Trăn trở của một tài năng trước mặt trái thời đại
Năm 1878, ở tuổi ba mươi, Louis Comfort Tiffany đã là một họa sĩ trẻ có tiếng tại Mỹ. Là con trai của nhà sáng lập hãng trang sức Tiffany & Company, ông sống cuộc sống của một thiếu gia thượng lưu: đi lại bằng toa tàu riêng, ở phòng cao cấp trên tàu biển và đón tiếp bạn bè như một ông hoàng. Thế nhưng, ông vẫn luôn mong muốn tìm kiếm một hình thức biểu đạt mới ngoài những bức tranh vẽ.
Thời điểm đó, nước Mỹ đang phát triển mạnh mẽ về công nghiệp. Tàu hỏa xuyên qua núi rừng, máy khâu và đàn piano gỗ hồng mộc được sản xuất hàng loạt trên các dây chuyền. Nhưng đi cùng với sự tiến bộ ấy là những mặt trái như sông ngòi bị xả bùn thải, bầu trời dày đặc khói bụi, phụ nữ và trẻ em phải làm việc tới 14 tiếng mỗi ngày, cùng sự xuất hiện của vô số sản phẩm thiếu tính thẩm mỹ.
 |
Cửa sổ kính màu ghép chì “Chúa Giê-su ban phước cho Thánh Gioan” do Công ty Tiffany Glass and Decorating thực hiện vào khoảng năm 1892. (Ảnh: The “Lost” Treasures of Louis Comfort Tiffany) |
Tiffany nhìn thấy sự "xấu đi" đó của môi trường xung quanh và không thể ngó lơ. Ông trăn trở khi phần lớn người dân ít có cơ hội tiếp xúc với nghệ thuật thực sự, hoặc không thể phân biệt được sản phẩm chất lượng với hàng kém cỏi. Với ông, cuộc sống mà thiếu đi cái đẹp thì hầu như không còn nhiều ý nghĩa.
Bước ngoặt với kính màu và hành trình đưa nghệ thuật vào không gian sống
Không theo học đại học hay các trường lớp bài bản, con đường học vấn của Tiffany chủ yếu là tự đọc sách, đi du lịch và tự trải nghiệm. Trong chuyến đi Châu Âu năm 17 tuổi (năm 1865) và những lần quay lại sau đó, ông bị thu hút bởi ánh sáng từ các ô cửa kính màu thế kỷ 12-13 ở Nhà thờ Chartres (Pháp). Ông nhận ra người xưa tạo màu ngay trong quá trình nung thủy tinh nung chảy, chứ không phải quét bột màu lên bề mặt như cách làm của thế kỷ 19.
Từ đầu những năm 1870, Tiffany bắt đầu tự thử nghiệm làm kính màu. Đến năm 1878, ông mở xưởng kính riêng và nhận ra rằng nhà ở chính là không hình thức nghệ thuật gắn liền với tất cả mọi người. Ông cùng các cộng sự thành lập công ty thiết kế nội thất, nhận trang trí cho các biệt thự triệu phú trên Đại lộ số 5, Nhà Trắng và Cung điện Tổng thống Cuba.
Sự nghiệp của ông ghi dấu ấn lớn khi thành lập Công ty Kính Tiffany (sau này là Tiffany Studios). Tại Triển lãm Thế giới Columbian ở Chicago năm 1893, giữa các công trình cổ điển màu trắng đồng điệu, Nhà nguyện (Chapel) của Tiffany nổi bật nhờ kết hợp kính Favrile (loại thủy tinh màu làm thủ công), xà cừ và đá bán quý. Công trình đón hơn 1,5 triệu lượt khách tham quan và mang về cho ông 54 huy chương.
Sau đó, ông hợp tác với nhà buôn nghệ thuật S. Bing tại Paris để đưa các sản phẩm thủy tinh thổi, đèn chùm và đồ trang trí của mình ra thế giới, trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của phong trào Art Nouveau. Ông cũng tự thiết kế dinh thự Laurelton Hall tại Long Island, công trình mang phong cách Art Nouveau độc đáo tại Mỹ thời đó.
 |
| Bức tranh kính màu “Những con vẹt” được thực hiện bởi xưởng Tiffany Studios vào khoảng năm 1905. (Ảnh: The “Lost” Treasures of Louis Comfort Tiffany) |
Những năm tháng cuối đời và di nguyện dành cho thế hệ sau
Đầu thế kỷ 20, thị hiếu nghệ thuật bắt đầu thay đổi. Sự xuất hiện của trường phái trừu tượng và các xu hướng hiện đại khiến phong cách chú trọng vẻ đẹp tự nhiên của Tiffany không còn giữ vị trí ưu ái trong mắt giới phê bình. Khi nói về hội họa, ông vẫn giữ quan điểm rằng tranh ảnh không nên gây cảm giác khó chịu cho người xem, nhưng giới nghệ thuật lúc đó đã chuyển sang quan tâm đến các đề tài mới về tâm lý và xã hội.
Bất chấp những nỗ lực như tổ chức các sự kiện nghệ thuật hay xuất bản sách chuyên khảo, tình hình kinh tế và biến động thời cuộc khiến các lò nung của ông phải ngừng hoạt động vào năm 1928, và Tiffany Studios nộp đơn phá sản vào năm 1932.
Là người chỉn chu và luôn có kế hoạch, Tiffany hiểu rằng ảnh hưởng của mình đang giảm dần, nhưng niềm tin vào giá trị của cái đẹp trong đời sống của ông vẫn không đổi. Ông thành lập một Quỹ nghệ thuật, hiến tặng dinh thự Laurelton Hall, Nhà nguyện, các bộ sưu tập cùng khoản tiền 1,5 triệu đô la để làm nơi cho các bạn trẻ đến học hỏi, sáng tác tự do mà không gò bó theo trường lớp.
Di sản còn lại
Louis Comfort Tiffany qua đời vào tháng 1 năm 1933 và được an táng tại Brooklyn. Theo thời gian, dinh thự Laurelton Hall bị bán rồi hỏng hóc do hỏa hoạn, Nhà nguyện bị bỏ hoang và Quỹ của ông phải thay đổi mô hình hoạt động.
Dù vậy, Quỹ Tiffany vẫn tiếp tục hỗ trợ hơn 1 triệu đô la cho nhiều thế hệ nghệ sĩ trẻ bắt đầu sự nghiệp. Những phần còn lại của Nhà nguyện và dinh thự Laurelton Hall hiện được thu gom, lưu giữ và trưng bày tại Winter Park, Florida, lưu lại chặng đường hoạt động nghệ thuật của ông.
