 |
Dòng kênh Hàng Bàng đang được hoàn thiện. |
Lịch sử của dòng kênh “đào – lấp – đào”
Kênh Hàng Bàng, một con kênh đào lịch sử nằm giữa lòng TP.HCM, từng là biểu tượng của sự kết nối giao thương giữa khu vực Chợ Lớn và đồng bằng sông Cửu Long trong thời kỳ Pháp thuộc. Năm 1889, dự án đào kênh chính thức được thực hiện với tên gọi ban đầu là Canal Bonard. Năm 1893, con kênh đã hoàn thành nhằm phục vụ cho giao thông đường thủy và làm hệ thống thoát nước của thành phố.
Hơn một thế kỷ tồn tại, kênh Hàng Bàng bị xóa sổ bằng cách lấp đi và hàng trăm ngôi nhà được mọc lên trên nền đất này. Thế nhưng sau đó, dòng kênh sống lại với dự án đào lên để trả nguyên hiện trạng. Chuyện kênh Hàng Bàng luôn tạo ra sự tranh cãi về việc “đào – lấp – đào”. Nhưng có sự thật hiển nhiên là việc lấp dòng kênh đã để lại cho cuộc sống người dân ở các quận lân cận điêu đứng bởi cảnh ngập nước và ô nhiễm.
Vào những năm 1960, kênh Hàng Bàng là tuyến đường thủy nhộn nhịp để vận chuyển hàng hóa từ miền Tây lên Sài Gòn. Đến cuối thế kỷ 20, kênh Hàng Bàng rơi vào tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng do rác thải và nước sinh hoạt từ các khu dân cư hai bên bờ đổ thẳng xuống. Giải pháp quản lý được cơ quan chức năng thời điểm đó đưa ra là: “Lấp kênh”, với mục đích làm quỹ đất đô thị.
 |
Máy xáng cạp đang xúc đất để trả lại hiện trạng dòng kênh Hàng Bàng. |
Từ năm 1999, chính quyền địa phương đã thực hiện việc lấp đoạn kênh dài 600m, từ đường Bình Tiên đến đường Phạm Đình Hổ. Đoạn kênh được cống hóa với chi phí ước tính khoảng 1.000 tỷ đồng. Con kênh được lấp, những đường nhỏ được trải nhựa và hàng loạt nhà dân mọc lên. Dòng kênh trở thành dải đất chen chúc giữa hai tuyến đường Bãi Sậy và Phan Văn Khỏe.
Hai đầu kênh còn lại bị lấn chiếm, dòng chảy bị thu hẹp. Chiều rộng con kênh ước chừng chưa tới 2m, nước kênh nhuốm màu đen kịt, bốc mùi hôi thối và tràn ngập rác. Dòng chảy bị tắc nghẽn đã dẫn đến tình trạng ngập úng thường xuyên và môi trường sống của người dân trở nên tệ hơn bao giờ hết.
Chỉ 15 năm sau, các quận 5, 6 và 11 đã phải gánh chịu hậu quả nặng nề từ việc “đâm hà bá”. Người dân đối mặt với cảnh ngập úng và kênh Hàng Bàng đã bị lấp khiến nước luôn cao hơn mặt đường. Đến năm 2015, UBND TP.HCM tiếp tục phê duyệt dự án “Cải tạo hệ thống thoát nước lưu vực kênh Hàng Bàng”. Đây là dự án nằm trong chương trình cải thiện môi trường nước giai đoạn 2.
 |
Bên trong công trường đào kênh Hàng Bàng. |
Toàn bộ tuyến kênh dài 1,7km được khôi phục, bắt đầu từ kênh Tân Hóa – Lò Gốm (quận 6) đến kênh Tàu Hủ (quận 5). Mục đích của dự án nhằm tăng khả năng thoát nước và giảm ô nhiễm. Hai bên đường, nhiều cảnh quan được thiết kế để chỉnh trang đô thị. Theo công bố, dự án được chia thành 3 giai đoạn với tổng kinh phí ban đầu ước tính hơn 2.000 tỷ đồng phục vụ cho bồi thường giải phóng mặt bằng.
Giai đoạn 1, hoàn thành năm 2017, khôi phục 390m kênh với chi phí khoảng 300 tỷ đồng. Giai đoạn 2, từ năm 2019 đến 2025, cải tạo 750m kênh, bắt đầu từ đường Mai Xuân Thưởng đến kênh Vạn Tượng với chi phí xây lắp 100 tỷ đồng và bồi thường hơn 1.782 tỷ đồng. Giai đoạn 3, dự kiến từ 2025 - 2028, khôi phục 730m kênh còn lại từ đường Bình Tiên đến Mai Xuân Thưởng với tổng mức đầu tư khoảng 2.400 tỷ đồng, bao gồm bồi thường cho 391 hộ dân bị giải tỏa trắng.
Lấp kênh 1.000 tỷ, đào kênh 4.000 tỷ
Theo ghi nhận của phóng viên, giai đoạn 2 đã hoàn thành một phần trong đoạn 250m đi qua quận 5 và được khánh thành vào ngày 17/01/2025. Hiện, tổng chi phí cho dự án bị đội vốn lên hơn 4.000 tỷ đồng. Nếu như trước đó, UBND TP.HCM từng chi 1.000 tỷ đồng để lấp con kênh thì nay phải chi thêm 4.000 tỷ đồng để khôi phục lại kênh Hàng Bàng. Đây là minh chứng cho sự lãng phí ngân sách nhà nước, công sức của nhân dân.
 |
Một đoạn kênh Hàng Bàng đã hoàn thành. |
Kênh Hàng Bàng đã phản ánh đầy đủ sự thiếu tầm nhìn về quy hoạch và quản lý của địa phương. Trong khi đó, việc đào kênh Hàng Bàng được triển khai 10 năm qua liên tục bị gián đoạn do vướng mắc giải phóng mặt bằng khiến việc thi công trở nên khó khăn. Dù được triển khai từ năm 2015, nhưng đến nay, kênh Hàng Bàng chỉ mới “ì ạch” hoàn thành được giai đoạn 1 và một phần của giai đoạn 2.
Ghi nhận tại đoạn đường từ đường Phạm Đình Hổ đến Chu Văn An (quận 6), công trình vẫn còn ngổn ngang với những căn nhà hoang sau giải tỏa. Nhiều hộ dân vẫn chưa đồng ý di dời vì so sánh mức bồi thường thấp hơn giá thị trường.
Trong khi đó, người dân vùng lân cận tiếp tục chịu cảnh ô nhiễm nặng nề. Dòng nước đen kịt, rác thải trôi nổi, mùi hôi thối bốc lên hàng ngày đã trở thành nỗi ám ảnh của hàng ngàn hộ gia đình. Sự chậm trễ không chỉ làm tăng chi phí thi công mà còn kéo dài thời gian người dân phải sống chung với môi trường xuống cấp.
Dự án kênh Hàng Bàng sẽ luôn là một ví dụ điển hình để nhắc đến khi nói về vấn đề thiếu tầm nhìn trong quy hoạch. Dự kiến, đến năm 2028, kênh Hàng Bàng sẽ được khôi phục toàn tuyến dài 1,7km. Người dân vẫn luôn đặt niềm tin, bài học từ việc “phục dựng” lại dòng kênh lần này, chính quyền địa phương sẽ không mắc sai lầm trong những dự án của tương lai.
(Còn tiếp)
