Ranh giới mong manh giữa đam mê và hiện thực
Theo thống kê của Hội Khoa học An toàn Vệ sinh Lao động Việt Nam năm 2023, tần suất tai nạn lao động trong một năm của các nghệ sĩ xiếc lên tới gần 40%, gấp 20 lần so với mức độ tai nạn lao động trong ngành công nghiệp sản xuất thông thường. Những tai nạn như ngã gãy tay, gãy chân, thậm chí liệt nửa người, nguy hiểm đến tính mạng... luôn hiện hữu, rình rập trong quá trình luyện tập, trình diễn của các nghệ sĩ xiếc.
Nói đến nghệ thuật xiếc, người ta có thể hình dung ra ngay không gian lấp lánh của sân khấu tròn, nơi người nghệ sĩ phô diễn sức mạnh, sự khéo léo và lòng dũng cảm. Rạp xiếc là nơi luôn rộn ràng những tiếng hò reo, cổ vũ của khán giả, những tiếng cười sảng khoái, những ánh mắt trầm trồ ngưỡng mộ… Nhưng đằng sau hào quang trên sân khấu, cuộc sống của các nghệ sĩ xiếc là một hành trình gian nan. Mồ hôi, nước mắt và cả máu của họ đã thấm đẫm trên con đường chinh phục đỉnh cao nghệ thuật, vượt qua giới hạn của con người.
Theo nghiệp diễn xiếc, các diễn viên phải luyện tập, làm quen từ lúc còn nhỏ, khi mà cơ thể còn đang mềm dẻo. Song song với việc học văn hóa là những buổi vặn mình, uốn nắn, chỉ ăn rồi tập luyện nhuần nhuyễn các kỹ năng cơ bản.
 |
| Diễn viên xiếc Đặng Hồng Thắm vẫn luôn giữ ngọn lửa nghệ thuật cháy bỏng trong suốt gần 30 năm gắn bó với xiếc. Ảnh: Nhân vật cung cấp |
“Quả thật, xiếc là nghề đầy rủi ro và đôi khi phải đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt, thậm chí là cả máu. Nhưng mỗi khi bước ra sân khấu, nhìn thấy ánh mắt trầm trồ, những tràng pháo tay của khán giả, tôi lại cảm thấy mọi vất vả đều xứng đáng. Đam mê và trách nhiệm với nghề đã giúp tôi kiên trì đến hôm nay”, diễn viên xiếc vòng Đặng Hồng Thắm tâm sự.
 |
| Người diễn viên xiếc luôn đứng trước ranh giới giữa đam mê và hiện thực cuộc sống khốc liệt. Ảnh: Trọng Hiếu |
Khi ánh đèn sân khấu tắt, người nghệ sĩ trở lại cuộc sống thường nhật với muôn vàn suy tư, đặc biệt là nỗi lo về thu nhập đầy bấp bênh của nghề xiếc. Nghề xiếc vốn không mang lại thu nhập cao, thậm chí còn thấp hơn so với nhiều ngành nghề khác, dù người diễn viên phải đối mặt với không ít hiểm nguy. Thậm chí, đến ngưỡng ngoài 30 tuổi, kể cả nam hay nữ, dù chăm chỉ tập luyện duy trì đến mấy thì thể chất cũng không cho phép họ làm được những điều khó nhằn như thời trẻ, cơ thể thay đổi khiến việc giải nghệ không muốn cũng buộc phải đến.
Không ngừng nỗ lực để thu hút đa dạng khán giả
Những năm gần đây, nghệ thuật xiếc ngày càng tự làm mới mình bằng nhiều cách khác nhau để đem đến những màn biểu diễn mãn nhãn cho khán giả, tiếp cận nhiều đối tượng hơn chứ không đơn thuần chỉ là trẻ em. Công chúng phần nào đã có một cái nhìn khác trước dành cho bộ môn nghệ thuật xiếc, không còn đơn thuần là “xiếc chỉ dành cho trẻ con”. Các vở diễn xiếc được kết hợp với nhiều hình thức văn hóa khác nhau như cải lương với xiếc, múa rối với xiếc hay kết hợp cả những yếu tố văn hóa các nước như ninja, K-Pop với xiếc đã đánh dấu bước đầu thành công trong việc khai thác một hướng đi mới thu hút khán giả.
 |
“Cùng hợp sức để mang tới những sản phẩm nghệ thuật đặc biệt" là một trong những định hướng được Liên đoàn Xiếc Việt Nam đặt ra. Ảnh: Trọng Hiếu |
 |
“Cùng hợp sức để mang tới những sản phẩm nghệ thuật đặc biệt" là một trong những định hướng được Liên đoàn Xiếc Việt Nam đặt ra. Ảnh: Trọng Hiếu |
Nhìn về tương lai, xiếc Việt Nam đang có nhiều cơ hội, dựa trên nền tảng giáo dục vững chắc và sự nỗ lực đổi mới không ngừng. Những sáng tạo táo bạo, kết hợp với công nghệ tiên tiến có thể đưa nghệ thuật xiếc lên một bước tiến mới, góp phần xây dựng một diện mạo văn hóa đa dạng và phong phú cho nghệ thuật sân khấu.
Trong bối cảnh nghệ thuật xiếc phải đối mặt với những thách thức từ sự thay đổi thị hiếu khán giả và sự cạnh tranh với các loại hình giải trí hiện đại. Những năm gần đây, xiếc Việt đã có những bước chuyển mình đáng kể. Không còn bị bó hẹp trong suy nghĩ “xiếc chỉ dành cho trẻ em”, bạn Linh Lan - sinh viên Đại học Kinh tế Quốc dân chia sẻ về cảm nhận sau khi thưởng thức các tiết mục biểu diễn nghệ thuật xiếc: “Để mang lại những phần trình diễn đỉnh cao như vậy cho khán giả, các nghệ sĩ chắc hẳn đã phải rất vất vả, nỗ lực luyện tập, tỉ mỉ trong từng khâu chuẩn bị và biểu diễn. Mình thấy rằng sự mong chờ của mình qua từng tiết mục rất xứng đáng, cảm giác như mình được dẫn dắt đi qua hàng loạt những bất ngờ liên tục”.
 |
| Bạn Linh Lan (bên phải) luôn dành một tình cảm đặc biệt cho nghệ thuật biểu diễn xiếc. Ảnh: Trọng Hiếu |
Diễn viên xiếc Đặng Hồng Thắm tin rằng xiếc vẫn có chỗ đứng nếu biết cách làm mới và sáng tạo trong từng tiết mục: “Tôi nghĩ xiếc cần được đầu tư nhiều hơn về kịch bản, âm nhạc và hiệu ứng sân khấu để tạo ra những màn trình diễn hấp dẫn, hiện đại và gần gũi với giới trẻ. Ngoài ra, chúng ta cũng nên tăng cường quảng bá qua các nền tảng mạng xã hội, tổ chức nhiều chương trình biểu diễn kết hợp giữa xiếc và các loại hình nghệ thuật khác. Quan trọng nhất, xiếc phải luôn có những câu chuyện ý nghĩa phía sau mỗi tiết mục để chạm đến trái tim người xem.”
Không chỉ dừng lại ở việc làm mới nội dung, Liên đoàn Xiếc Việt Nam còn đặt ra tầm nhìn dài hạn trong việc phát triển xiếc dài hạn. Với phương châm “Cùng hợp sức để mang đến những sản phẩm nghệ thuật đặc biệt”, những sáng tạo táo bạo đang dần được triển khai. Việc ứng dụng công nghệ tiên tiến như hiệu ứng ánh sáng, âm thanh và các kỹ thuật dàn dựng sân khấu hiện đại hứa hẹn sẽ tạo nên những buổi biểu diễn hoành tráng, đầy cảm xúc. Đây không chỉ là bước tiến giúp nâng cao chất lượng nghệ thuật mà còn là cầu nối đưa văn hoá Việt Nam đến gần hơn với bạn bè quốc tế.
Hơn nữa, nền tảng giáo dục và đào tạo chuyên sâu cho các nghệ sĩ trẻ cũng đang được chú trọng. Các khóa học kỹ năng biểu diễn hiện đại, kết hợp cùng những giá trị truyền thống, tạo ra một thế hệ nghệ sĩ mới đầy triển vọng, sẵn sàng chinh phục khán giả trong và ngoài nước. Với sự đồng lòng từ nghệ sĩ, nhà quản lý và khán giả, xiếc Việt Nam đang từng bước hồi sinh mạnh mẽ, khẳng định vị thế của mình trong lòng nghệ thuật sân khấu.
