Truyền cảm hứng lịch sử bằng sắc màu

Ngày nào cũng cặm cụi nghiên cứu để “tô màu” cho những thước phim, hình ảnh lịch sử vốn đã bị thời gian phủ mờ, Viên Hồng Quang - người phục chế rất nhiều thước phim, ảnh tư liệu lịch sử gây tiếng vang trong thời gian qua đã hóm hỉnh tự nhận công việc của mình như “đi làm cách mạng”. Một công việc như được hòa mình cùng những khoảnh khắc thiêng liêng của cả dân tộc, để truyền tải những giá trị từ lịch sử tới thế hệ trẻ.

_______________

Một sớm thức dậy, bất ngờ nhận được bức ảnh đen trắng ghi lại khoảnh khắc thiêng liêng trong giờ phút Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn Độc lập giữa quảng trường lịch sử, Viên Hồng Quang vỡ òa cảm xúc, câu thơ trong “Theo dấu chân Bác” của nhà thơ Tố Hữu như vang lên trong đầu: “…Trời bỗng xanh hơn nắng chói lòa/Ta nhìn lên Bác, Bác nhìn ta…”. Hối hả ngồi trước màn hình máy tính, gọi điện cho những chuyên gia, Quang bắt đầu nghiên cứu màu sắc trang phục của những người có mặt tại buổi lễ trọng đại hôm đó. Từng dòng lệnh code chạy liên tục, những cú nhấp chuột để thử nghiệm màu sắc cho bức ảnh cũ. Viên Hồng Quang hào hứng khôi phục lại sắc màu cho bức ảnh, tông màu trầm lắng, nền trời nhàn nhạt, người xem như cảm nhận thấy gió thu hiu hiu, bầu trời yên ả đón một mùa Độc lập gõ cửa.

Viên Hồng Quang đã gắn bó với công việc phục chế phim ảnh cũ được 5 năm.

Dù đã từng khôi phục hàng trăm bức ảnh tư liệu, nhưng đứng trước bất cứ một khoảnh khắc lịch sử nào - dù chỉ là nhìn ngắm qua ảnh cũ, thước phim cũ - Viên Hồng Quang đều có tâm trạng xúc động khó tả. Càng chìm đắm trong thế giới tư liệu đồ sộ, Quang càng thấy lịch sử dân tộc thú vị vô cùng.

“Bác Hồ hôm đọc bản Tuyên ngôn Độc lập mặc veston màu sáng be, không phải áo kaki đại cán như nhiều hình minh họa trên mạng”, Quang chia sẻ. Kiến thức về lịch sử của Viên Hồng Quang đã trở nên dày dặn hơn sau mỗi lần anh thâu đêm tìm hiểu về các sự kiện lớn của dân tộc.

Trước đó vài hôm, Viên Hồng Quang cũng hạnh phúc đến bất ngờ, cảm xúc anh tả lại là “sướng cay sống mũi” khi lần đầu tiên được làm lại một tấm ảnh panorama 80 năm tuổi với tỉ lệ 77,5:10, dung lượng lớn gấp hàng trăm, thậm chí hàng nghìn lần những bức ảnh anh từng làm. Bức ảnh chụp ngày 7/3/1946, 16 giờ chiều, hàng vạn đồng bào tập trung ở Quảng trường Nhà hát Lớn lắng nghe Hồ Chủ tịch giải thích về Bản Hiệp định sơ bộ vừa ký hôm 6/3/1946. Người xem lặng đi như được hòa mình vào không khí phấn khởi, háo hức của mùa xuân năm 1946.

Bức ảnh Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn Độc lập được tô màu bởi Viên Hồng Quang.

“Điều tôi hướng đến nhất là tính tự nhiên, làm sao để mọi người có thể cảm nhận được sự gần gũi, chân thật của những tác phẩm tư liệu đó, với màu sắc tự nhiên nhất có thể. Còn để nâng cao độ nét các thứ, đó là câu chuyện dài hơi mà tôi đang nghiên cứu. Tôi vẫn đang trong quá trình vừa làm, vừa hoàn thiện”, Quang khẳng định.

Năm năm trước, Viên Hồng Quang bắt đầu thực hiện công việc phục chế màu các tư liệu phim và ảnh lịch sử, giúp những câu chuyện lịch sử có đời sống mới. Cơ duyên bắt đầu khi anh tự nghiên cứu tô màu cho đoạn phim tài liệu đen trắng phỏng vấn Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1966. Đoạn video bất ngờ gây ấn tượng mạnh với nhiều người xem, hơn 30.000 lượt chia sẻ, trong đó có những trang đăng lại đạt tới 18 triệu lượt xem. Nhiều người bày tỏ sự bất ngờ và hạnh phúc khi lần đầu được chứng kiến Chủ tịch Hồ Chí Minh qua tư liệu màu đầy sống động mà chân thực đến thế.

Sau bộ phim đó, Viên Hồng Quang tiếp tục gây tiếng vang khi dành toàn bộ tâm sức phục chế lại bộ phim “Vĩ tuyến 17 - Cuộc chiến tranh nhân dân” dài 120 phút từ bản đen trắng sang phim màu. Đây là bộ phim của Joris Ivens, đạo diễn người Hà Lan, ghi hình cách đây 55 năm ở huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị. Ngày ấy, đạo diễn Xuân Phượng làm công tác y tế kiêm phiên dịch viên của đoàn làm phim, đoàn phim bây giờ chỉ còn duy nhất đạo diễn Xuân Phượng (96 tuổi). Bà đã vô cùng bất ngờ và xúc động khi được nhìn lại những nét mặt, nụ cười xưa trở nên rõ ràng và lấp lánh trong phim màu của Viên Hồng Quang.

Ảnh về Bác được phục chế dưới tài năng của Viên Hồng Quang.

Thế nhưng, hàng triệu lượt xem không phải là lý do chính “kéo” Viên Hồng Quang sống và làm việc cùng tư liệu lịch sử. “Mọi người xem nhiều thì vui đấy, nhưng điều tôi muốn hướng đến là chung tay nâng cao sự hiểu biết về những giá trị thế hệ trước đã hi sinh cho người trẻ được biết. Niềm tự hào dân tộc không phải cái gì ở trên cao, mà bắt đầu từ hiểu, biết nhiều hơn về những gì mà cha ông chúng ta đã trải qua. Hiểu thì mới trân trọng được giá trị của độc lập, tự do mà hôm nay chúng ta tận hưởng”, Quang nói, “Nếu bây giờ mà chẳng có gì hấp dẫn, không có màu sắc chân thực, sinh động hơn đen trắng thì mọi người sẽ ít chú ý, khó có động lực tìm hiểu về những câu chuyện từ quá khứ... Tôi muốn truyền tải lịch sử đến các bạn hôm nay thông qua những hình ảnh mới mẻ, gợi lên sự hứng thú của mọi người, để tất cả chúng ta cùng khám phá, cùng nhìn lại những hình ảnh nhiều gian nan mà hiên ngang, đầy vinh quang của dân tộc Việt Nam ta”.

Viên Hồng Quang kể, để có thể khôi phục được một đoạn phim cũ sang phim màu với độ nét cao, màu sắc uyển chuyển, chân thật là chuyện rất khó, không dễ như làm như bức ảnh. Nếu sửa ảnh là từng chiếc từng chiếc một, thì dây phim là 24, 25, hoặc 30 bức hình chạy liên tục. Vì thế, màu sắc trên phim vẫn chỉ mang tính chất tương đối. Quang chỉ cố gắng xây dựng lại một phần nhỏ cái hồn của câu chuyện lúc bấy giờ, quan trọng hơn, đó là giữ được tính tự nhiên của màu sắc.

“Những thước phim đã được đổ màu có thể không mang tính lưu trữ nhưng lại có giá trị truyền thông rất lớn. Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển như hiện nay thì những hình ảnh màu đẹp và sắc nét như vậy sẽ là cầu nối để mọi người có thể tiếp cận lịch sử một cách thoải mái nhất”, anh nói.

Công việc càng khó thì Quang càng dấn thân. Mới đây, Viên Hồng Quang đã mạnh dạn nhận làm dự án “tô màu” cho một bộ phim tài liệu quý của Ba Lan, quay cách đây 55 năm về miền Bắc Việt Nam vừa được giải phóng. Bộ phim với bạt ngàn những cảnh quay đẹp đến ngỡ ngàng về vùng núi, làng quê Bắc Bộ thời kỳ đó. Quang luôn tâm niệm, phải làm sao phục chế đúng nhất cái bản chất của phim tài liệu cũ.

Những thước phim, bức ảnh tài liệu được làm lại dưới bàn tay của Viên Hồng Quang không đơn giản chỉ dựa vào kinh nghiệm lập trình, vốn liếng kiến thức về những mô hình học máy hay trí tuệ nhân tạo… Đó là cả một sự kỳ công phân loại, tìm hiểu, nghiên cứu, giống như nghiên cứu thật kĩ màu sắc, tướng mạo, cấp bậc… để trả lại màu sắc khách quan nhất với hoàn cảnh và sự kiện lịch sử. Viên Hồng Quang đã phải liên hệ những nhà nghiên cứu, tra cứu những dữ liệu trên internet, lật giở rất nhiều trang sách, tư liệu cũ để tìm cho ra câu trả lời: người lính ấy mặc áo màu xanh da trời hay xanh lá đậm?

“Thời gian tô màu cho một bức ảnh tư liệu rất nhanh thôi, nhưng thời gian nghiên cứu, mày mò, tìm hiểu gốc rễ hoàn cảnh ra đời của bức ảnh. Ví như tác phẩm phục chế “Thăng Đường Nhập Thất” từng được giới thiệu tại Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội 2024, phải mất đến gần 3 tháng nghiên cứu, nhóm chúng tôi mới đủ yên tâm để chính thức động tay vào bức ảnh có giá trị cao về lịch sử”, Quang cho biết.

Hồ Chủ tịch bắt nhịp bài kết đoàn trong buổi dạ hội của nhân dân Thủ đô chào mừng Đại hội Đảng toàn quốc lần 3 tháng 9/1960.

Có nhiều dự án tự đến với Quang, nhưng cũng dự án anh tự đam mê và theo đuổi như một sứ mệnh anh tự đặt ra - đó là dự án “Lịch sử thường thức” - hàng nghìn bức ảnh được làm lại mới đang được đều đặn chia sẻ trên trang cá nhân của Quang. “Mỗi bức ảnh, mỗi thước phim tài liệu là một mảnh ghép của bức tranh lịch sử, là lát cắt chân thực về thế hệ ông cha, tôi luôn cố làm nổi bật sự thật, tính chất giản dị của thế hệ đi trước, để thế hệ sau như tôi hiểu được giá trị của những hi sinh, giá trị của hòa bình, của độc lập mà chúng ta đang được thừa hưởng.

Tôi muốn các bạn trẻ cùng tôi hiểu được bản chất của sự kiện lịch sử, nghe những câu chuyện của những người từng trải để hiểu rằng những ngôn từ hào nhoáng bấy lâu vẫn nghe trên báo đài, không phải thứ gì sáo rỗng, mà thực sự chính là những từ xứng đáng để nói về thế hệ anh hùng mà cha ông chúng ta đã sống và chiến đấu.”, Quang nói. Cũng như chính bản thân Viên Hồng Quang - một chàng trai sinh năm 1995, đam mê nghiên cứu phục chế, đã đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác khi dần dần khám phá sâu hơn về lịch sử. Mỗi thước phim cũ, bức ảnh cũ lại mở ra cho anh những góc nhìn thú vị về các nhân vật lịch sử vĩ đại mà thế hệ sau chỉ được đọc qua sách vở.

“Công việc đến với tôi rất tình cờ, có lẽ do COVID-19 quyết định. Những ngày giãn cách tạo cơ hội cho tôi có thời gian mày mò, khôi phục phim đen trắng, và nghiên cứu về lịch sử”. Dù công việc phục chế ảnh không mang lại nguồn kinh tế dồi dào như nhiều lĩnh vực “hot” mà người trẻ thường theo đuổi, nhưng Quang vẫn thầm lặng gắn bó với công việc này tròn 5 năm. Quang gọi đó là 5 năm “startup” công việc. 5 năm với rất nhiều khó khăn, thử thách đúng nghĩa “hoạt động cách mạng”, nhưng anh lạc quan, sau khi vượt qua thời gian đầu với nhiều khó khăn, bỡ ngỡ, mọi thứ rồi sẽ đi vào guồng quay ổn định. Quang vẫn đang cố gắng từng ngày để bức ảnh sau ít lỗi hơn bức ảnh trước, trưởng thành hơn, tích lũy được nhiều kinh nghiệm hơn.