Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) ra đời cũng trong bối cảnh lịch sử đó, với một phương châm hành động là: Thông qua hợp tác trên các lĩnh vực chuyên môn thuộc thẩm quyền của mình góp phần vào việc phát triển và tăng cường sự giao tiếp giữa các dân tộc nhằm tạo nên sự đoàn kết trí tuệ toàn nhân loại và với mục tiêu cuối cùng là “duy trì hoà bình, an ninh thế giới, tăng cường sự hiểu biết và tình hữu nghị giữa các dân tộc”.
Với lịch sử 70 năm phát triển, hiện nay UNESCO đã được hầu hết mọi quốc gia trên thế giới hưởng ứng và tham gia, uy tín và vai trò của UNESCO ngày càng được nâng cao. Tại diễn đàn đa phương này các nước đã đạt được sự thống nhất trên rất nhiều vấn đề cơ bản liên quan đến chiến lược phát triển quốc gia, trong đó chiến lược phát triển văn hoá và tri thức mà UNESCO đại diện.
 Ông Nguyễn Xuân Thắng - Chủ tịch Liên hiệp Các Hội UNESCO Việt Nam |
UNESCO, với tư cách là một tổ chức liên chính phủ, hoạt động dựa trên nguyên tắc nhất trí cao. UNESCO không những chỉ đưa ra những ý tưởng mà còn là nơi trắc nghiệm các ý tưởng, có khả năng đưa ra những giải pháp phối hợp hành động mang tính hiệu lực quốc tế cao. Cũng chính nhờ vậy nội dung và phương pháp hành động mà UNESCO đề ra không những đáp ứng được đòi hỏi của mỗi quốc gia thành viên mà còn mang tính giải pháp toàn cầu.
Những chiến lược mang tính phối hợp quốc tế và khu vực trên lĩnh vực giáo dục, văn hoá, khoa học xã hội và nhân văn, những thành tựu to lớn trong các chương trình phối hợp nghiên cứu khoa học kỹ thuật và công nghệ trên phạm vi quốc tế đã làm cho UNESCO xứng đáng được tôn vinh là “Lâu đài Trí tuệ của nhân loại”.
Một trong những vấn để nóng hổi được nhiều quốc gia quan tâm là cuộc đấu tranh bảo tồn văn hoá dân tộc diễn ra trong nhiều năm nay tại diễn đàn UNESCO. UNESCO là nơi lần đầu tiên đưa ra khái niệm “Bản sắc văn hoá”. Nội dung này gắn liền với nhu cầu tự khẳng định giá trị tinh thần của các quốc gia mới giành độc lập trong giai đoạn thập kỷ 60-70 thế kỷ XX.
Tại UNESCO các nước đã đi đến một sự thống nhất về tính cấp bách của vấn đề bảo vệ bản sắc văn hoá dân tộc và xem đó là nhịp cầu hướng đến tương lai phát triển, là con đường duy nhất để bảo đảm sự độc lập về mặt văn hoá, các giá trị tinh thần của các quốc gia trước ảnh hưởng tiêu cực của nền văn hóa thương mại, văn hóa công nghiệp đang có nguy cơ nộ dịch hóa, đồng nhất hóa, san phẳng các giá trị văn hóa, làm suy giảm sức sáng tạo và giá trị nội sinh của các dân tộc.
Chính phủ Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam chính thức tham gia UNESCO ngay sau khi đất nước hoàn toàn thống nhất (1976). Kế thừa những thắng lợi đã đạt được trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, Việt Nam đã có những đóng góp đáng kể vào các hoạt động của UNESCO. Ngược lại, Việt Nam cũng đã đón nhận được nhiều kiến thức và kinh nghiệm quý thông qua UNESCO, đặc biệt trên lĩnh vực hoạch định chính sách và chiến lược phát triển quốc gia, tranh thủ một cách có hiệu quả viện trợ, giúp đỡ kinh nghiệm và tri thức vô giá từ phía UNESCO.
Bên cạnh phương thức hoạt động hợp tác trên tầm cỡ nhà nước, ngay từ khi mới thành lập UNESCO đã nhận thức rằng đối với lĩnh vực hoạt động và hợp tác về văn hoá và tri thức không thể vắng mặt sự tham gia và hậu thuẫn rộng lớn của quần chúng nhân dân, đặc biệt là của trí thức tại các nước thành viên. Bởi vậy, ngay từ năm 1947 một phong trào hoạt động quần chúng ở các quốc gia ủng hộ cho lý tưởng và nội dung hoạt động của UNESCO đã được hình thành dưới hình thức các “Hội ái hữu UNESCO”, các “Trung tâm UNESCO”,”Câu lạc bộ UNESCO”, khởi đầu ở châu Á, và phong trào phát triển mạnh mẽ nhất tại Nhật Bản.
Dưới sự bảo trợ của UNESCO và Chính phủ các nước thành viên dần dần đã hình thành một hệ thống các tổ chức phi chính phủ hoạt động theo lý tưởng, tôn chỉ và mục tiêu của UNESCO - gọi là “Liên hiệp các Hội UNESCO” ở các quốc gia, sau đó thống nhất trong mối liên kết khu vực và thế giới với tên gọi Liên hiệp các Hội UNESCO khu vực và Liên hiệp các Hội UNESCO Thế giới.
Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam được thành lập bằng quyết định của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam và khuyến nghị của Tổng Giám đốc UNESCO trong năm 1993, có chức năng đối ngoại nhân dân, có nhiệm vụ tập hợp trí thức và nhân dân Việt Nam tham gia đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước theo tiêu chí của UNESCO và chương trình hoạt động của Liên hiệp.
Trong 25 năm phát triển Liên hiệp đã không ngừng lớn mạnh, với lực lượng hơn 11 nghìn hội viên chính thức và trên 100 nghìn trí thức, quần chúng đăng ký thường xuyên tham gia vào các hoạt động do Liên hiệp bảo trợ và chủ trì. Trong nhiều năm qua Liên hiệp đã được Đảng và Nhà nước đánh giá là thực hiện xuất sắc vai trò cánh tay nối dài công tác UNESCO của Chính phủ, 4 lần được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động cho công lao, đóng góp của Liên hiệp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam tuy thành lập muộn hơn các hiệp hội quốc gia anh em nhưng đã sớm trở thành một mạng lưới quốc gia tiêu biểu ở khu vực và quốc tế, có tiếng nói và uy tín quốc tế cao, trong nhiều năm qua được các tổ chức UNESCO phi chính phủ quốc tế đến học hỏi trao đổi kinh nghiệm, được quốc tế tín nhiệm bầu giữ các cương vị lãnh đạo quan trọng của phong trào UNESCO phi chính phủ thế giới và khu vực.
Khác với đa số các tổ chức xã hội khác hiện có ở nước ta, hầu hết là các tổ chức xã hội nghề nghiệp, Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam là một tổ chức đa dạng về nghề nghiệp và thành phần xã hội, là một nơi tập hợp đoàn kết trí tuệ, là nơi vận động sự đóng góp kinh nghiệm, sức lực và trí tuệ của quần chúng nhân dân tự nguyện cho sự nghiệp chung, là nơi truyền bá cho nhân dân tư tưởng khoan dung của UNESCO, là một đầu mối để đoàn kết cộng đồng và tăng cường hiểu biết quốc tế, đồng thời là trường học góp phần rèn đạo lý cống hiến phi vụ lợi và chuẩn bị cho những thế hệ công dân toàn cầu cho đất nước và cho tương lai.
Với kết quả vòng cuối cùng của cuộc bầu cử người lãnh đạo cao nhất của UNESCO, với việc vị trí Tổng Giám đốc sẽ được trao chính thức cho bà Audrey Azoulay tại Đại hội đồng sắp tới, chúng ta kỳ vọng một cách lạc quan rằng UNESCO sẽ sớm vượt qua những khó khăn, thử thách trước mắt như UNESCO đã từng vượt qua một cách xứng đáng những thách thức, sóng gió đã qua trong chặng đường lịch sử 70 năm của mình, để tiếp tục phát triển, để giữ vững vững ngọn cờ hòa binh và thực hiện sứ mệnh cao cả là một trung tâm đoàn kết trí tuệ, là nơi cỗ vũ cho chủ nghĩa nhân đạo và nhân văn lớn nhất của ngày hôm nay.
Chúng ta chúc mừng vị Tổng Giám đốc tương lai của UNESCO.
Chúng ta chúc mừng UNESCO - một tổ chức quốc tế có uy tín và tiến bộ bậc nhất của thời đại, nơi gửi gắm nhiều niềm tin và khát vọng của nhân loại, là nhịp cầu hướng đến Tương lai.
Hà Nội, 13-10-2017
Nguyễn Xuân Thắng
Chủ tịch Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam
Nguyên Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội UNESCO Thế giới
Tổng Biên tập Tạp chí Ngày Nay
