Hòm công đức

Tôi từng đến hàng nghìn ngôi chùa trên khắp đất nước, nhưng chỉ có hai nơi tôi nhớ nhất vì không hề có bóng dáng hòm công đức. Đó là chùa Tiêu ở Bắc Ninh và hệ thống Thiền viện Trúc Lâm.
Phổ Tâm - Cư sĩ
Phổ Tâm - Cư sĩ

Trò chuyện với Thích nữ Đàm Chính - Sư bà hơn 90 tuổi, trụ trì chùa Tiêu hồi tháng 7-2018, tôi hỏi vì sao dạo khắp chùa không thấy hòm công đức. Sư bà nói, việc này đã được áp dụng nửa thế kỷ nay, vì người tu hành phải tránh xa sự cám dỗ của tiền bạc, vật chất. "Nhà chùa không lập hòm công đức, không nhận tiền cúng dàng, đồng thời nghiêm cấm người đi lễ nhét tiền vào các pho tượng hoặc mâm hoa quả làm mất đi tôn nghiêm chốn Tổ", Sư bà nói. Chỉ khi nào chùa cần kinh phí tu bổ, họ thông báo với chính quyền địa phương và Phật tử, nêu rõ số tịnh tài cần vận động. Nhận đủ số tiền cần, được giám sát công khai, nhà chùa kính cáo hết thời hạn quyên góp.

Hàng triệu lượt người đang trẩy hội, du xuân, hành hương, xin ấn, xin xăm, bói quẻ, dâng sao giải hạn. Quan sát trong vòng 30 năm qua, bao gồm 10 năm làm phóng viên báo Giác Ngộ, tôi chưa bao giờ thấy bầu không khí tín ngưỡng đặc quánh như vậy.

Những ngày qua, nhiều người thân, quen tôi đã ghé chiêm bái hàng chục ngôi chùa từ Bắc vào Nam. Họ trở về, đều có cùng nhận xét, rằng cảnh trí được đầu tư rất hoành tráng song có cảm giác "chùa thiếu Phật". Cụm từ "chùa thiếu Phật" được hiểu là thiếu vắng năng lượng tâm linh hay sinh khí toát ra từ môi trường tu học theo quy củ của tinh thần Phật giáo chân thật, thanh bần.

Trong câu chuyện, họ thắc mắc "hòm công đức đâu ra mà nhiều". Nhiều ngôi chùa, mọi ban bệ đều có hòm công đức.

Tôi từng nghe một số vị trụ trì các chùa lý giải về việc phải đặt hòm công đức nhiều nơi. Có vị cho rằng do người đi chùa rất đông nên phải tùy duyên linh động "để tránh việc chen lấn". Vị khác nói rằng, "hòm công đức có cái tinh tế là người cúng dù một đồng cũng bình đẳng, hoan hỉ như người cúng mười đồng hay một trăm đồng".

Chùa ở Việt Nam hình thành theo nhiều hình thức. Chùa do dân làng lập nên; chùa khuôn hội do các hội Phật tử thành lập để sinh hoạt tín ngưỡng, tu học; chùa tư nhân - cải gia vi tự - được hoán chuyển từ một ngôi nhà để đáp ứng nhu cầu cúng bái trong vùng; chùa cha truyền con nối; chùa do cá nhân hoặc doanh nghiệp tạo dựng thành cơ sở phục vụ tín ngưỡng, du lịch tâm linh... Thông thường, tất cả các chi phí sinh hoạt ở chùa, từ mua sắm hương quả, rau đậu, cho đến xây dựng, tu bổ đều do các vị trụ trì hoặc ban hộ tự gánh vác. Hiểu đơn giản, nhà chùa vận hành giống như "hộ kinh doanh cá thể", tự lo liệu mọi việc thu chi mà không có giấy tờ, sổ sách để quyết toán, báo cáo thuế hàng quý, năm.

Chính vì thế, nguồn thu công đức của nhiều chùa bấy lâu nay có thể coi như tự quản. Hiện cả nước có khoảng 14.775 ngôi chùa hay còn gọi là tự viện, chưa kể hàng nghìn các di tích đình, đền, miếu, phủ khác. Giáo hội hoặc các cơ quan không có quyền can thiệp về nguồn thu chi hoặc yêu cầu công khai tiền công đức tại các nơi này. Bởi về bản chất, tiền công đức là do người dân tự nguyện đóng góp, từ niềm tin của riêng họ, không phải quan hệ có tính kinh tế.

Tôi nhớ chuyện xảy ra tại một ngôi chùa lớn ở Đà Nẵng cuối năm ngoái, canh me vị sư huynh đi vắng, các sư đệ đã ra tay "hô biến" thùng đựng tiền công đức bằng gỗ và một  két sắt được bắt vít âm vào lòng đất rất kiên cố. Sự việc chỉ vỡ lẽ sau khi công an vào cuộc. Còn tại huyện Kinh Môn, Hải Dương, công an địa phương từng bắt quả tang chủ tịch xã An Sinh và thủ quỹ đang cuỗm 300 triệu đồng từ hòm công đức đặt tại Di tích đền Cao An Phụ.

Để tránh những mâu thuẫn phổ biến ở những nơi mà "đồng tiền" ghi dấu - không thể trông chờ vào các thiết chế - mà phải từ hành vi của chính Phật tử.

Tự điển Phật học Huệ Quang, giải thích "công đức" có nghĩa là: công năng, phước đức có được do ta cúng dường và làm các việc lành, tu tâm, sửa tánh, sám hối hành vi bất thiện. Giá trị của việc đi chùa lễ Phật, tu học là để soi rọi lại chính mình chứ không tìm cầu gì khác ở bên ngoài. Hiểu đúng về công đức, chúng ta sẽ thôi nhét tiền vào các ngóc ngách trong chùa mà tự nhìn lại chính mình để sống thiện lương hơn.

Theo quan điểm của Phật giáo, đời người cần có tín ngưỡng. Và chánh tín là tốt nhất, tránh xa tà tín. Đại sư Tinh Vân, 93 tuổi, Tông chủ Phật giáo Phật Quang Sơn, Đài Loan, giảng giải: Chánh tín có thể dẫn dắt con người đi dần đến chỗ sáng. Đáng sợ nhất là tà tín, làm ta tin những điều không thật là thật, cho những điều sai trái là đúng đắn. Vị lão sư đưa ra bốn đặc điểm của "tà pháp" mà chúng ta nên tránh: mưu mô, không lao động mà được lợi; có được lợi ích không chính đáng; truyền bá những điều giả dối, thiếu căn cứ; tạo những biểu hiện không thật, làm mê hoặc người.

Công chúng, nếu sa đà vào hành vi mê tín, vô tình hiểu sai gía trị tôn giáo có lẽ còn bởi sự thiếu vắng niềm tin chân thật - điều giúp vực dậy vẻ đẹp của đời sống tâm linh thuần khiết.

Theo Vnexpress
Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
(Ngày Nay) - Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, ngày 15/11, Bảo tàng - Thư viện Bà Rịa-Vũng Tàu (Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh) tổ chức khai mạc Không gian trưng bày chuyên đề “Khảo cổ học ven biển, hải đảo Thành phố Hồ Chí Minh - Những phát hiện mới giai đoạn 2020 -2025”.
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
(Ngày Nay) - Chiều 15/11, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế (thành phố Huế) cho biết, thành phố đã ban hành các quyết định triển khai ba chính sách giảm phí tham quan các điểm di tích thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế dành cho du khách sử dụng các tuyến giao thông du lịch mới, khách tham dự hội nghị, hội thảo, triển lãm (du lịch MICE) và khách sử dụng dịch vụ khám, chữa bệnh (du lịch y tế). Đây là các chính sách nhằm kích cầu du lịch của UBND thành phố Huế.
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
(Ngày Nay) - Ngày 15/11, Ngoại trưởng Sergei Lavrov khẳng định lập trường đàm phán của Moskva về Ukraine tiếp tục hướng tới các mục tiêu do Tổng thống Vladimir Putin đề ra hồi tháng 6/2024. Trong khi đó, phía Mỹ cho biết đang thúc đẩy đối thoại trực tiếp giữa Nga và các nước châu Âu về giải pháp cho cuộc xung đột.
Nghệ sĩ Đặng Văn Phúc chụp hình với một tiểu thương của khu chợ
“Chạm Đồng Xuân”: khám phá những “kho báu” nghệ thuật ẩn giấu trong lòng chợ
(Ngày Nay) - Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 từ 13-28/11/2026 , chương trình “Chạm Đồng Xuân”, với sự đồng hành của Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), mang đến một hành trình trải nghiệm nghệ thuật độc đáo, nơi công chúng có thể tìm kiếm những “kho báu” sáng tạo ẩn mình giữa không gian giao thương tuổi đời hơn một thế kỷ.
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
(Ngày Nay) - Lễ trao giải Giải thưởng Truyền hình giải trí Châu Á lần thứ 31 - năm 2026 (31 st Asian Television Awards 2026 - ATA2026) diễn ra trong hai đêm 13 và 14/11/2026 tại Nhà hát Hòa Bình, TP.Hồ Chí Minh, quy tụ hơn 400 nghệ sĩ, nhà sản xuất, nhà làm phim và lãnh đạo các đài truyền hình châu Á và Việt Nam.
Các tác giả giao lưu, chia sẻ tâm huyết sáng tác sách tranh thiếu nhi tại chương trình “Gọi tên yêu thương, ươm mầm cảm xúc” vào sáng 14/11.
Các tác giả tìm cách giữ sức hút cho sách tranh thiếu nhi thời AI
(Ngày Nay) - Trước sự phát triển của AI và các hình thức đọc số, những người viết sách tranh thiếu nhi lựa chọn đầu tư vào câu chuyện, hình ảnh và cảm xúc; đồng thời đề cao vai trò đồng hành của cha mẹ để nuôi dưỡng thói quen đọc, giúp trẻ gắn bó với sách từ những năm đầu đời.