Nhiều chuyên gia dịch tễ đã theo dõi phân nhóm mới của cúm gia cầm H5N1 ở các loài chim di cư kể từ năm 2020. Nhưng sự lây lan của cúm gia cầm sang 129 đàn bò sữa ở 12 tiểu bang của Mỹ đã báo hiệu một sự thay đổi có thể khiến mầm bệnh tiến gần hơn đến khả năng lây truyền giữa người với người.
Mầm bệnh cúm gia cầm cũng đã được tìm thấy ở các loài động vật có vú khác, từ lạc đà alpacas đến mèo nhà.
Giáo sư Scott Hensley từ Đại học Pennsylvania (Mỹ) cho biết: “Nó gần giống như một đại dịch đang diễn ra trong một thước phim quay chậm. Hiện tại, mối đe dọa là khá thấp, nhưng điều đó có thể thay đổi trong tích tắc".
Theo các chuyên gia, việc đưa ra cảnh báo về khả năng lây sang người càng sớm thì các quan chức y tế toàn cầu sẽ càng có nhiều thời gian chuẩn bị bảo vệ người dân bằng cách triển khai phát triển và thử nghiệm vaccine trên diện rộng.
Việc giám sát liên bang đối với tình trạng lây lan cúm gà trong các quần thể bò sữa tại Mỹ hiện chỉ giới hạn ở việc xét nghiệm trước khi bò được đưa ra ngoài bang. Các nỗ lực xét nghiệm của các bang cũng không nhất quán, trong khi việc xét nghiệm những người tiếp xúc với gia súc bị bệnh cũng rất hãn hữu.
Tiến sĩ Jeanne Marrazzo, giám đốc Viện Dị ứng và Bệnh Truyền nhiễm Quốc gia Mỹ, cho biết việc giám sát con người là “rất, rất hạn chế”.
Bà Marrazzo mô tả mạng lưới giám sát bệnh cúm ở người của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ "thực sự là một cơ chế trình bày, báo cáo thụ động".
Một số đại dịch, bao gồm cả COVID-19, xuất hiện mà không có nhiều cảnh báo. Giaso sư Hensley cho biết trong đại dịch cúm gần đây nhất do H1N1 gây ra vào năm 2009, virus này và các chủng trước đó của nó đã lây lan lần đầu tiên ở động vật trong vài năm.
Ba người ở Mỹ đã có kết quả xét nghiệm dương tính với cúm gia cầm H5N1 kể từ cuối tháng 3 sau khi tiếp xúc với bò nhiễm bệnh và có các triệu chứng nhẹ. Một người ở Mexico đã bị nhiễm một chủng H5 riêng biệt chưa từng thấy ở người trước đây và chưa từng tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh. Các trường hợp khác được báo cáo ở Ấn Độ, Trung Quốc và Australia, do các chủng khác nhau gây ra.
Tổ chức Y tế Thế giới cho biết nguy cơ H5N1 lây lan đối với con người là thấp vì không có bằng chứng lây truyền sang người. Giới chức y tế toàn cầu đã chuẩn bị một số phương án nếu mầm bệnh lây sang người, bao gồm số lượng hạn chế vaccine H5N1 và thuốc kháng virus như Tamiflu.
Richard Hatchett, giám đốc điều hành của Liên minh Đổi mới Chuẩn bị Phòng chống Dịch bệnh (CEPI), cho biết các chuyên gia y tế có đủ mối quan tâm để bắt đầu chuẩn bị cho khả năng cúm gia cầm lây lan ở người.
CEPI đặt mục tiêu tạo ra một thư viện các loại vaccine nguyên mẫu dành cho các mầm bệnh có khả năng gây đại dịch. Điều này sẽ giúp các nhà sản xuất thuốc bắt đầu sản xuất quy mô lớn và phân phối thuốc tiêm cần thiết trong vòng 100 ngày kể từ khi dịch bùng phát.
Một số quốc gia đang thực hiện các động thái để bảo vệ người dân khỏi H5N1. Mỹ và châu Âu đang đảm bảo các liều vaccine cúm “trước đại dịch” có thể được sử dụng cho các nhóm có nguy cơ cao, bao gồm nông dân hoặc người làm việc trong phòng thí nghiệm.
Phần Lan dự kiến sẽ trở thành quốc gia đầu tiên tiêm chủng cho công nhân trang trại lông thú và gia cầm, cũng như nhân viên ứng phó sức khỏe động vật.
Các chuyên gia đều thừa nhận cần phải cân bằng giữa hành động nhanh chóng để ngăn chặn mối đe dọa và phản ứng thái quá.
Wendy Barclay, nhà virus học tại Đại học College London (Anh), người nghiên cứu bệnh cúm gia cầm cho Cơ quan An ninh Y tế Vương quốc Anh, cho biết: “Chúng tôi muốn đưa ra lời cảnh báo mà không nói rằng thế giới sắp kết thúc”.
