Hiểu đúng về hiến mô, ghép mô: Bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em

Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Trong quá trình xây dựng và trình dự án Luật, dự thảo nhận được sự quan tâm rộng rãi của đại biểu Quốc hội, chuyên gia và người dân.

Những ngày qua, đề xuất liên quan đến quyền hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi trong dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác thu hút nhiều ý kiến khác nhau.

Thiết lập khung pháp lý chặt chẽ

Ngày 23/10, Bộ Y tế thông tin để làm rõ hơn về Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) liên quan đến người dưới 18 tuổi.

Theo Bộ Y tế, sau gần 20 năm thi hành Luật năm 2006, nguồn hiến chưa đáp ứng nhu cầu điều trị, nhiều người bệnh, trong đó có trẻ em, phải chờ đợi lâu để có mô, tạng phù hợp; một số trường hợp không thể chờ đến khi có nguồn hiến thích hợp.

Dự thảo Luật đã mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội được ghép cho người bệnh; bổ sung quy định trường hợp người đăng ký hiến là người dưới 18 tuổi phải được sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện của người hiến; quy định người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên trong gia đình phải từ đủ 25 tuổi trở lên.

Dự thảo cũng bổ sung quy định xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến và tư vấn lấy, ghép, đặc biệt là đối với người dưới 18 tuổi; bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên.

Với nguyên tắc xuyên suốt là bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em, dự thảo Luật hướng tới tạo thêm cơ hội cứu chữa cho trẻ mắc bệnh hiểm nghèo, nhất là các trường hợp cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước, đặc điểm giải phẫu phù hợp mà nguồn hiến từ người trưởng thành khó đáp ứng, đồng thời quy định này tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của người dưới 18 tuổi và gia đình, kể cả mong muốn hiến tặng sau khi qua đời để sự sống được tiếp nối ở những người bệnh khác.

Dự thảo không khuyến khích hiến tặng ở trẻ em mà nhằm thiết lập khung pháp lý chặt chẽ, bảo đảm an toàn và quyền lợi của trẻ, tạo cơ sở xem xét các trường hợp hiến tặng phù hợp mà Luật hiện hành chưa quy định.

Đối với người dưới 18 tuổi, dự thảo Luật phân biệt rõ việc hiến khi còn sống và hiến sau khi qua đời, đây là hai trường hợp khác nhau về bản chất như khi còn sống: Chỉ được hiến mô tái sinh (như tế bào gốc tạo máu) để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột. Trẻ phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ. Dự thảo Luật tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hay bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống.

Với người sau khi qua đời: Việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ đặt ra khi trẻ đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc có nguyện vọng hiến trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Về đăng ký hiến: Người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ; có thể thay đổi, hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Mở thêm cơ hội điều trị cho trẻ em

Theo Bộ Y tế từ khi ca ghép tạng đầu tiên được thực hiện năm 1992 đến tháng 3 năm 2026, cả nước đã thực hiện tổng số 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người. Số lượng trẻ em mắc các bệnh về suy mô, tạng cần phải ghép mô, bộ phận cơ thể người là rất lớn (tại Bệnh viện Nhi Trung ương hằng năm có hơn 20 bệnh nhân chờ ghép gan, khoảng 40 bệnh nhân chờ ghép thận; Bệnh viện Nhi đồng 2 năm 2022 có hơn 80 bệnh nhân nhi bị suy thận mạn giai đoạn cuối). Nếu người dưới 18 tuổi sau khi chết não, chết tuần hoàn hiến mô, bộ phận cơ thể người sẽ trao cơ hội sống cho nhiều trẻ em.

Giáo sư Trần Minh Điển - Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, cho rằng cần phân biệt rõ giữa hiến mô tái sinh khi còn sống và hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn. Mô tái sinh là những mô mà cơ thể có khả năng tiếp tục sản sinh hoặc phục hồi sau khi lấy. Điển hình là tế bào gốc tạo máu, được thu thập từ tủy xương hoặc máu ngoại vi để điều trị một số bệnh hiểm nghèo.

Giáo sư Trần Minh Điển - Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam. Ảnh: TTXVN

Trong thực tế, trẻ mắc bệnh bạch cầu, suy tủy xương, thalassemia thể nặng hoặc suy giảm miễn dịch bẩm sinh có thể cần ghép tế bào gốc tạo máu. Một số trường hợp, người em ruột chưa đủ 18 tuổi có thể là người hiến phù hợp nhất cho anh, chị mắc bệnh.

“Nếu không có người hiến trưởng thành phù hợp, việc cho phép người em hiến tế bào gốc tạo máu, sau khi được đánh giá đầy đủ về sức khỏe và các điều kiện cần thiết, có thể mang lại cơ hội điều trị và cứu sống người thân là anh, chị,” Giáo sư Trần Minh Điển phân tích.

Theo ông, đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh trong một số trường hợp đặc biệt có cơ sở khoa học và ý nghĩa nhân văn. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc cho phép lấy thận, gan hoặc các cơ quan lành của trẻ đang sống để ghép cho người khác. Dự thảo luật đặt ra các điều kiện về độ tuổi, người nhận, sự đồng ý của trẻ và người đại diện, cùng yêu cầu tư vấn độc lập nhằm bảo đảm việc hiến tự nguyện, không bị cưỡng ép.

Giáo sư Trần Minh Điển cho rằng mục tiêu của chính sách không phải cho phép tùy tiện lấy mô, tạng ở trẻ em, mà là mở thêm cơ hội điều trị cho người bệnh hiểm nghèo trong những điều kiện pháp luật quy định chặt chẽ. Quyền lợi, sức khỏe, phẩm giá và sự an toàn của trẻ em phải luôn được đặt lên hàng đầu.