Mang trên mình vẻ đẹp kỳ bí qua những giá trị văn hóa lịch sử từ thời Chămpa để lại, Thánh địa Mỹ Sơn được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới từ năm 1999. Từ đó đến nay, khu di tích luôn là một trong những điểm đến ưa thích của du khách quốc tế mỗi khi đặt chân đến Quảng Nam.
Qua sự tàn phá của chiến tranh, cùng điều kiện thời tiết khắc nghiệt ở miền Trung, Mỹ Sơn đã dần mai một theo năm tháng. Nhưng dấu ấn về văn hóa, lịch sử vẫn còn đó, vẫn là một kho tàng vô giá cho công tác khảo cổ và khám phá dấu vết xưa.
 |
Thánh địa Mỹ Sơn mang nhiều giá trị lịch sử, văn hoá. |
“Thay áo”, hút khách
Với quy mô rộng lớn, du khách đến với Mỹ Sơn sẽ được trung chuyển bằng xe điện hoặc đạp xe từ khu cổng chính vào trung tâm các khu tháp. Đa số khách quốc tế đến Mỹ Sơn sẽ chọn phương tiện xe đạp để vừa ngắm cảnh, vừa ghi lại hình ảnh của những dấu vết cổ xưa. Đồng thời, đạp xe sẽ giúp du khách cảm nhận rõ hơn sự thay đổi từng ngày của khu thánh địa.
Một du khách người Pháp, khi trở lại Mỹ Sơn sau hơn 10 năm tỏ ra bất ngờ với sự thay đổi của nơi này. “Tôi và vợ đến Việt Nam lần thứ 2, chúng tôi chọn Mỹ Sơn và Hội An là điểm đến đầu tiên, bởi chúng tôi thích sự cổ kính. Đây cũng là lần thứ 2 tôi quay lại nơi này và thật sự bất ngờ khi Mỹ Sơn đã thay đổi rất nhiều”, du khách nhận xét.
Như miêu tả của du khách này, Mỹ Sơn nay đã khoác lên mình màu áo mới, khang trang hơn, vững chắc hơn nhưng vẫn giữ nguyên được sự kỳ bí, tương xứng với hình ảnh của một khu di sản được UNESCO công nhận.
Ông Nguyễn Công Khiết, Giám đốc BQL khu di sản văn hóa Mỹ Sơn, kể rằng: “Thời gian gần đây, rất nhiều du khách đến đây đã tỏ ra bất ngờ khi đứng trước các khu tháp cổ, khác với những tư liệu họ đã tìm thấy trên internet. Kéo theo đó, lượng du khách đến với Mỹ Sơn đang tăng rất nhiều so với trước đây.”
 |
Từ sau đợt trùng tu năm 2022 kết thúc, lượng khách du lịch đến với Mỹ Sơn tăng trở lại. |
Theo lời ông Khiết, quá trình trùng tu, bảo tồn đã giúp cho khu di sản Mỹ Sơn mang một diện mạo mới, tạo ra nhiều điểm tham quan hơn cho du khách. Thay vì trước đây, du khách chỉ tập trung vào tham quan ở khu tháp chính, nay du khách có thể tham quan ở những khu tháp lân cận vừa được trùng tu, phục hồi.
Những khu tháp K, H, A trở nên nổi bật, thu hút ánh nhìn bằng sự vững chắc sau khi được trùng tu, tôn tạo, từ dự án hợp tác giữa hai nước Việt Nam và Ấn Độ. Sau hơn 5 năm trùng tu, từ 2016-2022, các khu tháp này đã được gia cố, chống xuống cấp, phục hồi các mảng tường, công trình kiến trúc, tạo sự bền vững lâu dài. Đặc biệt, trong số các kiến trúc vừa được phục hồi, có kiến trúc A1, được cho là kiệt tác Mỹ Sơn với chiều cao lên tới 24m.
“Từ những khu tháp vừa được trùng tu sừng sững, vững chắc, nhận được sự quan tâm, yêu thích của du khách, nhìn sang những khu tháp trong tình trạng đang ‘thoi thóp’ chờ sập, những người làm công tác quản lý như chúng tôi không khỏi xót xa và nuôi hy vọng về một ngày không xa tất cả sẽ được phục dựng lại...”, ông Khiết chia sẻ.
 |
Khu tháp F xuống cấp nghiêm trọng phải dựng mái tôn để bảo vệ. |
Gỡ rối để tiếp tục
Mỹ Sơn thời điểm những ngày đầu tháng 3 tấp nập khách du lịch đến tham quan trải nghiệm. Xen lẫn với du khách có hàng chục công nhân đang phơi mình giữa nắng, khẩn trương dựng rào, đo đạc, phát quang cây cỏ nhằm chuẩn bị cho một công cuộc “ứng cứu” tiếp theo với khu tháp F và khu tháp E.
Khu tháp F và khu tháp E là hai khu này được đánh giá có quy mô rất lớn kèm niên đại lâu đời từ thế kỷ thứ 8. Hiện nay, các tháp trong cả hai khu đã xuống cấp nghiêm trọng, buộc phải che tôn để bảo vệ hoặc dùng trụ sắt chống đỡ. Vì vậy, quá trình đo đạc, chuẩn bị phục vụ trùng tu diễn ra rất cẩn thận.
Giám đốc BQL khu di sản văn hóa Mỹ Sơn cho hay: “Ấn Độ sẽ tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong việc trùng tu hai khu tháp F và E với nguồn kinh phí được tài trợ lên tới 4 triệu USD. Quá trình chuẩn bị đang được các bên liên quan tiến hành. Để việc trùng tu diễn ra thuận lợi, vẫn còn vài vấn đề cần được khẩn trương giải quyết".
 |
Hàng chục công nhân lành nghề ở địa phương tham gia công tác trùng tu. |
Vấn đề đáng lo ngại đầu tiên đến từ nguồn nhân lực. Trong 20 năm qua, có khoảng 100 công nhân đã được đào tạo và có kinh nghiệm trong công tác trùng tu, nhưng đến nay chỉ còn khoảng 40 người sẵn sàng làm việc. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến nguồn thu nhập khi không ít công nhân đã than thở về mức thù lao chưa tới 250 nghìn đồng/ngày.
Một công nhân với hơn 10 năm kinh nghiệm, chia sẻ: “Mỗi năm chúng tôi chỉ làm khoảng 4-5 tháng, công việc thiếu ổn định, lại phải làm việc trong điều kiện khắc nghiệt nhưng mức thu nhập thấp hơn nhiều so với làm thợ xây, phụ hồ, khiến chúng tôi rất băn khoăn”.
Ngoài ra, vật liệu gạch phục vụ trùng tu cũng là một vấn đề đáng quan tâm. Từ năm 2003 đến nay, lò gạch của ông Nguyễn Quá là nơi duy nhất có thể cung cấp loại gạch tương đồng với gạch cổ. Tuy nhiên vừa qua, lò gạch này đã phải dừng hoạt động vì nằm trong khu dân cư. Dù lượng gạch còn lại để phục vụ công tác trùng tu vẫn đảm bảo đủ dùng trong năm 2025 nhưng về lâu dài lò gạch ông Quá cần sớm được khôi phục sản xuất.
 |
Chuyên gia Ấn Độ đồng hành cùng công cuộc trùng tu Mỹ Sơn. |
Ông Phan Thái Bình, Phó Chủ tịch thường trực UBND tỉnh Quảng Nam đã chỉ đạo các cơ quan liên quan khẩn trương khảo sát chọn vị trí thích hợp để lò gạch ông Nguyễn Quá sớm hoạt động trở lại và yêu cầu lò gạch này chỉ tập trung sản xuất gạch phục vụ công tác trùng tu, bảo tồn.
Đồng thời, ông Bình cũng chỉ đạo Sở Tài chính hướng dẫn cho các bên liên quan xử lý vướng mắc liên quan đến vấn đề thù lao cho các công nhân thực hiện công tác trùng tu tại Mỹ Sơn. Theo quan điểm rằng: “Đây là những công nhân lành nghề, có tay nghề cao trong phục dựng di tích.”
Mỹ Sơn đẹp, Mỹ Sơn huyền bí, Mỹ Sơn mang trong mình giá trị lớn lao về văn hóa lịch sử... Mỹ Sơn sẽ ngày càng ấn tượng hơn sau khi được hồi sinh lại dáng vẻ ban đầu. Di sản văn hóa thế giới này chắc chắn sẽ ngày càng thu hút khách du lịch đến với Quảng Nam nói riêng và cả đất nước Việt Nam.
Như lời du khách Lê Huy Tuấn, đến từ Hà Nội, chia sẻ: “Những miền di sản cổ xưa, tâm linh luôn tồn tại một vẻ đẹp huyền bí có sức hút rất đặc biệt, Mỹ Sơn là một nơi như vậy”.
Trong hơn 5 năm (2016-2022) tu bổ, tôn tạo di sản văn hóa Thế giới Mỹ Sơn, các nhà khoa học đã phát hiện được 734 hiện vật các loại, trong đó có những hiện vật độc đáo của nền điêu khắc Chămpa, phục vụ công tác trưng bày và nghiên cứu lịch sử văn hóa Chăm. Đặc biệt, trong quá trình bóc tách lớp đất bị vùi lấp trong lòng tháp A10, các chuyên gia Ấn Độ và Việt Nam đã phát hiện một đài thờ sa thạch với Linga - Yoni liền khối còn nguyên vẹn. Đây là bộ Linga - Yoni liền khối lớn nhất của nền điêu khắc Chămpa được tìm thấy đến nay, đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trình Chính phủ công nhận là Bảo vật Quốc gia.
