Khuyến nghị về Đạo đức AI của UNESCO (Phần 7): Văn hóa – Bảo tồn và sáng tạo trong Kỷ nguyên Số

0:00 / 0:00
0:00
(Ngày Nay) - Trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ là công cụ kỹ thuật, mà còn là chìa khóa để bảo vệ và làm phong phú thêm di sản văn hóa của nhân loại. Trong Khuyến nghị về Đạo đức AI, UNESCO dành Lĩnh vực Chính sách 7: Văn hóa để định hướng cách các quốc gia ứng dụng AI nhằm bảo tồn bản sắc, thúc đẩy sáng tạo và đảm bảo sự đa dạng văn hóa. Đây là hành trình kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai qua công nghệ. 
Khuyến nghị về Đạo đức AI của UNESCO (Phần 7): Văn hóa – Bảo tồn và sáng tạo trong Kỷ nguyên Số

Bảo tồn di sản: AI giữ gìn văn hóa

UNESCO khuyến khích các quốc gia tận dụng AI để bảo tồn di sản văn hóa, từ những di tích vật thể đến các giá trị phi vật thể như ngôn ngữ hay tri thức truyền thống. Chính sách này kêu gọi cập nhật chương trình đào tạo về AI trong lĩnh vực văn hóa, với sự tham gia của cộng đồng và tổ chức địa phương. Ví dụ, AI có thể giúp số hóa các ngôn ngữ bản địa đang mai một, lưu giữ chúng cho thế hệ sau.

Ngôn ngữ và sắc thái: Cân bằng giữa tiến bộ và bảo tồn

AI, đặc biệt là các công cụ xử lý ngôn ngữ tự nhiên như dịch máy hay trợ lý ảo, đang thay đổi cách con người giao tiếp. UNESCO yêu cầu các quốc gia đánh giá tác động của những công cụ này để tránh làm mất đi sắc thái ngôn ngữ, phương ngữ địa phương hay bản sắc văn hóa. Chính sách này hướng đến việc dùng AI để thu hẹp khoảng cách giữa các dân tộc, đồng thời bảo vệ sự đa dạng ngôn ngữ trước nguy cơ đồng hóa.

Sáng tạo văn hóa: Nghệ sĩ và AI đồng hành

Trong thời đại AI tham gia sản xuất phim, âm nhạc hay nghệ thuật, UNESCO kêu gọi đưa nghệ sĩ và chuyên gia sáng tạo vào quá trình phát triển công nghệ. Họ cần được trang bị kiến thức về AI, đánh giá tính phù hợp của công cụ và góp ý để thiết kế các hệ thống tôn trọng sáng tạo con người. Chính sách này không chỉ bảo vệ nghề sáng tạo, mà còn mở ra cơ hội để nghệ sĩ khai thác tiềm năng của AI.

Đa dạng và tiếp cận: Chống độc quyền văn hóa

UNESCO nhấn mạnh cần nâng cao nhận thức và kỹ năng sử dụng AI trong các cộng đồng văn hóa địa phương và doanh nghiệp nhỏ, tránh để công nghệ rơi vào tay một vài “ông lớn”. Các thuật toán gợi ý, như trên nền tảng phát trực tuyến, nên ưu tiên quảng bá tác phẩm địa phương, giúp công chúng tiếp cận sự đa dạng văn hóa thay vì chỉ các nội dung đại chúng.

Quyền sở hữu trí tuệ: Giải đáp câu hỏi mới

AI đặt ra thách thức cho quyền sở hữu trí tuệ: Liệu tác phẩm do AI tạo ra có được bảo hộ bản quyền? Quyền lợi của người sáng tạo được bảo vệ ra sao khi tác phẩm của họ dùng để huấn luyện AI? UNESCO yêu cầu các quốc gia nghiên cứu sâu hơn để xây dựng khung pháp lý rõ ràng, đảm bảo công bằng trong kỷ nguyên sáng tạo số.

Bảo tàng số: Mở cửa kho tàng văn hóa

Cuối cùng, UNESCO khuyến khích bảo tàng, thư viện và kho lưu trữ dùng AI để số hóa và phổ biến các bộ sưu tập. Từ việc mở rộng cơ sở dữ liệu đến tăng khả năng tiếp cận cho công chúng, AI có thể đưa di sản văn hóa đến gần hơn với mọi người, vượt qua giới hạn không gian và thời gian.

Văn hóa trong tay AI: Cơ hội và trách nhiệm

Chính sách văn hóa của UNESCO không chỉ bảo tồn di sản, mà còn thúc đẩy sáng tạo và đa dạng trong kỷ nguyên số. Từ việc bảo vệ ngôn ngữ bản địa, hỗ trợ nghệ sĩ, đến mở rộng tiếp cận văn hóa, AI trở thành cầu nối giữa truyền thống và tương lai.

***

Trong bài tiếp theo, chúng ta sẽ khám phá các chính sách tiếp theo trong khuyến nghị của UNESCO, tiếp tục hành trình đưa đạo đức vào công nghệ. Đây là lúc AI không chỉ thông minh, mà còn là người bạn của văn hóa nhân loại.

11 lĩnh vực chính sách áp dụng Khuyến nghị về Đạo đức AI của UNESCO:

1. Đánh giá tác động đạo đức

2. Quản trị và quản lý đạo đức

3. Chính sách dữ liệu

4. Mở rộng và hợp tác quốc tế

5. Môi trường và hệ sinh thái

6. Giới tính

7. Văn hóa

8. Giáo dục và nghiên cứu

9. Truyền thông và thông tin

10. Kinh tế và lao động

11. Sức khỏe và phúc lợi xã hội

Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
(Ngày Nay) - Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, ngày 15/11, Bảo tàng - Thư viện Bà Rịa-Vũng Tàu (Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh) tổ chức khai mạc Không gian trưng bày chuyên đề “Khảo cổ học ven biển, hải đảo Thành phố Hồ Chí Minh - Những phát hiện mới giai đoạn 2020 -2025”.
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
(Ngày Nay) - Chiều 15/11, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế (thành phố Huế) cho biết, thành phố đã ban hành các quyết định triển khai ba chính sách giảm phí tham quan các điểm di tích thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế dành cho du khách sử dụng các tuyến giao thông du lịch mới, khách tham dự hội nghị, hội thảo, triển lãm (du lịch MICE) và khách sử dụng dịch vụ khám, chữa bệnh (du lịch y tế). Đây là các chính sách nhằm kích cầu du lịch của UBND thành phố Huế.
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
(Ngày Nay) - Ngày 15/11, Ngoại trưởng Sergei Lavrov khẳng định lập trường đàm phán của Moskva về Ukraine tiếp tục hướng tới các mục tiêu do Tổng thống Vladimir Putin đề ra hồi tháng 6/2024. Trong khi đó, phía Mỹ cho biết đang thúc đẩy đối thoại trực tiếp giữa Nga và các nước châu Âu về giải pháp cho cuộc xung đột.
Nghệ sĩ Đặng Văn Phúc chụp hình với một tiểu thương của khu chợ
“Chạm Đồng Xuân”: khám phá những “kho báu” nghệ thuật ẩn giấu trong lòng chợ
(Ngày Nay) - Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 từ 13-28/11/2026 , chương trình “Chạm Đồng Xuân”, với sự đồng hành của Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), mang đến một hành trình trải nghiệm nghệ thuật độc đáo, nơi công chúng có thể tìm kiếm những “kho báu” sáng tạo ẩn mình giữa không gian giao thương tuổi đời hơn một thế kỷ.
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
(Ngày Nay) - Lễ trao giải Giải thưởng Truyền hình giải trí Châu Á lần thứ 31 - năm 2026 (31 st Asian Television Awards 2026 - ATA2026) diễn ra trong hai đêm 13 và 14/11/2026 tại Nhà hát Hòa Bình, TP.Hồ Chí Minh, quy tụ hơn 400 nghệ sĩ, nhà sản xuất, nhà làm phim và lãnh đạo các đài truyền hình châu Á và Việt Nam.
Các tác giả giao lưu, chia sẻ tâm huyết sáng tác sách tranh thiếu nhi tại chương trình “Gọi tên yêu thương, ươm mầm cảm xúc” vào sáng 14/11.
Các tác giả tìm cách giữ sức hút cho sách tranh thiếu nhi thời AI
(Ngày Nay) - Trước sự phát triển của AI và các hình thức đọc số, những người viết sách tranh thiếu nhi lựa chọn đầu tư vào câu chuyện, hình ảnh và cảm xúc; đồng thời đề cao vai trò đồng hành của cha mẹ để nuôi dưỡng thói quen đọc, giúp trẻ gắn bó với sách từ những năm đầu đời.