Trong một tuyên bố đăng trên nền tảng mạng xã hội Truth Social ngày 10/8 Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Iran hiện đang yêu cầu bồi thường, nhưng Tehran “chưa bao giờ đề cập” đến vấn đề này trong bất kỳ cuộc đàm phán hay cuộc gặp nào trước đây.
Nhà lãnh đạo Mỹ tuyên bố: “Tương tự, tôi cũng yêu cầu Iran phải bồi thường cho tất cả những người mà họ đã sát hại hoặc làm bị thương nghiêm trọng bằng các vụ đánh bom ven đường và trong nhiều cuộc xung đột… bao gồm gia đình của những người thiệt mạng trên tàu USS Cole, cũng như hàng nghìn người khác thiệt mạng trong chiến đấu”.
Tổng thống Trump cho rằng Iran cũng phải bồi thường cho gia đình của những người biểu tình đã thiệt mạng tại Iran trong 50 năm qua, cũng như gia đình của “52.000 người đã thiệt mạng trong 5 tháng vừa qua”.
Nhà lãnh đạo Mỹ nói thêm rằng ông đã chỉ thị cho các đại diện của mình đưa yêu cầu bồi thường này vào bất kỳ cuộc đàm phán nào với Iran trong tương lai.
Bên cạnh đó, Tổng thống Trump còn tuyên bố Iran phải chịu trách nhiệm về “những thiệt hại và thương vong” gây ra đối với người dân Liban, Syria, Yemen và Gaza.
Trước đó vào hôm 8/8, trong một tuyên bố đăng tải trên kênh Telegram cá nhân, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố Mỹ phải bồi thường cho Iran vì vi phạm Bản ghi nhớ Islamabad thì eo biển Hormuz mới có thể được mở lại.
Ông Araghchi cho biết thêm rằng Iran và Oman đang "rất gần" với việc đạt được một nghị định thư (protocol) mới về cơ chế quản lý và lưu thông qua eo biển Hormuz, đồng thời nhấn mạnh rằng quyết định mở lại eo biển Hormuz không chỉ phụ thuộc vào sự đồng thuận đạt được với Oman mà còn gắn với một số điều kiện khác.
Một trong những điều kiện đó, theo ông Araghchi, là Mỹ phải bồi thường cho Iran vì những gì Tehran cáo buộc là các hành vi vi phạm Bản ghi nhớ Islamabad ký từ xa vào ngày 17/6 bởi Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Trước tuyên bố trên, ông Abdulla Banndar Al-Etaibi, Phó Giáo sư Quan hệ Quốc tế tại Đại học Qatar, cho rằng các quốc gia trong khu vực vùng Vịnh đang bày tỏ quan ngại trước yêu cầu của Iran về việc phải được bồi thường thì mới mở lại eo biển Hormuz.
Trao đổi với Al Jazeera hôm 8/8, Phó Giáo sư Quan Al-Etaibi nhận định rằng Iran đang coi các cuộc đàm phán với Oman về hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz là một phần của các cuộc thương lượng thời chiến với Mỹ.
Phó Giáo sư Quan Al-Etaibi nói: "Tôi cho rằng trong cách nhìn của Iran, hai tiến trình này thực chất là một. Họ muốn được bồi thường cho những gì mà họ gọi là các hành vi vi phạm Bản ghi nhớ của phía Mỹ".
Phó Giáo sư Quan Al-Etaibi đặt câu hỏi: "Cái giá để mở lại eo biển Hormuz là gì? Liệu đó có phải là việc Mỹ phải giải phóng thêm các tài sản đang bị phong tỏa của Iran để đổi lấy quyền tự do hàng hải hay không?”
Vì vậy, theo Phó Giáo sư Quan Al-Etaibi, vấn đề này không còn đơn thuần là một nguyên tắc, mà đã “trở thành một quân bài mặc cả mà Iran đang sử dụng trong đàm phán với Mỹ và các nước trong khu vực. Đây là điều khiến các quốc gia khu vực đặc biệt lo ngại”.
Theo Phó Giáo sư Quan Al-Etaibi, nếu Iran yêu cầu được trả tiền để mở lại eo biển Hormuz thì chỉ sau một hoặc hai tháng, Tehran có thể tiếp tục đưa ra yêu cầu về các khoản bồi thường mới để mở lại tuyến hàng hải này một lần nữa.
Điều đó có thể dẫn đến một quá trình đàm phán kéo dài không có hồi kết, làm suy giảm lòng tin vào các cuộc thương lượng cũng như ảnh hưởng tiêu cực đến nguyên tắc tự do hàng hải.
Phó Giáo sư Quan Al-Etaibi cho rằng kết quả tốt nhất là Mỹ và Iran cần nối lại các cuộc đàm phán trực tiếp, song song với tiến trình đàm phán hiện nay giữa Iran và Oman.
Phó Giáo sư Quan Al-Etaibi kết luận: "Sau đó, các bên cần tìm ra một giải pháp dung hòa đối với cả vấn đề tài sản bị phong tỏa của Iran và vấn đề eo biển Hormuz, qua đó tạo động lực để tiến trình đàm phán tiếp tục đạt được tiến triển”.
