Tác phẩm mang tên "Mountain Landscape - Root Memorial Window" (btv: "Phong cảnh núi non - cửa sổ tưởng niệm Root) được chế tác năm 1917, có kích thước khoảng 2,7 mét chiều cao và hơn 2 mét chiều rộng. Cửa sổ được đặt thực hiện để tưởng niệm Joseph Cullen Root, người sáng lập tổ chức Woodmen of the World. Thiết kế của tác phẩm được giới chuyên môn ghi nhận là do Agnes F. Northrop đảm nhiệm – nữ nghệ sĩ được xem là "bậc thầy phong cảnh" của Tiffany Studios và là người gắn bó với xưởng trong gần nửa thế kỷ.
Khác với nhiều cửa sổ kính màu tôn giáo truyền thống, Mountain Landscape khắc họa một khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ với núi non, rừng cây và dòng suối trải dài trong ánh sáng rực rỡ. Theo bà Jen Padgett, phụ trách bộ sưu tập thủ công mỹ nghệ của Crystal Bridges, sự kết hợp giữa quy mô lớn cùng ánh sáng xuyên qua các lớp kính khiến người xem có cảm giác như đang hòa mình vào chính khung cảnh thiên nhiên ấy.
 |
Tiffany Studios, thiết kế: Agnes Northrop, Mountain Landscape (Cửa sổ tưởng niệm Root – Phong cảnh núi non), 1917. Nguồn: Bảo tàng Nghệ thuật Hoa Kỳ Crystal Bridges. |
Hành trình hơn một thế kỷ
Lịch sử của Mountain Landscape cũng đặc biệt không kém giá trị nghệ thuật của nó.
Khi hoàn thành năm 1917, cửa sổ được lắp đặt tại trụ sở của Woodmen of the World ở thành phố Omaha, bang Nebraska. Đến năm 1931, tác phẩm được chuyển tới Fraser Chapel, một nhà nguyện trong bệnh viện điều trị lao tại San Antonio, bang Texas.
Theo các tài liệu lịch sử, việc đưa cửa sổ kính màu đến bệnh viện xuất phát từ niềm tin rằng thiên nhiên, ánh sáng và nghệ thuật có thể góp phần chữa lành cả về thể chất lẫn tinh thần cho bệnh nhân. Chính ý nghĩa ấy đã khiến tác phẩm trở thành một phần của không gian chữa lành trong nhiều thập kỷ.
 |
| Một góc nhìn khác của tác phẩm Mountain Landscape (Cửa sổ tưởng niệm Root – Phong cảnh núi non) tại Sunset Ridge, cho thấy tác phẩm biến đổi theo ánh sáng trong ngày và góc quan sát của người xem. Ảnh: Bảo tàng Nghệ thuật Hoa Kỳ Crystal Bridges. |
Sau khi bệnh viện đóng cửa, nhà nguyện Fraser được Nhà thờ Sunset Ridge Church of Christ tiếp nhận vào năm 1959. Trong hơn 60 năm tiếp theo, khung cửa sổ kính màu vẫn được gìn giữ nguyên vẹn như một phần của di sản nhà thờ.
Ông Taylor Bates, đại diện đơn vị hiện quản lý khuôn viên nhà thờ, cho biết nhiều nhà sưu tập tư nhân từng ngỏ ý mua lại tác phẩm. Tuy nhiên, cộng đồng giáo dân đều từ chối vì tin rằng đây là một di sản có giá trị bảo tàng, cần được bảo tồn lâu dài trong một thiết chế văn hóa chuyên nghiệp thay vì thuộc sở hữu cá nhân.
Từ nhà thờ đến bảo tàng
Trong quá trình cải tạo toàn bộ khuôn viên nhà thờ để mở rộng các hoạt động cộng đồng, bao gồm xây dựng xưởng nghệ sĩ, trường mầm non gắn với thiên nhiên và khu chợ nông sản, Sunset Ridge nhận thấy nhà nguyện Fraser cần được nâng cấp để đáp ứng các tiêu chuẩn tiếp cận dành cho người khuyết tật.
Việc cải tạo đồng nghĩa với việc cửa sổ kính màu buộc phải được tháo dỡ.
Đó cũng là thời điểm nhà thờ bắt đầu đặt ra câu hỏi liệu đã đến lúc tác phẩm nên có một "ngôi nhà mới", nơi nhiều công chúng hơn có thể thưởng lãm, đồng thời bảo đảm điều kiện bảo tồn chuyên nghiệp.
 |
| Cận cảnh tác phẩm Mountain Landscape (Cửa sổ tưởng niệm Root – Phong cảnh núi non). Nguồn: Bảo tàng Nghệ thuật Hoa Kỳ Crystal Bridges. |
Chi phí bảo hiểm và bảo quản ngày càng lớn vượt quá khả năng của nhà thờ. Theo đề xuất của chuyên gia phục chế kính màu Bryant J. Stanton, Crystal Bridges đã tiến hành khảo sát hiện trạng tác phẩm trong năm 2024 và hoàn tất quá trình tiếp nhận vào cuối năm. Giá trị thương vụ không được các bên công bố.
Ông Taylor Bates cho biết ngày cửa sổ được tháo khỏi nhà nguyện là một khoảnh khắc đầy cảm xúc đối với cộng đồng giáo dân. Mọi người đã cùng nhau đứng trước tác phẩm để nói lời tạm biệt, như một nghi thức tri ân đối với hơn nửa thế kỷ hiện diện của nó tại nơi đây.
 |
Mặt ngoài Nhà nguyện Fraser, nơi tác phẩm Mountain Landscape (Cửa sổ tưởng niệm Root – Phong cảnh núi non) từng được lắp đặt. Ảnh: Bảo tàng Nghệ thuật Hoa Kỳ Crystal Bridges. |
Kiệt tác của kỹ thuật kính màu Tiffany
Một trong những yếu tố khiến các cửa sổ kính màu của Tiffany Studios được đánh giá đặc biệt nằm ở kỹ thuật chế tác.
Không giống phong cách châu Âu vốn chủ yếu vẽ màu trực tiếp lên kính, Tiffany Studios tạo nên hình ảnh bằng cách kết hợp nhiều lớp kính màu khác nhau, có vị trí lên tới bốn hoặc năm lớp. Mỗi lớp được lựa chọn cẩn thận nhằm tạo chiều sâu, hiệu ứng ánh sáng và không khí mà không cần dùng đến sơn.
Tác phẩm còn sử dụng kỹ thuật confetti glass, trong đó các mảnh kính màu cực nhỏ được rắc lên bề mặt kính nền trước khi nung, tạo nên hiệu ứng lá cây, thảm cỏ và ánh sáng lấp lánh vô cùng tự nhiên.
 |
Cận cảnh tác phẩm Mountain Landscape (Cửa sổ tưởng niệm Root – Phong cảnh núi non). Nguồn: Bảo tàng Nghệ thuật Hoa Kỳ Crystal Bridges. |
Theo chuyên gia bảo tồn Ariana Makau, toàn bộ chiều sâu và màu sắc của tác phẩm đều được tạo nên chỉ bằng kính. Điều này phản ánh trình độ đổi mới vượt bậc của phong trào Nghệ thuật và Thủ công Mỹ (American Arts and Crafts Movement) đầu thế kỷ XX.
Sau khi được tháo dỡ, cửa sổ được chuyển đến xưởng bảo tồn Nzilani Glass Conservation tại California để làm sạch, ghi nhận hiện trạng và phục chế.
Các chuyên gia loại bỏ nhiều lớp bụi tích tụ qua nhiều thập kỷ, xử lý các vết nước hình thành giữa các lớp kính và sửa chữa những vết nứt bằng loại keo epoxy đạt tiêu chuẩn bảo tàng có chiết suất gần tương đương với kính thật.
Do cấu trúc của cửa sổ vẫn còn ổn định, nhóm bảo tồn không cần tháo toàn bộ hệ thống chì để phục chế – một quy trình vốn rất phức tạp đối với các tác phẩm kính màu cổ.
Điểm nhấn trong không gian trưng bày mới
Thông tin vào tháng 5/2025 cho biết, Crystal Bridges bấy giờ chỉ sở hữu thêm một tác phẩm kính màu khác của Tiffany Studios là chiếc Wisteria Table Lamp (đèn bàn Cây Liễu) do nhà thiết kế Clara Driscoll thực hiện vào khoảng năm 1905–1906.
Việc bổ sung Mountain Landscape đánh dấu bước phát triển quan trọng trong chiến lược mở rộng bộ sưu tập nghệ thuật thủ công và nghệ thuật bản địa của bảo tàng.
Dự kiến khi dự án mở rộng Crystal Bridges hoàn thành, tác phẩm sẽ trở thành điểm nhấn của một phòng trưng bày về chủ đề thiên nhiên, đặt cạnh các bức tranh phong cảnh của những danh họa Mỹ như Thomas Cole hay Asher B. Durand.
Để tái hiện trải nghiệm gần nhất với không gian nhà nguyện nguyên bản, bảo tàng sẽ xây dựng hệ thống chiếu sáng chuyên biệt mô phỏng ánh sáng tự nhiên theo từng thời điểm trong ngày và từng mùa trong năm, giúp người xem cảm nhận được sự thay đổi tinh tế về màu sắc và ánh sáng của cửa sổ kính - đúng như cách tác phẩm đã được chiêm ngưỡng suốt hơn một thế kỷ qua.
