Cảnh báo về hiểm họa mất nước ngọt tại khu vực rừng Amazon

0:00 / 0:00
0:00
(Ngày Nay) - Một cuộc điều tra quy mô lớn kéo dài hơn hai thập kỷ tại lưu vực sông Amazon vừa công bố những phát hiện đáng báo động: hoạt động khai thác khoáng sản, phá rừng và chăn nuôi gia súc đang làm biến dạng nghiêm trọng mạng lưới sông ngòi, khiến các nguồn nước ngọt tự nhiên suy giảm mạnh và đe dọa trực tiếp đời sống của hàng chục cộng đồng bản địa.
Cảnh báo về hiểm họa mất nước ngọt tại khu vực rừng Amazon

Dự án điều tra này do Trung tâm Báo chí điều tra khu vực Mỹ Latinh (CLIP), tổ chức truyền thông Mongabay cùng các cơ quan báo chí khu vực phối hợp với các nhà khoa học thuộc Viện Serrapilheira (Brazil) thực hiện. Nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu vệ tinh trong giai đoạn 25 năm (2000–2024) tại 722 tiểu lưu vực đổ vào 4 con sông lớn: sông Beni (Bolivia), Caquetá (Colombia), Madre de Dios (Peru) và Caroní (Venezuela). Khu vực này là nơi sinh sống của 74 nhóm người bản địa trên 202 vùng lãnh thổ.

Kết quả phân tích cho thấy hơn một nửa số tiểu lưu vực được khảo sát (393/722) ghi nhận sự suy giảm diện tích mặt nước tự nhiên. Tổng cộng, 4 lưu vực này đã mất gần 33.000 ha nguồn nước tự nhiên trong 25 năm qua - diện tích lớn hơn gấp đôi Công viên Quốc gia Tayrona của Colombia. Mức độ suy giảm lớn nhất xảy ra tại lưu vực Caquetá, nơi mất tới 21.532 ha nước do hoạt động chăn nuôi bò quy mô lớn.

Song song với việc mất nguồn nước tự nhiên, ảnh vệ tinh lại ghi nhận hơn 17.000 ha mặt nước tự nhiên “mới” hình thành, chủ yếu tại các lưu vực Madre de Dios, Beni và Caroní. Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định đây là hiện tượng đánh lừa thị giác. Mặt nước này thực chất là "nước nhân tạo" hình thành từ các hố sâu sau quá trình khai thác các mỏ lộ thiên hoặc từ các hồ chứa thủy điện. Đáng chú ý, cứ 5 ha nước nhân tạo xuất hiện thì có tới 4 ha nằm ngay trên các vùng lãnh thổ bản địa. Tại lưu vực Madre de Dios, diện tích các vùng nước nhân tạo do khai thác vàng đã tăng gần 12 lần trong giai đoạn 2000–2023, từ 1.224 ha lên tới 14.418 ha.

Khai thác mỏ không chỉ làm biến dạng dòng chảy mà còn kéo theo nguy cơ gây ô nhiễm nghiêm trọng do bùn thải và hóa chất độc hại như thủy ngân. Kết quả là nhiều cộng đồng sinh sống ven sông Amazon rơi vào cảnh thiếu nước sinh hoạt trầm trọng. Liên đoàn Bản địa sông Madre de Dios và các phụ lưu (Fenamad) cho biết 60% cộng đồng thuộc mạng lưới này hiện phải bỏ tiền mua nước uống đóng can hằng tuần thay vì sử dụng nước sông như trước đây.

Về mặt cơ chế sinh thái, các nhà khoa học nhấn mạnh rừng nhiệt đới hoạt động như một “miếng bọt biển khổng lồ”, có nhiệm vụ hấp thụ nước mưa, giữ ẩm trong thảm mục và rễ cây, rồi giải phóng dần vào mùa khô. Khoảng một nửa lượng mưa rơi xuống Amazon quay trở lại khí quyển thông qua quá trình thoát hơi nước từ tán lá cây, tạo nên những “dòng sông bay” mang hơi ẩm đi khắp lục địa Nam Mỹ. Hoạt động chặt phá rừng ảnh hưởng nặng nề đến cơ chế tích lũy này. Theo một nghiên cứu được công bố vào tháng 2/2026, cứ mỗi 1% rừng nhiệt đới mất đi, lượng mưa trung bình trong khu vực sẽ giảm khoảng 2,4 mm mỗi năm.

Các nhà khoa học cảnh báo hình ảnh vệ tinh chỉ phản ánh diện tích bề mặt chứ không thể đo lường chất lượng hay thể tích thực của nước. Việc diện tích mặt nước trên bản đồ vệ tinh mở rộng không đồng nghĩa với việc gia tăng tài nguyên nước có thể sử dụng, mà ngược lại, đang che giấu một cuộc khủng hoảng nguồn nước sinh hoạt nghiêm trọng đối với người dân bản địa ở khu vực rừng Amazon.

Nghệ sĩ Đặng Văn Phúc chụp hình với một tiểu thương của khu chợ
“Chạm Đồng Xuân”: khám phá những “kho báu” nghệ thuật ẩn giấu trong lòng chợ
(Ngày Nay) - Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 từ 13-28/11/2026 , chương trình “Chạm Đồng Xuân”, với sự đồng hành của Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), mang đến một hành trình trải nghiệm nghệ thuật độc đáo, nơi công chúng có thể tìm kiếm những “kho báu” sáng tạo ẩn mình giữa không gian giao thương tuổi đời hơn một thế kỷ.
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
(Ngày Nay) - Lễ trao giải Giải thưởng Truyền hình giải trí Châu Á lần thứ 31 - năm 2026 (31 st Asian Television Awards 2026 - ATA2026) diễn ra trong hai đêm 13 và 14/11/2026 tại Nhà hát Hòa Bình, TP.Hồ Chí Minh, quy tụ hơn 400 nghệ sĩ, nhà sản xuất, nhà làm phim và lãnh đạo các đài truyền hình châu Á và Việt Nam.
Các tác giả giao lưu, chia sẻ tâm huyết sáng tác sách tranh thiếu nhi tại chương trình “Gọi tên yêu thương, ươm mầm cảm xúc” vào sáng 14/11.
Các tác giả tìm cách giữ sức hút cho sách tranh thiếu nhi thời AI
(Ngày Nay) - Trước sự phát triển của AI và các hình thức đọc số, những người viết sách tranh thiếu nhi lựa chọn đầu tư vào câu chuyện, hình ảnh và cảm xúc; đồng thời đề cao vai trò đồng hành của cha mẹ để nuôi dưỡng thói quen đọc, giúp trẻ gắn bó với sách từ những năm đầu đời.
Hiệp hội xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam mở rộng cơ hội tiếp xúc giữa nghệ sĩ và khán giả
Hiệp hội xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam mở rộng cơ hội tiếp xúc giữa nghệ sĩ và khán giả
(Ngày Nay) - Từ ngày 21 đến 23/11/2026, 11 bộ phim Việt Nam sẽ được trình chiếu với 22 suất chiếu tại hai cụm rạp ở Hải Phòng, kết hợp các hoạt động giao lưu giữa khán giả với đạo diễn, diễn viên, nhà sản xuất và thành viên các đoàn phim. Đây là một trong những hoạt động trọng tâm dành cho công chúng trong khuôn khổ Diễn đàn điện ảnh “Hải Phòng – Cửa ngõ điện ảnh” (Hai Phong Film Port) do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) phối hợp với thành phố Hải Phòng tổ chức.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại buổi lễ
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Lễ kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám – Quốc học Việt Nam
(Ngày Nay) - Tối 13/11, tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và thành phố Hà Nội trọng thể tổ chức Lễ kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam.