Hơn 136 năm trước, ô cửa sổ Parakeets của Louis Comfort Tiffany từng thu hút sự chú ý của giới nghệ thuật nhờ màu sắc rực rỡ, bố cục độc đáo và kỹ thuật chế tác tinh xảo. Thế nhưng, sau những lời tán dương ban đầu, tác phẩm đã trải qua nhiều thập niên gần như biến mất khỏi tầm mắt công chúng, lặng lẽ hiện diện trong một ngôi nhà ở Denver, bang Colorado.
Ngôi nhà nhiều lần đổi chủ nhưng ô cửa sổ vẫn ở nguyên vị trí, dần được xem như một chi tiết trang trí thông thường bên cạnh những bệ lò sưởi và lan can cầu thang. Ít ai biết rằng, đằng sau lớp kính ấy là một tác phẩm từng góp phần khẳng định vị thế của nghệ thuật kính màu Mỹ.
Vẻ đẹp được tạo nên từ những mảnh kính
Với chiều cao 196cm và chiều rộng 99cm, Parakeets được tạo thành từ những mảnh kính màu ghép nối bằng các dải chì và đồng.
Trung tâm tác phẩm là chiếc bể cá thủy tinh hình cầu, treo trên những sợi xích buông xuống từ cành hoa đang nở vào mùa xuân. Bên trong bể, những mảng màu và vệt phản chiếu tạo cảm giác về chuyển động của các chú cá màu cam, đỏ đang bơi trong nước.
Bao quanh chiếc bể là sáu chú vẹt sặc sỡ với thân mình màu xanh lục, cổ vàng và bộ lông pha sắc đỏ cam. Mỗi chú chim xuất hiện trong một tư thế khác nhau tạo nên nhịp điệu sinh động cho tổng thể tác phẩm. Phía sau, bầu trời xanh với những đám mây trải rộng ở phần trên, trong khi khu vực bên dưới được thể hiện bằng các hình khối trừu tượng, điểm xuyết những vệt sáng như nắng xuyên qua tán cây.
Bố cục trung tâm được bao quanh bởi khung kính hình vuông với nhiều sắc độ xanh lục. Phía dưới là ô thông gió có thể mở vào bên trong, giúp không khí lưu thông. Toàn bộ thiết kế còn kết hợp hai tấm kính lớn với những dải màu xoáy cuộn tạo thêm chiều sâu và sự biến đổi thị giác cho tác phẩm.
 |
| Tác phẩm "Parakeets Window" (Cửa sổ vẹt đuôi dài) do Louis Comfort Tiffany thiết kế và được chế tác bởi Tiffany Glass Company năm 1889. (Ảnh: Museum of Fine Arts, Boston) |
Sự hấp dẫn của Parakeets không chỉ nằm ở hình tượng những chú chim hay chiếc bể cá mà còn ở khả năng khai thác đặc tính riêng của chất liệu kính. Màu sắc, độ trong, những vệt phản chiếu và sự biến đổi của ánh sáng cùng tham gia vào việc tạo nên hình ảnh. Nhờ đó, ô cửa sổ vừa mang tính hiện thực trong cách thể hiện sinh vật, vừa giữ được tinh thần trang trí đặc trưng của nghệ thuật kính màu.
Dấu ấn tại triển lãm đầu tiên
Parakeets lần đầu được giới thiệu trước công chúng vào giữa tháng 12 năm 1890, tại triển lãm kéo dài hai ngày của Công ty Kính trang trí Tiffany (Tiffany Glass Company) ở New York. Sự kiện giới thiệu 35 ô cửa sổ kính màu mới hoàn thành và thu hút sự quan tâm đáng kể. Theo tờ Indianapolis News, khoảng 800 khách tham quan đã đến triển lãm chỉ trong sáu giờ.
Giữa nhiều tác phẩm có quy mô lớn, từ các ô cửa sổ mang chủ đề tôn giáo đến những thiết kế dành cho không gian dân dụng, Parakeets vẫn nổi bật nhờ cách phối hợp màu sắc và bố cục. Phóng viên Susan M. Ketcham đánh giá đây là một trong những tác phẩm có màu sắc và thiết kế cuốn hút nhất tại triển lãm.
Nhà báo Frank Linstow White, viết trên tạp chí The Epoch cũng dành lời khen cho khả năng xử lý màu sắc và hình ảnh trong tác phẩm, đặc biệt là mặt nước cùng những chú cá bên trong chiếc bể hình cầu. Theo nhận xét của ông, sự kết hợp giữa chủ nghĩa hiện thực và tư duy trang trí đã cho thấy tiềm năng của nghệ thuật kính màu Mỹ.
Những đánh giá tích cực ấy phản ánh vị trí của Tiffany trong phong trào phát triển nghệ thuật kính màu tại Mỹ cuối thế kỷ XIX. Thay vì chỉ tiếp nối những truyền thống có sẵn, các nghệ sĩ và thợ thủ công Mỹ thời kỳ này tìm cách xây dựng ngôn ngữ tạo hình riêng, trong đó màu sắc, chất liệu và kỹ thuật chế tác được khai thác theo những hướng mới.
Louis Comfort Tiffany (1848-1933) vốn có mối quan tâm sâu sắc đến nghệ thuật, khác với cha mình là Charles Lewis Tiffany, doanh nhân gắn liền với thương hiệu trang sức Tiffany & Co. Được gia đình ủng hộ theo học hội họa, Louis từng bước theo đuổi con đường sáng tạo và trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của nghệ thuật trang trí Mỹ.
Khi giá trị nghệ thuật vượt qua sự lãng quên
Hành trình của Parakeets cho thấy số phận của một tác phẩm nghệ thuật không phải lúc nào cũng gắn liền với sự chú ý liên tục của công chúng. Từ một sáng tạo được giới phê bình đánh giá cao vào năm 1890, ô cửa sổ từng bị thu hẹp ý nghĩa thành một chi tiết trang trí trong không gian sống riêng tư. Qua thời gian, giá trị lịch sử và nghệ thuật của tác phẩm dường như bị che khuất bởi chính sự hiện diện bình thường của nó trong đời sống hằng ngày.
Việc Parakeets được lưu giữ trong bộ sưu tập của Bảo tàng Mỹ thuật Boston đưa tác phẩm trở lại một không gian nơi công chúng có thể tiếp cận và tìm hiểu di sản của Tiffany. Tuy nhiên, ý nghĩa của hành trình này không chỉ nằm ở sự trở lại của một kiệt tác mà còn ở khả năng khơi gợi sự quan tâm đối với nghệ thuật kính màu – loại hình nghệ thuật đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa sáng tạo, kỹ thuật và khả năng cảm nhận ánh sáng.
Sau hơn một thế kỷ, những chú vẹt rực rỡ và chiếc bể cá hình cầu trên ô cửa sổ vẫn lưu giữ ấn tượng sâu đậm về một thời kỳ thử nghiệm nghệ thuật đầy khát vọng.
