AI - Kỹ năng bắt buộc của sinh viên Việt Nam trong kỷ nguyên số

Hãy tưởng tượng trong tương lai, khi đi xin việc, ứng viên với bộ hồ sơ truyền thống không còn đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển dụng. Thay vào đó, nhà tuyển dụng yêu cầu ứng viên đưa ra phiên bản AI đã được huấn luyện riêng, dựa trên dữ liệu và kiến thức của ứng viên. Kiểm tra kỹ năng làm việc có thể được thay bằng đánh giá hiệu suất hoàn thành công việc của ứng viên và AI của mình.

____________

Đó là tương lai có thể nhìn thấy trước, khi “cuộc Cách mạng AI là cuộc Cách mạng toàn diện và triệt để” - như lời PGS. TS Nguyễn Xuân Hoài, Viện trưởng AI Academy Việt Nam nhận định.

Bên lề Hội thảo “Chiến lược AI và Kiến trúc Dữ liệu Quốc gia, Tổ chức và Doanh nghiệp” do Viện Công nghệ và Giáo dục trí tuệ mới tạo sinh (IGNITE), Hiệp hội Dữ liệu quốc gia (NDA), Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội cùng các đối tác tổ chức ngày 10/9, PGS.TS Nguyễn Xuân Hoài đã chia sẻ: Trong kỷ nguyên số, AI sẽ trở thành kỹ năng bắt buộc cho sinh viên Việt Nam. Trong bản tham luận của ông, 10-15 năm tới, AI sẽ trở thành một lực lượng sản xuất mới quyết định sự cạnh tranh của quốc gia, tổ chức và cả cá nhân, và dữ liệu - tri thức chính là tư liệu sản xuất mới.

PGS. TS Nguyễn Xuân Hoài, Viện trưởng AI Academy Việt Nam.

Một thực tế dễ dàng nhận thấy là AI đang len lỏi vào mọi khía cạnh cuộc sống, đặc biệt với thế hệ trẻ vốn lớn lên cùng công nghệ. Theo báo cáo Booking.com (tháng 9/2025), 85% Gen Z Việt Nam tự nhận mình “quen thuộc” với AI, trong đó 20% hiểu cách nó hoạt động và 65% nắm khái niệm cơ bản. Báo cáo chỉ ra rằng, sự quen thuộc và tin tưởng sâu sắc này khiến Gen Z xem AI không chỉ là công cụ mà còn là người bạn đồng hành không thể thiếu. Hàng ngày, 75% sử dụng công cụ tìm kiếm tích hợp AI (đây cũng là cách thức Gen Z dùng AI nhiều nhất), 66% dùng AI tạo sinh như ChatGPT, Gemini hay Claude hàng ngày, và 70% tương tác với thiết bị thông minh (camera an ninh, bộ điều khiển nhiệt độ, nhận diện khuôn mặt). Dù vậy, báo cáo cũng hé lộ rằng Gen Z vẫn tiếp cận công nghệ này với sự cẩn trọng nhất định, và gần như tất cả (93%) Gen Z Việt Nam đều có một vài lo ngại chung về AI. Những lo lắng phổ biến nhất bao gồm nguy cơ AI thay thế công việc của con người, bao gồm công việc của chính họ (51%).

Công tác hướng nghiệp vẫn nên cởi mở với tất cả mọi ngành nghề, nhưng nên lưu tâm đến hai điểm khác biệt. Thứ nhất, việc AI phát triển nhanh chóng cũng có thể kéo theo thay đổi về nhu cầu việc làm trong xã hội, tạo ra ngành mới, xóa bỏ hay thay đổi những ngành truyền thống, và biến đổi yêu cầu đối với từng vị trí công việc. Thứ hai, làm chủ công nghệ AI là điều bắt buộc.

PGS. TS Nguyễn Xuân Hoài

Là Viện trưởng Viện Trí tuệ Nhân tạo Việt Nam, PGS.TS. Nguyễn Xuân Hoài đã có những đóng góp quan trọng trong việc thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng AI tại Việt Nam. Với chuyên môn sâu rộng trong lĩnh vực AI và Công nghệ 4.0, ông đã dẫn dắt nhiều dự án và chương trình đào tạo, góp phần nâng cao nhận thức và năng lực về AI cho cộng đồng. Khi được hỏi về vấn đề sinh viên nên được hướng nghiệp ra sao trong bối cảnh hiện tại, PGS.TS Nguyễn Xuân Hoài bày tỏ quan điểm: Công tác hướng nghiệp vẫn nên cởi mở với tất cả mọi ngành nghề, nhưng nên lưu tâm đến hai điểm khác biệt. Thứ nhất, việc AI phát triển nhanh chóng cũng có thể kéo theo thay đổi về nhu cầu việc làm trong xã hội, tạo ra ngành mới, xóa bỏ hay thay đổi những ngành truyền thống, và biến đổi yêu cầu đối với từng vị trí công việc. Thứ hai, làm chủ công nghệ AI là điều bắt buộc. Ông khuyến khích: “Để tồn tại, hãy học chuyên môn vững vàng và sử dụng AI một cách hiệu quả, có trách nhiệm, tập trung vào những gì AI chưa làm được, như kỹ năng cảm xúc hay tương tác nhân văn.”

Xu hướng toàn cầu cho thấy AI không chỉ là công cụ mà còn là động lực cạnh tranh. Sinh viên cần chủ động học hỏi để không bị tụt hậu, đặc biệt khi các công ty quốc tế đã bắt đầu thử nghiệm tích hợp AI vào quy trình tuyển dụng. PGS.TS Nguyễn Xuân Hoài đồng ý rằng AI nên được xem như một kỹ năng cốt lõi, giống như tiếng Anh hay Tin học Văn phòng của hàng chục năm từng là lợi thế, sau đó trở thành điều kiện cần khi xin việc.

PGS.TS Nguyễn Xuân Hoài lưu ý: “Khó dự đoán ngành nào sẽ “hot” vì AI phát triển quá nhanh. Trước đây, chỉ nghĩ nhân sự làm trong ngành nghề đơn giản bị thay thế, nhưng nay cả luật sư cũng chịu ảnh hưởng lớn.” Ông Hoài chia sẻ: Xu hướng xin việc với AI đã manh nha ở các công ty lớn nước ngoài, có thể trở thành chuẩn mực, khi test việc làm sẽ đánh giá khả năng làm việc cùng AI.

Cũng tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Ái Việt, Viện trưởng Viện Công nghệ và Giáo dục trí tuệ mới tạo sinh IGNITE nhấn mạnh: “AI và dữ liệu không chỉ là công cụ, mà là mạch máu của nền kinh tế số. Quốc gia nào biết nắm bắt sẽ bứt phá, còn ai bỏ lỡ sẽ tụt lại phía sau”.

Nhìn xa hơn, ông Hoài trong bài tham luận dự đoán ba giai đoạn ứng dụng AI trong doanh nghiệp: Giai đoạn FOMO (-2026) để thử nghiệm, đánh giá tiềm năng của AI, Giai đoạn Transformative AI (2026-2035) với hệ thống AI Agents tích hợp toàn diện vào hệ thống thông tin của doanh nghiệp cùng tham gia với các nhân viên, lãnh đạo của công ty để thực hiện các tác vụ của doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp chuyển đổi toàn diện, và Giai đoạn Second Brain Vision (2035-) khi AI trở thành “não bộ thứ hai” của doanh nghiệp. Điều này đặt ra yêu cầu sinh viên không chỉ học kỹ thuật mà còn hiểu cách AI thay đổi văn hóa làm việc, đặc biệt khi các công ty bắt đầu yêu cầu khả năng hợp tác với AI trong tuyển dụng. Đồng thời, quan sát sự thay đổi của việc doanh nghiệp ứng dụng AI để xây dựng cho bản thân một lộ trình đào tạo hợp lý.

AI đang định hình hướng nghiệp của sinh viên Việt Nam, biến nó từ lợi thế thành kỹ năng không thể thiếu. Với sự thâm nhập sâu rộng vào đời sống Gen Z và tầm nhìn quốc gia, sinh viên cần chủ động học hỏi ngay hôm nay. Dẫu vậy, khoảng cách số giữa thành thị-nông thôn, giàu-nghèo vẫn là thách thức lớn, đòi hỏi chính sách đồng bộ để mọi sinh viên đều có cơ hội thâm nhập vào thị trường lao động, để “không ai bị bỏ lại phía sau”.