Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 3, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấm mạnh: Sau một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp, bộ máy mới thể hiện tính ưu việt, phù hợp, thông suốt, phát huy hiệu quả, nhưng chất lượng vận hành còn chưa đồng đều, nhất là ở cấp cơ sở.
theo đó, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Tạ Văn Hạ hoàn toàn thống nhất với đánh giá của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước. Vị đại biểu Quốc hội đoàn Đà Nẵng cho rằng, đây là một nhận định rất khách quan, toàn diện và đúng với thực tiễn sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá, sau một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã thể hiện tính ưu việt, nhưng chất lượng vận hành còn chưa đồng đều, nhất là ở cấp cơ sở. Ông nhìn nhận như thế nào về đánh giá này?
Sau một năm triển khai, những kết quả bước đầu là rất đáng ghi nhận. Bộ máy từng bước được tinh gọn, chức năng, nhiệm vụ được sắp xếp hợp lý hơn; việc phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh; nhiều thủ tục hành chính được giải quyết nhanh hơn; chính quyền cơ sở ngày càng phát huy vai trò là cấp gần dân, sát dân và trực tiếp phục vụ Nhân dân.
Điều quan trọng nhất là chúng ta cùng nhìn nhận đúng bản chất của cuộc cải cách này "Không chỉ là cuộc cải cách nhằm giảm đầu mối hay tinh giản biên chế đơn thuần, mà là một cuộc cải cách về tư duy quản trị quốc gia" chuyển từ mô hình quản lý theo cấp hành chính sang mô hình quản trị hiện đại, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
Có thể nói, thành công của cuộc cải cách này sẽ không phải được đo bằng việc giảm bao nhiêu đầu mối hay biên chế, mà được đo bằng sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp và chất lượng quản trị quốc gia. Đó cũng là mục tiêu cao nhất mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã đặt ra và là định hướng mà Quốc hội sẽ tiếp tục đồng hành, hoàn thiện thể chế, tăng cường giám sát để bảo đảm cuộc cải cách đi vào chiều sâu và đạt hiệu quả bền vững.
Thực tiễn triển khai tại các địa phương, đâu đang là những "điểm nghẽn" lớn nhất ảnh hưởng đến chất lượng vận hành của chính quyền cấp xã theo mô hình mới, thưa ông?
Có thể nói, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là tốc độ thích ứng của hệ thống với mô hình mới. Khi thể chế, nguồn lực, con người và công nghệ được hoàn thiện đồng bộ, mô hình chính quyền địa phương hai cấp sẽ phát huy đầy đủ tính ưu việt, đúng như kỳ vọng của Đảng và Nhân dân.
Qua thực tiễn một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, có thể thấy các "điểm nghẽn" mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ ra là rất sát với thực tế. Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ quản trị, các điểm nghẽn này đều quy về một vấn đề cốt lõi, đó là quá trình chuyển giao quyền lực chưa hoàn toàn đồng bộ với việc chuyển giao nguồn lực và năng lực thực thi.
Thứ nhất, chất lượng đội ngũ cán bộ chưa đồng đều, nhất là sau khi mở rộng địa giới và sắp xếp đơn vị hành chính. Một bộ phận cán bộ phải tiếp cận nhiều lĩnh vực mới, trong khi việc đào tạo, bồi dưỡng và hỗ trợ chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.
Thứ hai, nguồn lực chưa theo kịp yêu cầu nhiệm vụ. Cấp xã hiện đảm nhận nhiều chức năng hơn trước nhưng đội ngũ cán bộ, điều kiện làm việc, hạ tầng số, dữ liệu và kinh phí ở nhiều nơi vẫn còn hạn chế. Khi nhiệm vụ tăng mà nguồn lực chưa tương xứng thì áp lực lên chính quyền cơ sở là điều khó tránh khỏi.
Bên cạnh đó, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan chưa thật sự thông suốt, khiến nhiều thủ tục hành chính vẫn phải xử lý theo phương thức truyền thống, làm giảm hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Theo tôi, những khó khăn này là khó khăn trong quá trình chuyển đổi, không phải là hạn chế của chủ trương. Điều quan trọng hiện nay là tiếp tục hoàn thiện thể chế theo đúng tinh thần Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ đạo: phân quyền phải đi đôi với phân bổ nguồn lực; giao nhiệm vụ phải đi đôi với giao công cụ và trách nhiệm; tăng cường kiểm tra, giám sát nhưng không để cán bộ rơi vào tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm.
Để chính quyền địa phương 2 cấp thực sự vận hành thông suốt, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn, theo ông cần tập trung vào những giải pháp trọng tâm nào trong thời gian tới?
Theo tôi, để mô hình chính quyền địa phương hai cấp thực sự vận hành thông suốt và phát huy hiệu quả, trọng tâm trong thời gian tới không phải là tiếp tục sắp xếp tổ chức, mà là hoàn thiện năng lực quản trị của bộ máy.
Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng phân cấp, phân quyền rõ ràng, triệt để hơn, đúng tinh thần Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhấn mạnh là "không làm thay, không ôm giữ việc". Cấp nào được giao thẩm quyền thì cấp đó phải có đủ điều kiện để quyết định và chịu trách nhiệm; đồng thời phải thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực minh bạch, hiệu quả.
Thứ hai, nguồn lực phải đi cùng thẩm quyền. Giao thêm nhiệm vụ cho cấp xã thì phải đồng thời bảo đảm biên chế hợp lý, nguồn lực tài chính, hạ tầng số, dữ liệu dùng chung và đào tạo đội ngũ cán bộ. Không thể yêu cầu cấp cơ sở làm tốt nếu thiếu công cụ và điều kiện để thực hiện.
Thứ ba, cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị công, xây dựng chính quyền số dựa trên dữ liệu liên thông, giảm tối đa thủ tục trung gian, để người dân và doanh nghiệp chỉ cần cung cấp thông tin một lần, cơ quan nhà nước chủ động chia sẻ và khai thác dữ liệu theo quy định.
Với vai trò là cơ quan lập pháp, Quốc hội sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường giám sát việc thực hiện phân cấp, phân quyền và kịp thời điều chỉnh những quy định không còn phù hợp với thực tiễn.
Xin trân trọng cảm ơn ông!
