Luật Dữ liệu 2024 và việc thành lập Trung tâm Dữ liệu quốc gia được coi là bước tiến chiến lược trong quá trình chuyển đổi số Việt Nam. Trung tâm đóng vai trò tích hợp, đồng bộ, lưu trữ và chia sẻ dữ liệu quốc gia, phục vụ hoạch định chính sách, phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Trái với những thông tin xuyên tạc, Trung tâm không nhằm giám sát cá nhân mà tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu. Nghị định 13/2023/NĐ-CP và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 khẳng định quyền riêng tư của công dân được bảo vệ tuyệt đối, nghiêm cấm mua bán dữ liệu. Với hạ tầng hiện đại, cơ chế minh bạch và cơ sở pháp lý chặt chẽ, Trung tâm Dữ liệu quốc gia sẽ trở thành “động cơ mới” thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm an ninh thông tin trong kỷ nguyên số.
Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số quốc gia, dữ liệu được xác định là “tư liệu sản xuất chính” và là nguồn lực chiến lược để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Bộ Chính trị đã ban hành nhiều chủ trương quan trọng, như Nghị quyết 57/NQ-TW (22/12/2024), nhấn mạnh “làm giàu, khai thác tối đa tiềm năng của dữ liệu, đưa dữ liệu thành tư liệu sản xuất chính” và yêu cầu “sớm hoàn thành và phát huy hiệu quả Trung tâm Dữ liệu quốc gia”. Tuy nhiên, thời gian qua đã xuất hiện nhiều thông tin sai lệch cho rằng việc xây dựng Trung tâm Dữ liệu quốc gia chỉ nhằm “tập trung hóa dữ liệu”, xâm phạm quyền riêng tư người dân và thiếu minh bạch, thậm chí cho rằng tập trung dữ liệu để bán cho được giá.
Trung tâm Dữ liệu quốc gia ra đời theo Nghị quyết 175/NQ-CP (30/10/2023) của Chính phủ, giao Bộ Công an thành lập và chịu trách nhiệm xây dựng, quản lý, khai thác. Là đơn vị tương đương cấp Cục thuộc Bộ Công an, hoạt động theo quy định pháp luật chung. Nhiệm vụ chính của Trung tâm Dữ liệu quốc gia là tích hợp, đồng bộ, lưu trữ, chia sẻ, phân tích và điều phối dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia của các cơ quan Nhà nước. Đặc biệt, trung tâm hình thành kho dữ liệu quốc gia về con người và kho dữ liệu tổng hợp từ nhiều lĩnh vực, làm nền tảng cốt lõi hỗ trợ hoạch định chính sách, kiến tạo phát triển Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, đồng thời bảo đảm quốc phòng - an ninh.
Trên thực tế, mục tiêu xây dựng Trung tâm Dữ liệu quốc gia là phục vụ phát triển chung, không phải để giám sát cá nhân. Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang khẳng định mục tiêu của trung tâm là “phát huy cao độ giá trị của dữ liệu, nguồn tài nguyên quý giá, tư liệu sản xuất mới nhằm tạo động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia”. Trung tâm này cũng cung cấp hạ tầng CNTT dùng chung cho các bộ, ngành, địa phương và các tổ chức chính trị - xã hội có nhu cầu, giúp phát triển các sản phẩm số, hệ thống dữ liệu tin cậy, kết nối chia sẻ tạo nhiều giá trị mới cho phát triển kinh tế - xã hội. Nghị quyết 57/NQ-TW của Bộ Chính trị xác định Trung tâm Dữ liệu quốc gia là “lõi”, trụ cột của quá trình chuyển đổi số quốc gia, đồng thời đề ra đầu tư xây dựng hạ tầng lưu trữ, trung tâm dữ liệu vùng, cơ sở dữ liệu quốc gia bảo đảm liên thông, tích hợp, chia sẻ.
Luật Dữ liệu (số 60/2024/QH15, hiệu lực từ 1/7/2025) và dự thảo luật liên quan quy định rõ: Nhà nước thống nhất quản lý dữ liệu quốc gia, Chính phủ quyết định định hướng chính sách, Bộ Công an giữ vai trò đầu mối chủ trì quản lý nhà nước về dữ liệu. Theo trình bày trước Quốc hội, Bộ trưởng Công an cho biết “Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về dữ liệu, Bộ Công an là cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong việc chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương thực hiện quản lý nhà nước về dữ liệu”. Trong khuôn khổ này, việc thành lập Trung tâm Dữ liệu quốc gia đã được quy định là đơn vị mới thuộc Bộ Công an, do Chính phủ quyết định về tổ chức, và Bộ trưởng Công an sẽ ban hành chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức.
Vai trò của Bộ Công an trong quản lý dữ liệu phục vụ cho lợi ích chung, không phải “đơn độc” chuyên quyền. Trái lại, theo quy định, mọi hoạt động dữ liệu đều phải tuân thủ luật pháp, bảo đảm minh bạch và phối hợp liên ngành. Chẳng hạn, Nghị định 165/2025/NĐ-CP (hướng dẫn Luật Dữ liệu) yêu cầu các bộ, ngành, địa phương xác định rõ nhu cầu sử dụng dịch vụ của Trung tâm Dữ liệu quốc gia và gửi văn bản đề nghị cung cấp dịch vụ, thể hiện nguyên tắc phối hợp chặt chẽ và công khai với các tổ chức chính trị - xã hội. Trung tâm Dữ liệu quốc gia cũng chịu trách nhiệm hướng dẫn áp dụng tiêu chuẩn, giám sát chất lượng và điều phối dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia, đồng thời “thực hiện các biện pháp bảo vệ dữ liệu được áp dụng ngay từ khi bắt đầu và trong suốt quá trình xử lý dữ liệu” theo quy định hiện hành. Điều này cho thấy Trung tâm Dữ liệu quốc gia không phải là “vùng đất không luật lệ” mà nằm trong hệ thống pháp luật chặt chẽ về dữ liệu.
Một trong những thông tin bị xuyên tạc là Trung tâm Dữ liệu quốc gia sẽ xâm phạm quyền riêng tư cá nhân. Thực tế, cả hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành đều nhấn mạnh bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin. Điển hình, Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân (có hiệu lực từ 1/7/2023) là văn bản đầu tiên sử dụng khái niệm dữ liệu cá nhân và quy định rất chặt chẽ về nghĩa vụ bảo vệ dữ liệu. Nghị định này đã tạo hành lang pháp lý bảo vệ dữ liệu cá nhân hiệu quả, giảm thiểu tối đa nguy cơ xâm phạm thông tin cá nhân của người dân.
Theo Nghị định, các hành vi thu thập, lưu trữ, chia sẻ dữ liệu cá nhân trái pháp luật đều bị nghiêm cấm và xử lý nghiêm minh. Cũng cần nhấn mạnh rằng Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (đã được Quốc hội thông qua tháng 6/2025, có hiệu lực 1/1/2026) quy định cấm hoàn toàn mua bán dữ liệu cá nhân và nghiêm cấm mạng xã hội yêu cầu người dùng cung cấp hình ảnh hoặc video về giấy tờ tùy thân để xác thực. Luật này còn buộc các nền tảng mạng xã hội công khai chính sách bảo mật, cho phép người dùng truy cập, chỉnh sửa, xóa dữ liệu cá nhân của mình. Như vậy, công dân được bảo hộ quyền riêng tư mạnh mẽ ngay trong Luật Căn cước (quy định nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân trong cơ sở dữ liệu quốc gia) và trong các văn bản quy phạm pháp luật mới về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Đồng thời, trong quá trình xây dựng và vận hành Trung tâm Dữ liệu quốc gia, Nhà nước cam kết công khai, minh bạch để giám sát xã hội. Theo Nghị định 165/2025/NĐ-CP, Trung tâm Dữ liệu quốc gia sẽ thiết lập Cổng dữ liệu quốc gia làm đầu mối để các cơ quan Nhà nước công bố thông tin về dữ liệu đang quản lý, cũng như cung cấp dữ liệu mở nhằm “tăng cường tính minh bạch trong hoạt động của Chính phủ và thúc đẩy sáng tạo, phát triển kinh tế, xã hội”. Thông tin về tiến độ xây dựng Trung tâm Dữ liệu quốc gia cũng đã được công bố rõ ràng: trung tâm sẽ đi vào hoạt động chính thức từ ngày 19/8/2025, với hạ tầng hiện đại đảm bảo an ninh, an toàn và hiệu quả. Bộ Công an cam kết tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật và phối hợp với các bộ, ngành để hoàn thiện khung pháp lý, chính sách kèm theo (như quy chế chia sẻ dữ liệu, tiêu chuẩn an ninh thông tin…) sao cho hoạt động của Trung tâm Dữ liệu quốc gia luôn đúng quy định và chịu sự giám sát của nhân dân.
Qua đó có thể thấy, định hướng xây dựng Trung tâm Dữ liệu quốc gia và vai trò của Bộ Công an trong lĩnh vực dữ liệu đã được quy định rõ ràng trong các nghị quyết và văn bản pháp luật của Đảng và Nhà nước. Mục tiêu chính là tích hợp, chia sẻ dữ liệu công nhằm phục vụ lợi ích chung cho sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số, đồng thời bảo đảm tuyệt đối an toàn thông tin và quyền riêng tư của người dân.
Những thông tin xuyên tạc về việc “tập trung hóa dữ liệu” hay “vi phạm quyền riêng tư” đều trái với quy định pháp luật và tầm nhìn chiến lược của Đảng, Nhà nước. Báo chí chính thống và các chuyên gia khẳng định mọi hoạt động liên quan đến dữ liệu cá nhân phải tuân thủ pháp luật, người dân có quyền giám sát, truy cập và quản lý thông tin cá nhân của mình. Trong tiến trình chuyển đổi số, mỗi cá nhân, doanh nghiệp cần hiểu đúng chủ trương của Đảng, hợp tác cung cấp dữ liệu phục vụ mục tiêu chung (như cải thiện dịch vụ công, hoạch định chính sách) trong giới hạn pháp luật cho phép. Việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức đúng đắn về chính sách dữ liệu là góp phần bảo vệ quyền lợi của người dân và củng cố nền tảng số của quốc gia.
Đỗ Tất Thắng - Phòng An ninh Chính trị nội bộ, CATP Hà Nội
