 |
Mùa Thị Tồng sinh ra ở bản Mống Vàng, một ngôi làng nhỏ hẻo lánh trên đỉnh núi Tà Xùa bốn mùa mây giăng, sương phủ. Làng cô, trên bản đồ trà thế giới, ở độ cao 2.800 mét so với mặt biển, là nơi sinh trưởng của cây chè shan tuyết cổ thụ - giống chè cho ra những phẩm trà ngon nhất Việt Nam. Mùa Thị Tồng lớn lên cùng với cây chè shan tuyết trong cánh rừng sau nhà, cô cũng không biết những cây chè đó đã có từ bao giờ, bố mẹ cô cũng không biết, ông bà nội ngoại nhà cô cũng không biết. Họ đều nói, khi họ lớn lên, đã thấy những cây chè shan tuyết cổ thụ im lìm ở đó, trường tồn với thời gian, trầm mặc vào mùa đông, yên tĩnh vào mùa hạ, nở hoa vào mùa xuân và tận hiến vào mùa thu.
Mùa Thị Tồng cũng như đa số người dân bản Bẹ, nhỏ đã biết vào rừng hái chè, lớn lên biết sao chè bằng củi theo công thức và phương pháp “tổ tiên mách bảo”, rồi đem ra trung tâm thị trấn du lịch, bán lấy tiền mua gạo, mua muối, mua đồ dùng trong gia đình.
 |
Khi cô lập gia đình, tiền thách cưới, tiền làm cỗ cưới, tiền mua vải may trang phục thổ cẩm mặc lúc về nhà chồng, cũng từ rừng chè shan tuyết sau lưng.
Những cây chè cổ trong rừng không mọc theo hàng lối, mà nằm rải rác khắp nơi, nhiều cây neo mình trên vách đá hiểm trở, trường tồn giữa thiên nhiên khắc nghiệt, vươn mình trong giá lạnh, mây mù. Là cây “sinh kế” của cả vùng, nhưng không phải khi nào người dân cũng thu lợi được từ rừng chè hàng trăm năm tuổi. Điệp khúc được mùa, bị ép giá, thường xuyên xảy ra, khiến cho người dân đôi lúc không còn tin cây chè là vàng xanh của bản mình, là kho báu giữa đại ngàn hùng vỹ, trời lạnh họ chặt về làm củi đốt, thiếu đói thì chặt bỏ để trồng ngô.
9-10 năm trước, một người đàn ông đến với người dân Bản Bẹ, anh là Phạm Vũ Khánh, người sáng lập thương hiệu trà shan tuyết cổ thụ Shanam, Chủ tịch HĐQT Công ty Trà & Đặc sản Tây Bắc- TAFOOD.
Trước khi tới bản Bẹ, Phạm Vũ Khánh và các cộng sự từ TAFOOD đã dành hơn 1 năm để tìm hiểu các rừng chè, vùng chè cổ thụ và đưa mẫu về Hà Nội phân tích. Kết quả phân tích mẫu chè ở Tà Xùa và Sùng Đô cho thấy đây là hai vùng “vàng xanh” của tổ quốc với những cánh rừng chè shan tuyết hàng trăm năm tuổi, siêu sạch và dinh dưỡng lớn hơn rất nhiều so với các cây chè trồng công nghiệp.
 |
Tuy nhiên, nơi có giống chè này chủ yếu là vùng sinh sống của người H.Mông và người Dao, rất ít người biết tiếng Kinh, đường sá khó đi, thậm chí hiểm trở nên để sản xuất công nghiệp là không dễ.
Việc thuyết phục người dân bản địa tham gia chuỗi chế biến chè cũng gặp nhiều thách thức khi họ phải thay đổi thói quen làm việc và sinh hoạt...
“Đến bản Bẹ, đến Sùng Đô, đứng trong mây trên đỉnh Tà Xùa, chúng tôi như nghe thấy tiếng gọi của đại ngàn, của những cụ chè shan trăm tuổi đang ngủ yên, tiếng reo của những búp trà. Hành trình trà Shanam bắt đầu từ đó, chúng tôi không chỉ là đi tìm trà mà là đi tìm lại phần hồn cốt của trà từ núi rừng Tây Bắc. Là cuộc chinh phục và tìm kiếm công nghệ lên men trà shan tuyết cổ thụ, kết hợp hài hòa giữa công nghệ truyền thống bao đời của người dân bản địa với khoa học công nghệ thời đại mới, chinh phục, tìm kiếm giá trị mới cho những gốc trà cổ thụ hàng trăm năm tuổi”, chị Nguyễn Thị Thắm, giám đốc TAFOOD chia sẻ.
 |
Những ngày đầu ở Sùng Đô, bản Bẹ, Phạm Vũ Khánh và các công sự tự mày mò học hỏi kinh nghiệm chăm sóc, thu hái và chế biến trà với người bản địa, rồi quyết định chọn Tà Xùa làm vùng nguyên liệu.
Bà con Tà Xùa lớn lên bên cây trà, phương pháp làm trà của họ được lưu truyền hàng trăm năm, từ đời này qua đời khác, được kết hợp cùng “bí kíp nhà nghề” và tài nghệ của một kỹ sư cơ khí lành nghề của Phạm Vũ Khánh để sản phẩm giữ được “chất” cổ truyền, lại đảm bảo an toàn thực phẩm. Chính quyền địa phương cũng rất ủng hộ tâm huyết của Shanam với dự án phục chế, phát triển cây chè cổ thụ. Công cuộc “học hỏi”, “hòa nhập”, giữ gìn bản sắc, hồn cốt trà cổ thụ đã giúp anh Khánh phục tráng được vùng nguyên liệu quý cùng cách chế biến lên men cổ truyền trong chế biến trà, và tạo nên sự khởi đầu cho câu chuyện về danh trà “Shanam”.
 |
Sau một thời gian cùng ăn, cùng ở, cùng làm với những người nông dân, đặc biệt là chính sách thu mua giá gấp đôi, gấp 3 các thương lái đang trả, TAFOOD đã thuyết phục được người dân bản Bẹ, Sùng Đô, Tà Xùa tham gia vào HTX, bắt tay phát triển vùng nguyên liệu trà shan tuyết cổ thụ mang thương hiệu Shanam. Ngoài việc thu mua, bao tiêu toàn bộ hàng nghìn ha chè shan tuyết cổ thụ Tà Xùa, công ty còn hướng dẫn bà con kỹ thuật hái chè đúng quy cách, chuẩn kỹ thuật để thu được những búp chè tốt nhất, đồng thời hướng dẫn bà con phân biệt được giống chè shan tuyết cổ thụ bản địa để gìn giữ và phát triển giống chè quý hiếm này.
 |
Từ năm 2017, TAFOOD đã xây dựng được chiến lược thương hiệu trà SHANAM với mục tiêu phát triển cây chè Shan Tuyết và giúp bà con vùng cao Tà Xùa và Văn Chấn có thể ăn no mặc ấm nhờ cây chè.
Mùa Thị Tồng cùng 5 cặp vợ chồng người H.Mông khác như Mùa A Sênh, Mùa A Vừ là những hạt nhân đầu tiên của nhà máy TAFOOD tại Tà Xùa. Hiện họ có thu nhập từ lương nhà máy trả và thu nhập từ những gốc chè mà họ sở hữu và chăm sóc. Tồng còn là hướng dẫn viên của homestay Trà Mây Tà Xùa đồng thời cũng là “người mẫu ảnh” cho thương hiệu trà “Shanam”. Nụ cười của Tồng bên những bánh trà, lá trà đã thành hình ảnh vô cùng quen mắt với những người yêu trà và khách du lịch. Cô cũng là trà nhân tại không gian thưởng trà của Trà Mây Tà Xùa – mà du khách vẫn thường gọi là “ngôi nhà bánh trà”- không gian có thể gây choáng ngợp cho bất cứ ai yêu trà bước chân đến.
 |
Nhìn cách Tồng rót trà vào chén của chúng tôi một cách thanh nhã, giới thiệu về bạch trà trong khi chúng tôi uống lấy một ngụm hương rừng. Làn khói mỏng nhẹ nhấc mình quanh miệng cốc trà tựa như mây, không thể hình dung, đây là một cô gái H.Mông từng không dám ra khỏi ngôi làng nhỏ mình sinh sống, không biết tiếng Kinh, không kiến thức xã hội và hoàn toàn xa lạ với cuộc sống bên ngoài cánh rừng sau nhà.
Hôm sinh nhật 8 năm thương hiệu trà Shanam tại Hà Nội, Tồng là một trong những nhân viên xuất sắc của công ty TAFOOD được mời về dự lễ kỷ niệm. Trước hàng trăm trà hữu thân thiết, đồng hành với Shanam suốt gần một thập kỷ, Tồng cùng chủ tịch TAFOOD bóc một bánh trà sống thay cho bánh sinh nhật, pha mời khách trà. Cô rưng rưng xúc động, cảm ơn “bác Khánh” đã hướng dẫn sản xuất, làm ra bánh trà quý, làm thay đổi đời sống của đồng bào người dân tộc Dao, dân tộc H.Mông như cô trên đỉnh Tà Xùa.
Tâm niệm muốn cây chè sống khỏe người làm trà phải hiểu được giá trị của trà. Phạm Vũ Khánh và các cộng sự của anh kiến tạo hạnh phúc từ những đôi bàn tay, bàn tay hái trà của mẹ, bàn tay sao trà của nghệ nhân, và bàn tay khéo léo của người kỹ sư làm chủ công nghệ hiện đại.
 |
Sau 8 năm có mặt tại vùng trà di sản, Shanam tự hào tiên phong chế tạo máy ép chuyên biệt cho trà cổ thụ, kết hợp bí quyết ngàn năm với chuẩn mực quốc tế để giữ trọn vẹn hương vị mộc mạc của núi rừng. Thời gian cô đọng trong từng bánh trà, tinh hoa hội tụ trong từng chén ngọc, Shanam đã đưa hương trà Việt vượt đại dương, chinh phục chuyên gia khó tính nhất tại Pháp, Mỹ và Trung Quốc khẳng định vị thế trà shan tuyết Việt Nam xứng tầm thế giới.
Các dòng sản phẩm của Shanam đều mang nét đặc sắc riêng, chất lượng tốt, phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng và được đánh giá cao trong ngành chè thế giới, điều đó được thể hiện rất rõ nét khi các phẩm trà này liên tiếp đạt được nhiều giải cao trong các cuộc thi trà lớn trên thế giới tại Châu Âu, Châu Á, Mỹ. Vượt qua 412 mẫu trà từ 8 quốc gia lớn nhất trên thế giới như: Trung Quốc, Ấn Độ, Sri Lanka… Phẩm trà Bạch trà thiên vinh dự khi giành giải bạc Châu Á Thái Bình Dương (không có giải vàng) tại Trung Quốc năm 2019 do các nước sản xuất trà bình chọn. Trà xanh mây đạt Giải đồng thế giới tại Pháp năm 2019 - cuộc thi dành cho các doanh nghiệp có sản phẩm đặc biệt tốt trên toàn thế giới. Chưa dừng lại ở đó, phẩm Trà xanh mây còn được tổ chức Tea Epicure của Mỹ xếp hạng top 1 dòng trà xanh thế giới (năm 2020) với số điểm 94/100 điểm.
 |
 |
 |
Người Shanam gọi hành trình 8 năm “tìm trà” của họ là hành trình tiếp dẫn, để “Gốc xưa chảy vào ngày mới” với ngụ ý, những gốc trà hàng trăm năm tuổi không nằm ngủ yên trong huyền tích mà đã thức giấc, lặng lẽ chảy vào từng ngày mới, đem tới sinh kế cho người dân bản địa, đem tới thức uống có thể ghi tên danh trà đất Việt trên bản đồ trà thế giới.
Người Shanam và hàng vạn khách trà của họ đã đem hương trà từ rừng về phố, xuống đồng bằng, trên những bàn trà ngoại giao, ra thị trường quốc tế, vinh danh trà cổ thụ Việt Nam.
“Hơn cả một thức uống, shanam là nơi hội tụ những tâm hồn đồng điệu, chúng tôi gọi đó là tri kỷ, 8 năm đủ để gốc xưa bám rễ sâu hơn , dòng chảy mới vươn xa hơn, cảm ơn tri kỷ đã luôn đồng hành, tin yêu và tiếp lửa”, chị Nguyễn Thị Thắm, giám đốc TAFOOD xúc động chia sẻ.
