Nam. Công ty xổ số hai tỉnh Ninh Thuận và Đắk Nông thuộc miền Trung nhưng hai tỉnh này lại có địa lý nằm giáp ranh với các tỉnh thuộc miền Nam như Bình Thuận, Bình Phước. Như vậy, các đại lý, người bán vé số dạo lấy vé số của miền Nam để phát hành trên địa bàn miền Trung (Ninh Thuận, Đắk Nông) là điều khá dễ dàng.
Chính việc phát hành vé số chồng lấn địa bàn này thông qua các đại lý, người bán vé số dạo đã khiến công ty xổ số Ninh Thuận và Đắk Nông thất thu. Ông Trần Phú Thọ, Giám đốc công ty xổ số kiến thiết Đắk Nông, cho biết vấn đề bán vé số miền Nam trên địa bàn tỉnh Đắk Nông đã khiến doanh thu bán vé số miền Trung giảm gần 40% so với năm 2023.
Tại sao Bộ Tài chính phải chia “miếng bánh” xổ số kiến thiết ra làm ba phần Bắc - Trung - Nam như vậy? Cũng theo ông Thọ, chia như vậy “là cần thiết và là giải pháp hợp lý để bảo vệ sự phát triển bền vững của ngành, đồng thời duy trì sự công bằng trong phân phối lợi nhuận và cơ hội phát triển cho các công ty xổ số ở từng vùng miền”.
Ông Thọ lý giải trên báo Thanh niên: “Bộ Tài chính đã căn cứ vào điều kiện kinh tế - xã hội của từng vùng để phân chia khu vực hoạt động kinh doanh xổ số cho phù hợp. Nếu hiện nay, chúng ta không còn phân chia “vùng bán vé số” sẽ có nguy cơ các công ty xổ số từ miền Nam, vốn có lợi thế về quy mô thị trường tiêu thụ lớn và tiềm lực tài chính mạnh, sẽ dễ dàng thâu tóm thị phần, khiến các công ty xổ số ở khu vực miền Trung và miền Bắc, vốn đang có quy mô nhỏ và doanh thu thấp, gặp khó khăn lớn và có thể bị loại bỏ khỏi thị trường. Việc các công ty xổ số miền Nam với doanh số phát hành 130 tỉ/ngày/công ty so với chỉ 3 tỉ/ngày/công ty của các công ty miền Trung như hiện nay có thể tạo ra một sự chênh lệch quá lớn, không chỉ trong việc cạnh tranh thị trường mà còn trong khả năng đầu tư, phát triển sản phẩm, cải tiến dịch vụ, và duy trì sự ổn định tài chính”.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, toàn miền Bắc hiện nay chỉ phát hành duy nhất một tờ vé số truyền thống do Hội đồng xổ số kiến thiết miền Bắc điều phối. Ngày 1/10/1993, tờ vé số Xổ số kiến thiết miền Bắc được phát hành chung bởi công ty xổ số kiến thiết của các tỉnh, thành phố thuộc khu vực miền Bắc (từ Hà Tĩnh trở ra). Đến năm 2004 thì cơ chế cùng phát hành một tờ vé số này tạm dừng, thay vào đó là cơ chế thị trường chung, tức là mỗi công ty xổ số tự in vé số và tự bán trong thị trường chung là miền Bắc.
Cơ chế phát hành thị trường chung này đã bộc lộ những khiếm khuyết không phù hợp với thị trường miền Bắc, một số công ty thành viên đã phải ngừng phát hành loại hình xổ số truyền thống vì nguy cơ không đảm bảo hiệu quả kinh doanh. Và đến tháng 7/2009 cho đến hiện tại thì trở lại cơ chế phát hành liên kết một tờ vé Xổ số kiến thiết miền Bắc.
Như vậy, doanh số chỉ 3 tỉ/ngày/công ty của các công ty miền Trung so với doanh số phát hành 130 tỉ/ngày/công ty của miền Nam như hiện nay, thiết nghĩ các công ty xổ số miền Trung nên học tập mô hình của các công ty xổ số miền Bắc. Đây cũng là chủ trương cần thực hiện về tinh gọn bộ máy nhằm hoạt động hiệu quả và chống lãng phí của Đảng, Nhà nước. Một công ty xổ số tỉnh, thành chiếm trọn một trụ sở với rất nhiều nhân sự, in và tự phát hành vé số nhưng kém hiệu quả…, cũng là một sự lãng phí cần thiết phải tránh.
Bộ Tài chính cũng cần xem lại các thông tư đã ban hành khi phân chia địa bàn trong việc phát hành vé số, vì đã tạo ra sự “độc quyền” trong buôn bán, chẳng khác nào “ngăn sông, cấm chợ” vốn đã bị loại bỏ từ năm 1986 khi đất nước ta chuyển sang cơ chế thị trường.
Lực lượng chủ yếu để giúp các công ty xổ số phát hành vé số truyền thống là những người bán vé số dạo, phần lớn họ là những người già yếu, tàn tật, trẻ em, nghèo khổ... Họ bán vé số chỉ mong cầu đủ miếng cơm ăn hàng ngày, không trở thành gánh nặng của gia đình và làm phiền xã hội. Ngoài ra, họ không nhận được gì khác từ các công ty xổ số như lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn… Có thể hiểu rằng, các công ty xổ số đang sử dụng lao động mà không phải trả bất cứ một đồng nào. Đã vậy, hà cớ gì Ninh Thuận, Đắk Nông phải lập đoàn kiểm tra liên ngành để xử phạt họ, chẳng khác nào “bóp bụng” người nghèo già yếu, trẻ em bất hạnh, người tàn tật vốn đã đói và khổ lắm rồi.
