Khi sáng tạo bắt đầu từ những vật liệu bị lãng quên

"Ở đây, không có rác, chỉ có vật liệu chờ tái sinh"

Nằm gọn giữa lòng phố cổ Hà Nội, cửa hàng nhỏ của chị Phạm Kim Thanh vẫn nổi bật theo một cách riêng. Bước vào cửa hàng, như lạc vào một thế giới khác - nơi những mảnh gốm vỡ, chai thủy tinh cũ, chiếc trống trung thu rách, hộp đồ chơi nhựa hỏng hay những món phế liệu tưởng chừng bị bỏ đi nay lại được sắp đặt đầy dụng ý, hồi sinh thành những tác phẩm mang dấu ấn cá nhân.

Cửa hàng nhỏ của chị Thanh trên con phố Gia Ngư

“Ngày trước, khi mở cửa hàng bán đồ lưu niệm, gia đình gặp khó khăn nên tôi tận dụng tất cả những sản phẩm bỏ đi để không phải mất tiền mua nguyên liệu. Mình dùng chúng để trang trí, rồi dần dần biến chúng thành những sản phẩm có thể bán cho du khách”, chị Thanh chia sẻ về cơ duyên đến với nghề thủ công tái chế.

Ban đầu chỉ là giải pháp tạm thời để tiết kiệm chi phí, nhưng qua 30 năm, công việc ấy đã thấm sâu vào máu thịt, trở thành một niềm đam mê và tâm huyết mỗi ngày lúc nào không hay. Điều kỳ diệu nằm ở chỗ, chị Thanh không đơn thuần là “dán”, “ghép” hay “sửa chữa” đồ cũ. Bằng sự trải nghiệm và óc sáng tạo nghệ thuật, chị biến hoá chúng thành những tác phẩm độc bản.

Một chiếc trống bỏi thủng mặt được bọc vải khéo léo để hóa thân thành chú bò ngộ nghĩnh; cái khay trà sứt mẻ được biến tấu thành chú cá uyển chuyển; hay những chiếc hộp nhựa hỏng qua bàn tay chị lại trở thành các sinh động vật có hồn.

Từng sản phẩm đều là “độc bản”, mang sắc thái và câu chuyện riêng

Toàn bộ ý tưởng và thiết kế đều do chị sáng tạo, không dựa trên khuôn mẫu sẵn. Mỗi sản phẩm ra đời đều là một “độc bản”, không lặp lại lần thứ hai, mang theo câu chuyện riêng biệt về sự kiên nhẫn và sáng tạo.

Thổi hồn văn hóa dân tộc vào từng vật liệu cũ

Giữa thời buổi thị trường tràn ngập những sản phẩm công nghiệp sản xuất hàng loạt, dễ trùng lặp, các tác phẩm thủ công tái chế của nghệ nhân Kim Thanh lại tỏa sáng nhờ dấu ấn riêng và chứa đựng nhiều thông điệp. Điểm làm nên sức hút đặc biệt của những món đồ chơi, vật phẩm trang trí tại tiệm nhỏ phố Gia Ngư chính là sự kết hợp khéo léo giữa vật liệu hiện đại, phế liệu đô thị với cảm hứng từ văn hóa dân gian và đời sống các dân tộc thiểu số.

Chị Thanh chia sẻ rằng, mỗi khi có dịp đi du lịch đến các vùng đồng bào, chị luôn bị mê hoặc bởi những đường thêu tay, mảnh vải thổ cẩm hay hoa văn truyền thống. Đưa những chất liệu ấy vào đồ tái chế, chị Thanh không chỉ hồi sinh phế liệu mà còn gửi gắm vào đó tình cảm cùng ước vọng an lành của người Việt.

Người nghệ nhân khéo léo lồng ghép hình tượng linh vật cùng đồng tiền cổ mang đậm chất Á Đông giúp món đồ làm từ phế liệu trở nên sinh động và giàu ý nghĩa

Chính vì thế, không có gì ngạc nhiên khi khách du lịch quốc tế, những người luôn tìm kiếm tính chân thực và bản sắc văn hóa địa phương lại vô cùng say mê các tác phẩm của chị. “Mỗi sản phẩm tôi làm ra đều chứa đựng một câu chuyện văn hóa. Khách hàng chọn mua không chỉ vì món đồ đẹp, mà vì họ tìm thấy ở đó bản sắc riêng của Hà Nội, của Việt Nam, một vẻ đẹp độc bản, không thể lẫn lộn”, chị Thanh tự hào bộc bạch.

Những giá trị được tạo nên từ đam mê

Trái ngược với không khí vội vã của đô thị những tháng cuối năm, không gian làm việc của chị Thanh vẫn duy trì nhịp điệu chậm rãi. Thay vì mở rộng quy mô hay sản xuất theo lối công nghiệp, chị tập trung làm từng sản phẩm độc bản bằng sự cẩn tỉ mỉ và cái tâm của người làm nghề.

Với sự tỉ mỉ và niềm đam mê, chị vẫn bền bỉ sáng tạo tác phẩm bằng đôi bàn tay khéo léo, lặng lẽ hồi sinh những món đồ tưởng chừng bị bỏ đi

“Nhiều người hỏi tôi có muốn truyền nghề không? Tôi sẵn sàng dạy, nhưng học viên phải có sự sáng tạo và độc bản. Sản phẩm cũ vốn dĩ không cái nào giống cái nào, người làm phải biết quan sát, thổi hồn vào đó bằng tư duy riêng chứ không thể làm theo kiểu rập khuôn được”, chị thẳng thắn chia sẻ.

Sự khắt khe ấy xuất phát từ chính hành trình tự mày mò của chị. Nhìn về con đường của thế hệ trẻ làm thủ công sáng tạo hiện nay, chị Thanh tin rằng chông gai chính là phép thử tốt nhất: “Khi cái môi trường nó càng khó khăn, càng chông gai ấy thì nó lại làm cơ hội cho các bạn. Nếu các bạn thực sự đam mê, các bạn sẽ tự khẳng định bản thân. Giống như chị, trong quá trình mày mò, chính những trải nghiệm và vấp váp đó mới tạo ra kim cương”.

Theo chị Thanh, khi đã trót mang tình yêu với nghề, cứ làm tới cùng, làm quyết liệt, dẫu không ai giúp sức thì các bạn trẻ cũng sẽ tự tìm thấy lối đi riêng cho mình.

Mỗi tác phẩm là một mảnh ghép độc bản, nơi phế liệu cũ được khoác lên mình tấm áo mới rực rỡ sắc màu truyền thống

Suốt 30 năm qua, cánh cửa tiệm nhỏ trên phố Gia Ngư chưa từng đóng lại vào những dịp lễ tết, cũng giống như ngọn lửa đam mê trong lòng người phụ nữ ấy chưa bao giờ nguội lạnh. Giữa một Hà Nội đang ngày càng đổi mới và hiện đại hóa, bóng dáng người nghệ nhân miệt mài bên những mảnh vỡ phế liệu vẫn ở đó, lặng lẽ dệt nên những câu chuyện đẹp về nghệ thuật, sự hồi sinh và tình yêu bền bỉ với đất mẹ.